استاد الهیات دانشگاه تهران:

نظرات دربارۀ وحی به خود قرآن عرضه شوند

  • کد خبر : 736622
  • منبع : اختصاصی ابنا
خلاصه

استاد الهیات دانشگاه تهران در تبیین روح حاکم بر «بحث دربارۀ وحی» گفت: قرآن سند و حاصل وحی است لذا حق داریم که دیدگاه‌ها و نظرات دربارۀ وحی را به خود قرآن عرضه کنیم.

به گزارش خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ نشست تخصصی «نگاه نو به مقولۀ وحی» دوشنبۀ هفتۀ جاری با سخنرانی مجید معارف، محمدکاظم شاکر و اردشیر منصوری در طبقۀ دوم شبستان مصلای امام‌خمینی(ره) و در جریان بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد.

روح حاکم بر بحث دربارۀ وحی «عرضۀ نظرات بر قرآن» باشد

معارف دربارۀ روح حاکم بر بحث وحی گفت: علامه طباطبایی در کتاب «قرآن در اسلام» مطلب جالبی و متینی دربارۀ وحی دارد، علامه می‌گوید: «نظرهای مختلفی دربارۀ وحی داده می‌شود از جمله فلاسفۀ مادری ممکن است وحی را به نبوغ ارتباط بدهند و نظرهایی نیز در جهان اسلام وجود دارد. اما قرآن سند و حاصل وحی است لذا حق داریم که دیدگاه‌ها و نظرات دربارۀ وحی را به خود قرآن عرضه کنیم. البته لزوماً نباید نگاه ما به وحی، درون دینی باشد اما چه اشکالی دارد در این‌باره از خود قرآن نیز قضاوت بطلبیم؟» به نظرم این مطلب علامه باید روح حاکم بر بحث وحی باشد.

ویلیام وات، قرآن را فعل خدا می‌داند

شاکر ضمن معرفی آثارش در حوزۀ وحی، دربارۀ دیدگاه ویلیام وات نسبت به وحی بیان کرد: ویلیام مونتگومری وات که به او لقب خاتم المستشرقین داده‌اند قرآن را وحی و فعل خداوند می‌داند اما در تحلیل وحی، بیشترین نقش را به خیال پیامبر می‌دهد و خیال را هم فعال می‌داند، نه منفعل.

کارکردشناسی وحی مورد توجه قرار گیرد

منصوری دربارۀ اهمیت کارکردشناسی وحی اظهار کرد: جایگاه وحی قرآنی از ابعاد مختلفی قابل بررسی است؛ علاوه بر وجودشناختی، معرفت‌شناختی و متن‌شناختی وحی، کارکردشناسی آن نیز بسیار مهم است اگرچه کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، مثلاً در همین نمایشگاه قرآن بسیاری از آثار فانتزی است و بقیه هم موارد حاشیه‌ای است اما جای توجه به فهم قرآن خالی است که به کارکرد قرآن مربوط می‌شود. البته این بی‌توجهی سابقه دارد و ما 900 سال است که سابقۀ تفسیر قرآن داریم اما هنوز جای سؤال است که قرآن چطور فهمیده می‌شود.

وی دربارۀ سرچشمۀ وحی گفت: سه گونه پرسش در این‌باره مطرح است؛ اولاً آیا خداوند همچون موجودی انسان‌وار یا توسط فرشته‌ای، وحی را به وسیلۀ امواج صوتی ایجاد کرده است؟ ثانیاً مکانیزم وحی چیست؟ و ثالثاً محصول وحی چیست؟ آیا قرآن قانون اساسی است؟ یا نسخه‌ای برای زیست همه‌جانبۀ ماست؟

ارادۀ بشر در نزول وحی نقشی ندارد

معارف در تبیین شکل‌گیری وحی گفت: نظریه‌پردازی‌های زیادی در دوران معاصر دربارۀ وحی شده است که مقدار زیادی بر شکل‌گیری وحی و آسمانی یا زمینی بودن آن تمرکز دارد. برخی نظریات می‌خواهند قرآن را زمینی کنند و پیامبر(ص) را در تولید وحی فعال معرفی کنند.

وی ادامه داد: من در کتاب علوم قرآنی، دربارۀ ارتباط انسان با خارج از خودش مطالبی بیان کردم؛ ما نیمه‌ای مُلکی و نیمه‌ای ملکوتی (روح) داریم همچنین جهان نیز دو نیمۀ ملکی و ملکوتی دارد که نیمۀ ملکوتی انسان و نیمۀ ملکوتی جهان باهم ارتباط دارند. این مطلب موجود و محسوس است و از آن به الهام تعبیر می‌شود.

استاد الهیات دانشگاه تهران افزود: اگر همین مطلب را با نگاه قرآنی عرض کنیم باید گفت انسان در کانون الهامات است و الهامات هم خیر و شر دارند. اگر این نگاه را که نگاه موحدین است بپذریرم آن‌وقت فهم وحی آسان می‌شود؛ در مورد پیامبران، این الهام از سطح بالاتری اتفاق می‌افتد که به قول آیت‌الله معرفت، وحی رسالتی نام دارد.

وی دربارۀ نقش انسان در نزول الهامات اظهار کرد: اشکالی ندارد که برای انسان در نزول الهامات، نقش قائل شویم، مثلاً معتقدیم وقتی انسان عبادت می‌کند خودش را در معرض الهامات الهی قرار می‌دهد و وقتی خلاف می‌کند خودش را در معرض نزول الهامات شیطانی قرار می‌دهد.

