نکات تغذیه‌ای در سحر و افطار/ توصیه‌های پزشکی به روزه‌داران

  • کد خبر : 751243
  • منبع : روزنامه اطلاعات
خلاصه

بعضی از روزه داران معتقدند که بدون خوردن سحری براحتی روزهای ماه مبارک را سپری می‌کنند این در حالی است که از نظر علم تغذیه تنها سیری شکمی مهم نبوده بلکه سیری سلولی بسیار اهمیت دارد. فردی که سحری نمی‌خورد به بدن خود فشار بسیاری وارد می‌کند.

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

ماه مبارک رمضان ماه مهمانی خدا و ماه نزول برکات بی پایان خداوندی است. این ماه فرصت مناسبی برای انسان است تا از بندگی نفس رها شده و با خویشتن داری به جایگاه بالاتری از بندگی خدا دست یابد. ظاهرروزه داری تمرین خودداری از خوردن و آشامیدن از سپیده صبح تا شامگاه و پرهیز از سایر ممنوعات است. اما حقیقت آن پایش گوش،چشم و همه اندام‌ها از حرام و ناشایستگی‌هاست.‏

کارشناسان تغذیه معتقدند، ماه مبارک رمضان فرصت مناسبی برای عادت دادن معده به کم خوری، استراحت‎ ‎دادن به دستگاه گوارش به همراه بهره‌مند شدن از فیوضات و برکات معنوی آن است و از این رو به روزه داران توصیه می‌کنند که در این ماه حداقل 20 درصد کمتر از ماه‌های دیگر غذا‏‎ ‎بخورند‎‏.

آنان می‌گویند، با رعایت تغذیه‎ ‎مناسب در رمضان، بدن به هیچ عنوان دچار کمبود ویتامین و ریزمغذی‌ها نخواهد شد، مگر‎ ‎اشتباه صورت بگیرد و ضمن رعایت نکردن رژیم غذایی، چربی و شیرینی زیادی خورده‌ شود‎‏.

فرا رسیدن ماه مبارک رمضان ما را بر آن داشت تا گفت و گویی داشته باشیم با کارشناسان و متخصصان که در پی می‌آید. ‏

فواید روزه گرفتن

کامیار فتحی متخصص تغذیه در مورد تغذیه صحیح در ماه مبارک رمضان به گزارشگر روزنامه اطلاعات می‌گوید: روزه داری برای کسانی که عادات غلط غذایی، چاقی و افزایش وزن دارند مفید است. مطالعات محققان نشان می‌دهد، روزه گرفتن برای افرادی که مبتلا به چربی خون بالا هستند، بسیار مفید است. روزه به مبارزه علیه چربی‌های بد خون ال دی ال پرداخته و برعکس میزان چربی‌های مفید خون اچ دی ال را افزایش می‌دهد. بدن در مدت زمان روزه داری از چربی‌های ذخیره شده، استفاده می‌کند که این کار کاهش توده‌های چربی بدن و همینطور کاهش وزن را به دنبال دارد.

وی در مورد تاثیر روزه گرفتن بر دستگاه گوارش می‌افزاید: دستگاه گوارش را می‌توان یکی از پرکارترین دستگاه‌های بدن نامید زیرا گوارش دائما در حال هضم غذاست تا بتواند مواد مورد نیاز سایر قسمت‌های بدن را تامین کند. دستگاه گوارش روزه داران در ماه رمضان می‌تواند استراحت کرده تا بدن از ابتلا به بیماری‌های گوارشی در امان بماند. روزه همچنین می‌تواند به تنظیم کنترل ترشح هورمون‌ها پرداخته زیرا بسیاری از اختلالات هورمونی به علت رژیم غذایی نامناسب و همینطور وزن زیاد بروز می‌کند. این در حالی است که در ماه رمضان با دنبال کردن یک رژیم غذایی متعادل می‌توان فعالیت هورمون‌ها را تنظیم کرد. از دیگر فواید روزه داری می‌توان به تنظیم متابولیسم بدن اشاره کرد که باعث کاهش قند خون و همینطور کنترل فعالیت کبد می‌شود. بــه طور کلی پیروی از یک برنامه غذایی صحیح در ایام ماه مبارک رمضان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا هم بتوان عادات غذایی غلط را اصلاح کرد و هم از برکات معنوی این ماه بهره برد.

