کارشناس فضای مجازی تبیین کرد:

آسیب‌های اعتیاد به فضای مجازی/ ضرورت سواد رسانه‌ای برای والدین

  • کد خبر : 728191
  • منبع : اختصاصی ابنا
خلاصه

کارشناس فضای مجازی اظهار داشت: مهمترین آسیب فضای مجازی که زمینه ساز بسیاری از آسیب های دیگر است اعتیاد به اینترنت است و از قضا به هیچ عنوان نه از طرف فرد و نه از طرف خانواده و نه حتی از طرف جامعه جدی گرفته نمی شود.

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

فضای مجازی، فضای جدیدی است که امروز در جامعه ما و در همه جهان در حال توسعه است. این فضا، علی رغم اینکه فرصت های بسیاری را برای بشر ایجاد کرده است، اما آشنایی نداشتن خانواده ها با آن و در دسترس بودن آن برای فرزندان، می تواند آسیب‌هایی جدی برای خانواده و جامعه ایجاد کند. ضروری است تا والدین با آگاهی و آشنایی با این فضا، هم خودشان و هم فرزندانشان را از آسیب ها مصون نگاه دارند و از مواهب آن بهرمند شوند. در خصوص این موضوع با حجت الاسلام و المسلمین «علی‌رضا بشیری»، محقق حوزه روانشناسی، علوم اجتماعی و دینی، نویسنده کتاب «اصول ارتباطات اجتماعی از دیدگاه اسلام» به گفتگو پرداختیم:

ابنا: خانواده سالم در جامعه ای که استفاده از فضای مجازی بیشتر شده است، چگونه خانواده ای است؟

به نظر می رسد جهت استفاده مخاطبان محترم نیاز به روشن تر شدن فضای بحث از طریق توضیح پاره ای از مفاهیم این مصاحبه وجود دارد. در وهله اول باید دید خانواده چیست و چه کارکردهایی را دارد تا با رعایت آن کارکرد ها سلامت خانواده در تاثیر از عناصر بیرونی نظیر فضای مجازی مورد ارزیابی قرار گرفته و تضمین گردد. البته کارکردها و عناصری که در ادامه بیان می کنم هم از جهت روانشناسی روز و هم در کلام قرآن کریم و بزرگان دین مورد تایید قرار گرفته است. شرط ابتدایی خانواده، ازدواج است به عبارتی زن و مردی که بواسطه حفظ منافع فردی زودگذر و بدون هیچ تعهدی نسبت به یکدیگر در مسیر زمانی خاصی کنار هم قرار گرفته اند هرچند زیر یک سقف زندگی کنند اما خداوند را واسطه تعهد خود قرار ندهند، هیچگاه نمی توانند عنوان خانواده را به خود بگیرند. البته بعضی از نظریه پردازان به جهت وفور این گونه همزیستی زن و مرد در جوامع مورد مطالعه خود، اینگونه از همزیستی را با عنوان خانواده اطلاق نموده اند که باید گفت دقیقا به خاطر تعریف اشتباهی که از خانواده صورت پذیرفته و پذیرش این گونه زندگی به عنوان خانواده است که نسخه های نجات خانواده در غرب، به بن بست رسیده است.

عنصر دوم ارضای نیاز جنسی است؛ یعنی در یک خانواده سالم پس از ازدواج می بایست پروسه اقناع جنسی را در درون خانواده جستجو نمایند. عنصر سوم تولید نسل است. خانواده ای که به سمت و سوی تولید نسل نرود، اتوماتیک وار بخشی از مشکلات و معضلات را در درون خانواده به طور متناوب تولید و بازتولید خواهد کرد. اینها عناصری است که بدون شکل گیری آنها خانواده وارد مدار کارکرد خانواده در جامعه نمی شود و نمی تواند روی ریل خانواده سالم قرار بگیرد تا جامعه را متاثر از کارکرد صحیح خود بهره مند نماید. ذکر این نکته در این میان حائز اهمیت است که ممکن است خانواده هایی وجود داشته باشند که به دلایل مختلف نظیر عوامل طبیعی و حوادث و یا طلاق یکی از والدین را در خود نداشته باشد که باید گفت به میزان بخشی که از دست داده شده به همان میزان موفقیت برای کارکرد خانواده دشوارتر می گردد. عنصر بعدی پرورش نسل است. به طور تقریبی پرورش فرزندان حلقه اصلی شکست ها و موفقیت های بعدی افراد خانواده در ابتدا و جامعه در ادامه است.

دو عنصر بعد در عین اینکه بیشتر جنبه تکمیلی دارند بسیار مهم هستند چرا که نقش کاتالیزور را در هرچه بهتر شکل گرفتن یک خانواده سالم ایجاد می کنند. اولین اینها صمیمیت و همدلی بین اعضای خانواده است. خانواده ای که در بین آنها صمیمیت نباشد تعاون و همکاری هم بینشان شکل نمی گیرد؛ دلها از هم فاصله دارد و چون بشر ناچار به جذب محبت است، کم کم محبت را از منابع دیگری جستجو می کند. دومین کارکرد مکمل در خانواده، ایجاد آرامش و آسایش برای دیگر اعضاست؛ رعایت حریم یکدیگر چه در گفتار و چه در رفتار باعث می شود تا کارکردهای خانواده سهولت بیشتری در عمل بیابد.

