سی شب؛ سی آموزه توحیدی

نوزدهمین شب/ توحید در بیان امیر بیان ــ 1

  • کد خبر : 721366
  • منبع : ابنا
در جنگ جمل، مردی اعرابی از امیرمؤمنان علیه السلام پرسید: «آیا خداوند واحد است؟» اصحاب بر او تاختند و گفتند: «اکنون چه جای این پرسش است که علی در حال جنگ است؟ !» حضرت امیر علیه السلام فرمود: «بگذارید بپرسد که جنگ ما نیز بر سر همین است».

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

ماه مبارک رمضان از راه رسید و دوباره این توفیق به ما داده شد که این روزها و شب های الهی را درک کنیم؛ باشد که آن را قدر بدانیم و در قیام و صیام آن بکوشیم.

به مناسبت این لیالی خوب و خاطره انگیز، هر شب آموزه ای از ارزشهای دینی و اسلامی را به مدد قرآن و سنت، یادآوری و به خوانندگان خبرگزاری ابنا تقدیم می کنیم.

             

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نوزدهمین شب؛ توحید در بیان امیر بیان ــ 1
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

در هفده شب اول که از مباحث توحیدی ما گذشت، "توحید" و اقسام آن را شناختیم و مصادیقی از این اصل مهم دینی را در آیات، روایات و ادعیه بیان کردیم.

دیشب به مبحثی کوتاه در باب "رابطه امام و توحید" اشاره کردیم.

امشب و فرداشب که همزمان با ایام ضربت خوردن و شهادت «امیرالمؤمنین علی علیه السلام» به ذکر روایاتی درباره توحید از آن شهید محراب می پردازیم.

از دیدگاه حضرت علی علیه السلام توحید ذاتی به معنای نفی شریک، شبیه و جزء از ذات مقدس ربوبی است . از این رو، معانی دیگر توحید اعم از توحید عددی و توحید نوعی درباره خداوند درست نیست .

* بیان توحید در میدان جنگ!

شاید برخی از خوانندگان تعجب کنند که چرا ما تمام سی شب این ماه مبارک رمضان را به بیان توحید اختصاص دادیم. این تعجب، یا ناشی از "بدیهی دانستن" این بحث، یا "کم اهمیت دانستن" آن است؛ حال آنکه شناخت توحید و شرک، نه بدیهی است و نه کم اهمیت.

اگر بدانیم که امیرالمؤمنین علی(ع) در گرماگرم نبرد، به تبیین توحید پرداختند، "مهم بودن" و "معلوم نبودن آن" را درک خواهیم کرد.

در جریان جنگ جمل، مردی بادیه نشین از امیرمؤمنان علیه السلام پرسید: "آیا خداوند واحد است؟" اصحاب بر او تاختند و گفتند: "اکنون چه جای این پرسش است؟ مگر نمی بینی که امیرالمؤمنین به دلیل جنگ نگران است؟!" حضرت(ع) فرمود: "بگذارید بپرسد که جنگ ما با این قوم نیز بر سر همین است".

از اینجا نتیجه بزرگ دیگری نیز می گیریم: جنگ هایی که در دوره کوتاه خلافت امیرالمؤمنین(ع) بر او تحمیل شد نیز مانند جنگهای پیامبر(ص) برای مبارزه با خداپرستی بود؛ و با هدف "حاکم کردن شهوات و بردگی" به جای "توحید و آزادی".  

حضرت آنگاه فرمود: "یا اعرابی! ان القول فی ان الله واحد علی اربعة اقسام: فوجهان منها لا یجوزان علی الله عزوجل، و وجهان یثبتان فیه، فاما اللذان لا یجوزان علیه، فقول القائل: واحد یقصد به باب الاعداد، فهذا ما لا یجوز، لان ما لا ثانی له لا یدخل فی باب الاعداد، اما تری انه کفر من قال: ثالث ثلثة؟ و قول القائل: هو واحد من الناس، یرید به النوع من الجنس، فهذا ما لا یجوز علیه لانه تشبیه، و جل ربنا عن ذلک و تعالی . و اما الوجهان اللذان یثبتان فیه فقول القائل هو واحد لیس له فی الاشیاء شبه، کذلک ربنا و قول القائل انه عزوجل احدی المعنی، یعنی به انه لا ینقسم فی وجود و لا عقل و لا وهم کذلک ربنا عز و جل". (توحید صدوق)

یعنی: "ای مرد بیابان نشین! این سخن که خداوند، یکی است، بر چهار قسم می باشد: دو قسم از آن چهار قسم بر خداوند، جایز نیست، دو قسم در مورد خداوند صحیح است. اما آن دو قسمی که صحیح نیست، سخن کسی است که با گفتن یک، عدد را در نظر گرفته باشد، زیرا چیزی که یک بوده و دومی ندارد، جزء عدد نیست مگر نمی بینی که هر کس بگوید، خداوند، یکی از سه نفر است، کافر است و کسی که بگوید: او یکی از مردم است و قصدش نوعی از جنس باشد، در مورد خداوند صحیح نیست، زیرا این شباهت دادن است و پروردگار ما، از این سخن بالاتر است. اما آن دو قسمی که صحیح است، سخن کسی است که می گوید: او، یگانه ای است که در میان پیامبران، شباهتی برای او وجود ندارد. پروردگار ما، این چنین است و سخن کسی که می گوید: او، در معنا و حقیقت یگانه است به این معنا که در وجودی که دارد و در عقل و خیال، تقسیم پذیر نیست. پروردگار ما، این چنین است".