این متخصص تغذیه یاد آوری می‌کند: یکی از نکات پر اهمیت در روزه‌داری رعایت رژیم غذایی صحیح است که بر اساس آن روزه داران باید ازغذاهای متنوع و مغذی استفاده کنند زیرا غذاهای گوناگون، دارای مواد مغذی مختلفی است که هر کدام از آن‌ها برای سلامت انسان لازم است و از میان آن‌ها می‌توان به میوه‌ها، سبزیجات، غلات و حبوبات اشاره کرد، چرا که همه این مواد دارای کربوهیدرات پیچیده، فیبر، ویتامین و عناصر معدنی و کم چرب و بدون کلسترول است و از این رو کالری زیادی را برای بدن فراهم می‌آورد. ‏ روزه داری حتی در کسانی که لاغر و یا دارای وزن طبیعی هستند نیز به بدن فرصت می‌دهد تا بدن آنان این چربی‌ها را بسوزاند و پس از پایان دوره روزه داری، بجای آنها چربی لطیف و تازه و مناسبتری را جایگزین نماید. برای افرادی که چربی بیش از حدی را در بدن خود ذخیره دارند نیز فرصت مغتنمی فراهم می‌شود تا مقداری را برای تولید انرژی به مصرف رسانند و از اضافه وزن خود بکاهند‎.

تغذیه در ماه مبارک رمضان ‏

دکتر فتحی در مورد تغذیه در ماه مبارک رمضان می‌گوید: همانگونه که در حالت عادی استفاده از 5 گروه غذایی توصیه می‌شود درماه مبارک رمضان و ایام روزه داری نیز استفاده از 5 گروه غذایی اصلی برای حفظ سلامت بدن ضروری است. تغذیه صحیح دراین ایام مانند سایر اوقات به معنی رعایت دو اصل تنوع و تعادل در برنامه غذایی است. تنوع به معنی استفاده از گروه‌های غذایی اصلی شامل نان و غلات، شیر و لبنیات، سبزی‌ها، میوه‌ها، وگروه گوشت وجایگزین‌های آن است و تعادل به این معنی است که از همه گروه‌های غذایی به مقدارکافی مصرف شده و از کم خوری و پرخوری پرهیز شود. ‏

انواع گروه‌های غذایی وجایگزین‌های آن عبارتند از:

گروه نان و غلات: ‎انواع نان، برنج، ماکارونی، گندم و جو دراین گروه قرار دارند که‎ ‎این گروه تامین‌کننده انرژی، بعضی از ویتامین‌های گروه ب، آهن و مقداری پروتئین است. ازاینرو توصیه می‌شود افراد بزرگسال روزانه 6 تا 11 واحد از مواد غذایی این گروه را مصرف کنند. ‏‎ ‎گروه شیر و لبنیات‎: ‎این گروه شامل شیر، ماست، پنیر، کشک و بستنی است که با مصرف مواد غذایی این گروه بخش مهمی از نیاز بدن به مواد مغذی مهم مانند پروتئین، کلسیم، فسفر، بعضی از انواع ویتامین‌های گروه‎ A ‎ و‎ B ‎تامین می‌شود. توصیه می‌شود افراد بزرگسال روزانه 2 واحد یا بیشتر از مواد غذایی این گروه مصرف کنند. هر واحد از این گروه معادل یک لیوان شیر یا یک لیوان ماست یا ‏‎45-60 ‎گرم پنیر (دو قوطی کبریت پنیر) یا یک لیوان کشک پاستوریزه یا یک و نیم لیوان بستنی است. ‏

گروه سبزی‌ها‎: ‎دراین گروه، سبزی‌های غنـــی از ویتامین‎ C ‎مثل سبزی‌های برگی، گوجه فرنگی، فلفل دلمه‌ای و سبزی‌های غنی از ویتامین‎ A ‎مثل هویج، گوجه فرنگی، سبزی‌های برگی مثل اسفناج، کاهو و سایر سبزی‌ها ازجمله کرفس، بادمجان، کدو سبز، قارچ، پیازو سیب زمینی قرار می‌گیرند‎.‎

گروه میوه‌ها: ‎در این گروه، میــوه‌های غنـــی از ویتامین‎ C ‎مثل مرکبات؛ میوه‌های غنی از ویتامین‎ A ‎مثل طالبی، زردآلو، آلو، هلو، موز، انبه و سایر میوه‌ها ازجمله سیب، گلابی،انواع توت، گیلاس، انگور، هندوانه وخربزه قرار می‌گیرند‎. ‎میوه‌ها نیز مانند سبزی‌ها مهم‌ترین منبع انواع ویتامین، املاح و فیبر مورد نیاز بدن هستند. توصیه می‌شود روزانه ‏‎ 4ـ2 ‎واحد از انواع میوه‌ها مصرف شود‎.