حال با این توضیح زمانی که هریک از اعضای یک خانواده سالم وارد  فضای مجازی گردد؛ هوشیاری والدین به همراه آموزش مهارت های استفاده از این فضا می تواند سلامت فرد و در پی آن خانواده را بیمه نماید اما اگر خدای ناکرده خانواده ای به هر دلیل هر مقدار از کارکردهای خانواده مطلوب را نداشته باشد، به همان میزان از مسیر سلامت خانواده دور شده است و ورود افراد این خانواده در فضای مجازی هرچند همراه با آموزش مهارت های استفاده از فضای مجازی باشد حتی در صورتی که با هوشیاری بالای والدین همراه باشد ممکن است موجب لطمه به فرد و در پی آن خانواده گردد.

در این میان دو نکته حائز اهمیت است: اول اینکه اگر کارکرد نامطلوب خانواده به والدین بازگردد، هوشیاری والدین در برابر فرزندان در این فضا نه تنها آنگونه که باید مثمر ثمر نخواهد بود بلکه ممکن است اختلال ایجاد شده در خانواده باعث اختلال در نحوه استفاده فرزندان از فضای مجازی شده و میزان لطمات را به میزان قابل توجهی افزایش دهد و دوم اینکه به نظر می رسد بلوغ عقلی برای استفاده از فضای مجازی دارای اهمیت بسزایی است و این مهم نکته ای ورای کارکرد و عدم کارکرد مطلوب خانواده است.

ابنا: به نظر شما در شرایط امروز جامعه و گسترش استفاده از فضای مجازی، چه اسیب هایی خانواده را تهدید می کند؟

آسیب شناسی فضای مجازی بر خانواده از حوصله مخاطب این گفتگو خارج است اما می توان به صورت سرفصل به ذکر آنها پرداخت. شاید مهمترین آسیب فضای مجازی که زمینه ساز بسیاری از آسیب های دیگر است اعتیاد به اینترنت باشد و از قضا به هیچ عنوان نه از طرف فرد و نه از طرف خانواده و نه حتی از طرف جامعه جدی گرفته نمی شود. البته همیشه در صدر سخنان آسیب شناسانه در این موضوع قرار دارد اما در راهکارها هیچگاه به حل این موضوع به طور خاص اشاره نمی شود.

اعتیاد به اینترنت باعث می شود تا رسانه ای که در فضای مجازی به آن وابسته شده است در زندگی فرد برجسته گردد و همین برجسته شدن خود به تنهایی یک آسیب جدی است چرا که توسعه فردی و در پس آن توسعه اجتماعی از اولویت تک تک این افراد خارج می شود. آسیب دیگر اعتیاد به اینترنت که بر اساس تجربه و پژوهش ها بدست آمده است تغییر در خلق و خو است. رفتار و احساسات فردی که به اینترنت معتاد شده است در حین استفاده و تا مدت زمان معینی پس از آن تغییر می کند و همین عنصر صمیمیت را تحت الشعاع قرار می دهد.

همچنین این نوع از اعتیاد همچون بقیه انواع آن آستانه تحمل وی را پایین می آورد و فرد برای ایجاد حال خوب در خود نیازمند مراجعه به رسانه های مجازی است که به آن وابسته شده است. بروز افسردگی، پرخاشگری و از همه مهمتر عدم تمرکز نیز از رفتارهای شایع افراد مبتلا به اعتیاد به اینترنت است. پر واضح است که این رفتارها زمینه اختلاف و عدم تحمل شخص از سوی دیگر افراد خانواده را فراهم می سازد و به طور طبیعی فرد پس از وقوع اختلاف و گاها نزاع در خانواده که بر اثر تغییرات رفتاری بر اثر اعتیاد به فضای مجازی است برای رهایی از فضایی که ایجاد نموده است، خود را ناگزیر به پناه بردن به فضای مجازی می بیند و زمینه را برای دیگر آثار مخرب فضای مجازی در خانواده آماده می کند.

ابنا: چه آسیب هایی در فضای مجازی نوجوانان را تهدید می کند؟

قبل از پاسخ به این سوال می خواهم به این نکته اشاره کنم که استفاده از فضای مجازی توسط نوجوانان دغدغه بسیاری از ملت ها در سراسر دنیاست و به عکس آنچه بعضا دوستان منورالفکر ما تبلیغ می کنند و یا دستورالعمل هایی که هالیوودیسم رسانه ای ارائه می دهد این موضوع در میان خانواده های دارای فرزند در جوامع پیشرفته بسیار بیشتر است و شاید اگر خوانندگان محترم آشنایی مختصری با زبان های این ملل داشته باشند با کنکاشی کوتاه موضوع برایشان روشن می شود و به تبع همین دل نگرانی ها دانشمندان علوم رفتاری نیز مقالات مختلفی را در همین زمینه به نگارش در آورده اند که هرچند موضوع بحث آنها با یکدیگر متفاوت است اما ضمن اذعان به اهمیت نحوه تاثیرگذاری فناوری بر رشد و یادگیری، والدین را به مراقبت بیشتر و ارائه راهکارهایی در این زمینه تشویق می نمایند.