معارف دربارۀ نقش انسان در نزول وحی بیان کرد: اما دربارۀ وحی چنین سهمی برای بشر وجود ندارد چون ظاهر قرآن، وحی را جزء خطوط قرمز دانسته است و اگر قرار باشد وحی متأثر از اعمال انسان باشد به هر کسی ممکن است نازل شود. همچنین اگر وحی همان علم خدا باشد اگر پیغمبر فقط خودش بخواهد آن را به دست بیاورد محال است چنین اتفاقی بیفتد چون در آن صورت تسلط پیغمبر بر خدا لازم می‌آید که محال است. بنابراین نظریاتی که سعی می‌کنند برای پیامبر(ص) در نزول وحی، نقشی قائل شوند درست نیستند.

عقل وسیلۀ هدایت است

شاکر ضمن درخواست آزاداندیشی در مسائل علمی گفت: من هم می‌گویم قرآن الهی است اما خدا فقط با کتاب هدایت نکرده است بلکه یکی از وسایل هدایت، عقل است. عقل با اینکه معصوم از خطا نیست و آدم‌های عاقل زیادی خلاف یکدیگر نظر داده‌اند اما همین عقل همیشه می‌تواند راهبر انسان باشد در صورتی که جایگاهش را به درستی دریابیم.

بحث دربارۀ وحی از زمان پیامبر بوده است

منصوری دربارۀ تاریخچۀ بحث در مورد چیستی وحی بیان کرد: در زمان پیامبر(ص) سؤال از چیستی وحی بوده است زیرا قرآن در این‌باره و در پاسخ به هم‌عصران پیامبر(ص)، مطلب دارد.

وی دربارۀ چالش‌های پیش روی وحی در غرب اظهار کرد: علم جدید و حقوق بشر دو چالش جدی برای متن مقدس در غرب هستند. مثلاً غربی‌ها قطع دست را با کرامت انسانی قابل جمع نمی‌دانند. اما سؤال اینجاست که علم بشری بالاتر است یا حکمت الهی؟

قرآن ناظر بر تاریخ است اما پیام فراتاریخی دارد

معارف دربارۀ اثرگذاری نگاه محققین نسبت به مسئلۀ وحی گفت: پیش‌فرض‌های الهیاتی بر نظر محقق اثر می‌گذارند و ممکن است مانع شوند برخی چالش‌ها را حل کنیم. مثلاً در قرآن رشته حقایقی خارق‌العاده می‌بینیم مثل آتشی که نمی‌سوزاند و عصایی که اژدها می‌شود. حال اگر پیش‌فرض‌های ما مادی باشند وقتی به چنین گذاره‌هایی برخورد می‌کنیم قاعدتاً آن‌ها را تصورات و خیالات می‌دانیم. بنابراین کسانی که با پیش‌فرض‌ها مادی ورود می‌کنند با مشکلاتی در تبیین وحی روبرو می‌شوند.

وی دربارۀ تاریخی یا فراتاریخی بودن قرآن اظهار کرد: قرآن در دوران جاهلیت نازل شده است و ناظر بر آن فرهنگ است با این حال پیام قرآن، پیام فراتاریخی و جاودان است.

استاد الهیات دانشگاه تهران در رد نظر عبدالکریم سروش دربارۀ وحی بیان کرد: سروش و نصر ابوزید می‌گویند کلیاتی از وحی بر قلب پیامبر(ص) می‌افتد اما ایشان مانند کاتالیزور آنچه را گرفته است به زبان خودش منتقل می‌کند. در حالی که قرآن می‌گوید پیامبر(ص) آنچه را گرفته است عیناً منتقل می‌کند.

هر کس به اندازۀ ظرفیتش قرآن را می‌فهمد

شاکر دربارۀ علت گوناگونی تفاسیر قرآن گفت: خداوند در قرآن مثال زده است که وقتی باران از آسمان می‌بارد هر جا به اندازۀ ظرفیت خودش از آن باران برمی‌دارد. همین مثال باران را می‌توان دربارۀخود قرآن نیز زد. قرآن هم از آسمان آمده و بارانی معنوی است و هرکس به اندازۀ ظرفیتش از آن بهره می‌برد.

وی ادامه داد: قرآن می‌گوید دنبال تغییر هر چیزی نباشید و وحدت نظر در مسائل اساسی کافی است و تنوعات اشکالی ندارند. اصلاً دنیای امروز چه بخواهیم و چه نخواهیم به این سمت خواهد رفت منتها اگر بخواهیم زودتر خواهد رفت و اگر نخواهیم دیرتر اما با دعوا پیش خواهد رفت. پس همان بهتر که دعوا نکنیم و در مسائل اصلی اتحاد داشته باشیم.

استاد دانشگاه علامه افزود: البته قرآن منهای فهم نداریم، همانطور که قرآن منهای قرائت نداریم، اما راهکار فهم درست قرآن، رجوع به محکمات قرآن و اصل قرار دادن آن است.

...............

پایان پیام/ 320


مطالب مرتبط

نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

اخبار عزای حسینی در جهان
ویدئو مستند
پادکست
پیام رهبر برای حج 1349
نامه دوم
نام رهبر به جوانان غربی
کشتار شیعیان نیجریه