بنا بر این روایت، "واحد" یک مشترک لفظی است که داری چهار معنا است: واحد عددی، واحد نوعی، واحد به معنای موجود بی نظیر و واحد به معنای موجود تجزیه ناپذیر. دو معنای اول درباره خداوند ناروا و دو معنای دیگر رواست.

* نفی واحد عددی

"واحد عددی" آن واحدی است که تکثر و تعددپذیر است، هرچند این کثرات با یکدیگر مجانس نباشند . چون برای موجودی عدد "یک" را به کار می بریم، این موجود قابلیت "دو"، "سه" و... شدن را نیز دارا است. واحد عددی را نمی توان برای خداوند متعال به کار برد؛ زیرا ذات مقدس حضرت حق تعددبردار نیست. لذا این سخن مسیحیان که می گویند: "ان الله ثالث ثلاثة" کفرآمیز است.

* نفی واحد نوعی

"واحد نوعی" نیز آن واحدی است که تعدد بردار است و با افراد دیگر مجانس است. مثلا می گوییم: "این چیز مشابه آن چیز است" یا "این دو شیء از جنس یکدیگر هستند". بنابراین، در وحدت نوعی، تعدد و تشابه هست و واحد نوعی با افراد دیگر نوع هم جنس و مشابه است. پس نمی توان گفت خدا را واحد نوعی داست، زیرا لازمه آن تشابه خدا با دیگر موجودات است؛ و در شب های گذشته گفتیم که "لیس کمثله شیء ــ هیچ چیز شبیه او نیست".

* توحید به معنای بی شبیه بودن

حضرت علی علیه السلام پس از نفی وحدت عددی و وحدت نوعی، دو معنای دیگر را برای خدای تعالی اثبات می کند که یکی عبارت است از: واحد به معنای بی شبیه: "واحد لیس له فی الاشیاء شبیه".

* توحید به معنای تجزیه ناپذیر

دومین معنای مقبول برای واحد، نفی هر گونه تجزیه و تقسیم از ذات اقدس الهی است؛ یعنی هرگونه تقسیم ــ اعم از تقسیم خارجی، تقسیم عقلی و تقسیم وهمی ــ درباره خداوند منتفی است. چنان که علی علیه السلام در جای دیگر می فرماید: "و لا تناله التجزئة و التبعیض ــ جزء جزء شدن و پاره پاره گشتن در او راه ندارد". ( نهج البلاغه، خطبه 81)

و نیز می فرماید: "لا یوصف بشی من الاجزا و لا بالجوارح والاعضاء، و لا بعرض و لا بالغیریة و الابعاض ــ نه جزئی دارد که به آن وصفش کنند و نه جوارح دارد و نه اعضا و عرض و نه توانند بدین وصفش کنند که بگویند غیر از دیگران است و بعض بعض است". (نهج البلاغه، خطبه 179)

...........................
پایان پیام/101

یادداشت های معنوی رمضان:
ــ یادداشت اول/ ماه مبارک رمضان و "یاد والدین از دست رفته"
ــ یادداشت دوم/ ماه مبارک رمضان و "بازگشت به قرآن کریم"
ــ یادداشت سوم/ "آشتی کنان و آشتی دادن" ؛ برتر از نماز و روزه مستحبی

سی شب ؛ سی آموزه توحیدی (به مناسبت ماه مبارک رمضان):
ــ اولین شب/ توحید؛ آزاد شدن انسان
ــ دومین شب/ توحید ذاتی؛ یکی بود «یکی» نبود
ــ سومین شب/ توحید صفاتی؛ ذات و صفت از هم جدا نیستند
ــ چهارمین شب/ توحید افعالی؛ هشدار شرک پنهان
ــ پنجمین شب/ توحید عبادی؛ مرز باریک عبادت و زیارت
ــ ششمین شب/ جلوه های توحید در دعای افتتاح
ــ هفتمین شب/ جلوه های توحید در دعای سحر
ــ هشتمین شب/ جلوه های توحید در دعای ابوحمزه ثمالی ـ 1
ــ نهمین شب/ جلوه های توحید در دعای ابوحمزه ثمالی ـ 2
ــ دهمین شب/ جلوه های توحید در دعای دیگر سحر ماه مبارک رمضان
ــ یازدهمین شب/ ثواب اهل توحید در کلام معصومان(ع)
ــ دوازدهمین شب/ هفت معنای توحیدی "الله اکبر" در کلام امیرالمؤمنین علی(ع)
ــ سیزدهمین شب/ معنای "اشهد أن لا اله الا الله" در کلام امیرالمؤمنین علی(ع)
ــ چهاردهمین شب/ جلوه های توحید در سیره امام حسن مجتبی(ع)
ــ پانزدهمین شب/ خداوند و داشتن فرزند!
ــ شانزدهمین شب/ توحید و شرک در "اطاعت"
ــ هفدهمین شب/ ریاکاری؛ شرک اصغر
ــ هجدهمین شب/ رابطه "توحید" و "امام"
ــ نوزدهمین شب/ توحید در بیان امیر بیان ــ 1
ــ بیستمین شب/ توحید در بیان امیر بیان ــ 2


نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

اخبار زیارت اربعین
هشدارهای اربعینی
اخبار عزای حسینی در جهان
پیام رهبر برای حج 1438
نامه دوم
نام رهبر به جوانان غربی
کشتار شیعیان نیجریه