اما در اینکه چه آسیب هایی متوجه نوجوانان در عرصه فضای مجازی می شود باید تاکید کرد که اهمیت فضای مجازی و رسانه های مدرن در جامعه امروز غیر قابل انکار است و حذف این جنبه از زندگی برای فرزندان خیالبافی بیش نیست چرا که بالاخره فرزندان در فضای بیرون از منزل با آن روبرو می شود و آنجاست که توالی فاسد این حذف در زندگی فرزند رونمایی می گردد و هرچه بیشتر از این فضا لذت می برد و با آن آشنا می شود، بیشتر در مصلحت اندیشی و حتی قدرت تعقل والدین خود تشکیک می نماید و بدون دفاع وارد فضایی می شود که انتهایی برای سود و زیانش متصور نیست.

اما در پاسخ به سوال شما اولین آسیب را می توان استقلال نوجوان در گذراندن اوقات فراغت بدون والدین دانست و اگر این موضوع با پنهان کاری هم همراه باشد می توان آنرا به فاصله و گپ بین والدین و فرزندان هم تعبیر نمود. بحران هویت، اختلال در شکل گیری شخصیت، تعارض ارزش ها و ضد ارزش ها، ریختن قبح و عادت به ارتباط نامتعارف، شکاف میان فرزند و والدین و همچنین میان خود فرزندان و حتی زمینه هایی مثل سوء استفاده های جنسی و مالی و در نهایت انزوا طلبی نیز از جمله آسیب هایی است که می بایست مورد توجه قرار بگیرد و در جای خود در باب تک تک این موضوعات بررسی علمی دین محور به عمل آید.

ابنا: پدر و مادر چه وظیفه ای در برخورد با نوجوان خود در استفاده از فضای مجازی دارند؟

سه وظیفه کلی برای والدین متصور است. اول اینکه می بایست آموزش های لازم و مهارت مورد نیاز در خصوص فضای مجازی را در اختیار فرزندان قرار دهند و به قول ما طلبه ها فاقد شیء نمی تواند معطی شیء گردد یعنی تا والدین خود سواد رسانه ای نداشته باشند نمی توانند آن را به فرزندان خود اعطا نمایند. آموزش ها هم می بایست شامل نکات مثبت و نکات منفی باشد و به صورت کاریکاتوری نباشد.

وظیفه دوم نظارت هوشمندانه است؛ و این نوع نظارت نیازمند فکر و خلاقیت است. چرا که نه می بایست با پرخاش همراه باشد  و نه اینکه بی اهمیت جلوه داده شود و به واقع یکی از مسموم ترین جملات در این زمینه جمله «من به فرزندم اعتماد دارم» می باشد چرا که فرزند در این موضوع تنها یک طرف موضوع نظارت است نه تمام آن.

وظیفه سوم که به یک بازه زمانی محدود می گردد جلوگیری از استفاده از فضای مجازی توسط فرزندان تا محدوده سنی خاص است. توجه کنید که مقصود بنده سن خاص جسمی نیست، هدف بنده بلوغ عقلانی است. که در بعضی پایین تر و در بعضی بالاتر است. پس از آن می توان به صورت مرحله ای و با نظارت فرزند را وارد فضای اینترنت نمود. نکته مهم اینکه نباید این جلوگیری آنقدر به طول بینجامد که فردی غیر از والدین فرزند را وارد فضای مورد نظر نماید.
ابنا: چگونه می توان استفاده از فضای مجازی را به فرصتی برای سالم سازی روابط خانوادگی تبدیل کرد؟

فضای مجازی در کنار خطرات خود فواید غیر قابل شمارش و بی بدیلی دارد. برخی از دانشمندان از این مقوله به از جاکندگی از بافت سنتی یاد می کنند. آخرین پژوهش ها در تمامی زمینه ها و علوم، آخرین اطلاعات و یافته ها، خرید هرآنچه لازم دارید، فروش هرآنچه لازم ندارید و هزاران فایده دیگر همگی در پشت این شیشه پرطمطراق منتظر فراخوانی شماست و از این جمله ارتباط با خانواده است. تشکیل گروه های خانوادگی، ایجاد صفحه شخصی و خانوادگی و مراجعه به صفحات یکدیگر و غیره و غیره اگر در راهروی استفاده ای ایمن صورت پذیرد همگی به گرم تر کردن خانه و خانواده کمک می نماید.

............................
پایان پیام/ 167


مطالب مرتبط

نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

اخبار زیارت اربعین
هشدارهای اربعینی
اخبار عزای حسینی در جهان
پیام رهبر برای حج 1438
نامه دوم
نام رهبر به جوانان غربی
کشتار شیعیان نیجریه