گروه گوشت، حبوبات، و تخم مرغ: ‎این گروه شامل گوشت‌های قرمز،گوشت‌های سفید تخم مرغ، حبوبات نخود، لوبیا، عدس، باقالا، لپه و ماش و مغز دانه‌های خوراکی گردو، بادام، فندق، پسته و انواع تخمه است. با مصرف مواد غذایی این گروه بخش مهمی از نیــاز بــدن به مواد مغذی نظیر پروتئین، آهن، روی و بعضی از انواع ویتامین‌های گروه ب تامین می‌شود. ‏‎ ‎هر واحد ازاین گروه برابراست با 30 گرم گوشت لخم پخته این گروه برای رشد، خون سازی و سلامت دستگاه عصبی الزامی است.

سحری و اهمیت آن

این متخصص تغذیه در مورد سحری و اهمیت آن می‌افزاید: بعضی از روزه داران معتقدند که بدون خوردن سحری براحتی روزهای ماه مبارک را سپری می‌کنند این در حالی است که از نظر علم تغذیه تنها سیری شکمی مهم نبوده بلکه سیری سلولی بسیار اهمیت دارد. فردی که سحری نمی‌خورد به بدن خود فشار بسیاری وارد می‌کند که علاوه بر سوء تغذیه، احتمال واکنش دادن بدن برای مقابله با گرسنگی بسیار طولانی را به همراه دارد که این خود منجر به احتمال کاهش انرژی مورد نیاز شده و این افراد ممکن است دچار حالت چاقی ظاهری که گاه در اثر تورم بدن اتفاق می‌افتد نیز بشوند. ضمنا با نخوردن سحری، مواد زائد حاصل از سوخت چربی در بدن جمع شده و باعث بروز حالت خستگی زیاد در انتهای روز می‌شود. حذف وعده سحری در عین حال سبب پایین افتادن قند خون در طول روز نیز می‌شود که خود منجر به کاهش یادگیری، بی حوصلگی و خستگی می‌شود. بنابراین مصرف سحری در همه اوقات بسیار ضروری است‎.‎

نکات تغذیه‌ای به هنگام سحر و افطار

دکتر فتحی با بیان این مطلب که در ماه مبارک رمضان نیز مانند همیشه پیروی از برنامه غذایی متنوع و متعادل ضروری است خاطر نشان می‌کند: با رعایــت تـنوع و تعادل در مصرف غذا نیازهای تغذیه‌ای شامل آب، املاح، ویتامین‌ها، پروتئین و انرژی مورد نیاز بدن، تامین می‌شود.‏‎ ‎از این رو توصیه می‌شود افراد روزه دار همانند زمانی که روزه نیستند سه وعده غذا بخورند که این وعده‌ها شامل افطار، شام و سحر است اما صرف غذا در دفعات کمتر از 2 بار توصیه نمی‌شود. بهتر است غذای مصرفی در وعده سحری خصوصیات و ویژگی وعده ناهار را داشته باشد تا از ایجاد گرسنگی در طول روز پیشگیری شود. با توجه به ساعت صرف افطار و تا وعده سحری می‌توان در فاصله افطار تا سحر یک وعده غذایی مثل شام سبک را صرف کرد کــه البته این به وضعیت خود شخص و تمایل او به صرف غذا بستگی دارد. ‏

وی توصیه می‌کند، روزه داران در هنگام افطاراز غذاهای سبک مانند نان، پنیر و سبزی،نان، پنیر، گردو و یا خرما استفاده کنند. نکته مهم شستشو کامل و ضد عفونی کردن سبزی مصرفی است که در این دوران باید بیش از پیش به آن توجه کرد. بهتر است روزه داران در هنگام افطار از شیر گرم، فرنی و یا شیر برنج استفاده کنند و مواد غذایی آبکی مانند سوپ کم چرب، آش کم حبوبات، حلیم بــدون روغن و شکر را در رژیم غذایی خود بگنجانند. مصرف مایعات به هنگام افطار و سحر هم موجب حفظ تعادل فرد روزه دار می‌شود‎.‎استفاده از سبزی و میوه در هنگام افطار و همچنین در فاصله زمانی بین افطار تا سحر به دلیل اینکه منبع خوبی از فیبر هستند، برای دستگاه گوارش بسیار مفید و مانع بروز یبوست می‌شود‎‏.‏

بیمارانی که نباید روزه بگیرند

دکتر شیرین احمد نیا - پزشک عمومی هم در مورد بیمارانی که نباید روزه بگیرند، می‌گوید: اگرچه روزه داری در ماه مبارک رمضان برای افراد سالم مناسب است، ولی در بیماری‌های گوناگون باید با پزشک مشورت کرد و از توصیه‌های او پیروی کرد. بیمارانی که مبتلا به بیماری‌های شایع گوارشی هستند و می‌خواهند روزه بگیرند باید با مشورت پزشک و توجه به زمان مصرف داروها باشد، ولی کسانی که زخم معده و یا اثنی‌عشر دارند، درصورتی که زخمشان خوب شده و سابقه خونریزی، سوراخ‌شدن یا تنگی در دستگاه گوارش نداشته باشند، می‌توانند روزه بگیرند‌. در صورتی که بیماری بهبود نیافته است بیماران باید داروهایشان را در زمان مشخصی مصرف کنند و از روزه‌داری منع شوند‌. این دسته از بیماران اگر مجوز روزه‌داری را دریافت می‌کنند، نباید در وعده سحر و افطار غذای چرب، سرخ شده، ترش و پر ادویه مصرف کنند. کسانی که سوء‌هاضمه دارند ولی زخم ندارند، می‌توانند روزه بگیرند‌. فقط نباید در زمان افطار، از غذای حجیم و سرخ شده یا آش رشته استفاده کنند‌. باید وعده افطار را با چای کم رنگ، فرنی و غذای سبک شروع کنند و 2تا 3ساعت بعد، شام سبک میل کنند. کسانی که بیماری التهابی روده دارند، اگر بیماری شان کنترل شده با نظر متخصص مربوطه می‌توانند روزه بگیرند.

وی می‌افزاید: مبتلایان کبد چرب می‌توانند روزه بگیرند، اما کسانی که هپاتیت حاد دارند از روزه‌داری منع می‌شوند. کسانی که بیماری‌های کبدی مزمن دارند نیز نباید روزه بگیرند،‌ چون کم آبی برایشان مضر است. بیمارانی هم که کیسه صفرا یا التهاب پانکراس دارند نباید روزه بگیرند. در عین حال، مبتلایان رفلاکس معده اگر در فاز خفیف بیماری باشند که مشکلشان با رژیم غذایی و دارو کنترل می‌شود، با مشورت پزشک می‌توانند روزه بگیرند.‏

این پزشک عمومی در پاسخ به این پرسش که آیا بیماران دیابتی می‌توانند روزه بگیرند یاد آوری می‌کند: معمولا بیماران قلبی عروقی، کلیوی ویا دیابتی تحت نظر پزشک متخصصی قرار دارند از اینرو بهترین کار این است که حتماً با پزشک خود در خصوص گرفتن روزه مشورت کنند. این بیماران باید داروهایشان را طبق برنامه ریزی جدید برای 2 وعده سحر و افطار تنظیم کنند. در مورد بیماران دیابتی چه از نوع وابسته به انسولین و چه غیروابسته به آن باید متناسب با هر وضعیت، سن و شرایط خاص هر بیمار را درنظر گرفت. مهم‌ترین مساله‌ای که در روزه فرد مبتلا به دیابت را تهدید می‌کند افت قند خون است کسانی که اختلال در تست قند خون ناشتا دارند و دارای ریسک فاکتورهایی مانند زمینه خانوادگی، چاقی و وجود تخمدان‌های پلی کیستیک هستند باید تحت نظارت پزشک، رژیم غذایی و فعالیت بدنی مناسب قرار بگیرند زیرا که مستعد دیابت هستند. به طور قطع کسانی که نیازمند تزریق انسولین هستند، ممنوعیت روزه داری دارند یا کسانی که نوسانات قند خون آنان کنترل نشده است، نباید ریسک کنند چون روزه گرفتن برای آنان ضرردارد.

احمد نیا می‌گوید: اغلب مشکلات گوارشی و اختلالات مربوط به دستگاه گوارش به دلیل رعایت نکردن رژیم غذایی سالم، پرخوری و افراط در بعضی گروه‌های غذایی و البته تحرک نداشتن است، یعنی اسهال مزمن، یبوست مزمن و مشکلات سوءهاضمه بدون زخم یا مشکلات روده تحریک پذیر که قسمتی از مشکلات قابل تقسیم بندی گوارشی است طی ماه مبارک رمضان تشدید می‌شوند و علایم آنها بدتر خواهد شد ولی هیچ کدام ضرر عمده‌ای را متوجه فرد نمی‌کند و موجبات خون ریزی و غیره را فراهم نمی‌کند که جزو موارد منع روزه داری قرار گیرد اما بیماری‌هایی هستند که برای فرد مبتلا باید در ممنوعیت روزه تاکید کرد. وی با بیان این مطلب که بیماران کبدی که تحت درمان هستند و علایم پیشرفته کبدی ندارند می‌توانند روزه بگیرند می‌افزاید: اگربیماربه نارسایی کبد یا مشکلات کبدی به همراه تورم بدن دچاراست و تنظیم پروتئین بدن و دیگر فاکتورهای حیاتی اش از طریق داروها تحت کنترل درآمده است، هرگز نباید روزه بگیرد. ‏

توصیه‌های پزشکی به روزه داران

- مایعات فراوان بنوشید: از آنجا که روزه‌داران نمی‌توانند در طول روز چیزی بخورند، بهتر است در فاصله افطار تا سحر به‌اندازه کافی مایعات بنوشند. البته لازم نیست میزان مایعات دریافتی هنگام افطار زیاد باشد، زیرا معده و دستگاه گوارش را دچار مشکل می‌کند، اما از زمان افطار تا سحر می‌توان به دفعات مایعات و آب نوشید.

- اگر مجبورید در محیط گرم کار کنید: برخی از افراد در مشاغل خاص مجبورند حتی در ماه مبارک رمضان در محیط‌های گرم به فعالیت‌هایشان ادامه دهند. پزشکانی که در محیط‌های اورژانس با درجه حرارت بالا در حال فعالیت هستند و یا رانندگان تاکسی و اتوبوس و نیز مأموران راهنمایی‌رانندگی، معمولا تعطیلی ندارند. خوشبختانه بدن این افراد کم‌وبیش با شرایط محیط وفق پیدا می‌کند و برخلاف آنچه تصور می‌شود، اختلالات بسیار شدیدی بر اثر گرما و روزه‌داری در بدن یک فرد سالم رخ نمی‌دهد. توصیه‌های عمومی در حدی که قابل‌اجرا باشد به آنها نیز پیشنهاد می‌شود و سیاست‌گذاران هم باید تا جای ممکن برای رفاه حال این افراد تدابیری بیندیشند.

- مراقب این علایم باشید: برخی از احسا‌س‌ها در روزه‌داری کاملا طبیعی است، مثلا احساس تشنگی، گرسنگی، خشکی دهان یا ضعف و خستگی زودرس به‌ویژه در روزهای اول ماه رمضان که هنوز بدن به روزه‌داری عادت ندارد، غیرطبیعی و نگران‌کننده نیست. اما برخی علایم نشانه تاثیر منفی و شدید روزه‌ بر بدن است که در این صورت باید حتماً با پزشک مشورت کنید تا مطمئن شوید روزه‌داری در توان وبه صلاح شما است یا خیر؛ مثلا در سرگیجه‌های شدید، بی‌حالی در حدی که از انجام فعالیت‌های روزمره باز بمانید و با استراحت بهبود نیابید و حالت تهوع غیرطبیعی و ادامه‌دار. گاهی افرادی که بیماری‌های خاص دارند نیز با گرفتن روزه با علایمی روبرو می‌شوند که در صورت بروز آنها باید روزه را افطار کنند؛ مانند دردهای قلب در مبتلایان به ناراحتی‌های قلبی و درد معده در مبتلایان به زخم معده.‏

..............................
پایان پیام/ 167


مطالب مرتبط

نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

نه به معامله قرن
رمضان
کنگره شعر ابوطالب
کشتار شیعیان نیجریه