سی شب؛ سی آموزه

شب سوم/ توحید صفاتی؛ ذات و صفت از هم جدا نیستند

  • کد خبر : 720519
  • منبع : اختصاصی ابنا
توحيد صفاتى يعنى، اعتقاد به اين كه صفات خداوند عين ذات او و عين يكديگرند و همان گونه كه ذات او ازلى و ابدى است، صفات ذاتى او همچون علم و قدرت نيز ازلى و ابدى مى باشد.

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

ماه مبارک رمضان از راه رسید و دوباره این توفیق به ما داده شد که این روزها و شب های الهی را درک کنیم؛ باشد که آن را قدر بدانیم و در قیام و صیام آن بکوشیم.

به مناسبت این لیالی خوب و خاطره انگیز، هر شب آموزه ای از ارزشهای دینی و اسلامی را به مدد قرآن و سنت، یادآوری و به خوانندگان خبرگزاری ابنا تقدیم می کنیم.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
شب سوم/
توحید صفاتی؛ ذات و صفت از هم جدا نیستند

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

در دو شب گذشته از توحید نوشتیم، و اینکه توحید به معنای "یگانه دانستن خداوند" است؛ او همه چیز را به وجود آورده؛ و هیچ همتا و شریکی ندارد.

حدود یک سوم آیات قرآن کریم در ارتباط با توحید است و پیام تمامی انبیاء و اوصیاء عقیده به توحید بوده است. در مقابل توحید "شرک" قرار دارد؛ یعنی شریک و مانند قرار دادن برای خداوند یکتا.

شرک بزرگترین گناه هستی است و تنها گناهی است که بخشیده نمی شود. پس باید توحید و اقسام آن ــ توحید ذاتی، توحید صفاتی، توحید افعالی و توحید عبادی ــ را بشناسیم تا به "شرک آشکار" یا "شرک مخفی" آلوده نگردیم.

* توحید صفاتی

موجودات ممکن و محدود ـ مثل ما انسان ها ـ گاهی صفاتی را دارند و گاهی ندارند. مثلا:
ــ حیات ندارند؛ اما وقتی روح در آنها دمیده می شوند "حیّ" می شوند؛ و پس از سالیاتی دوباره می میرند.
ــ وقتی کودک هستند، ضعیف اند؛ اما پس از رشد "قوی" می شوند.
ــ جاهل هستند؛ اما پس از تحصیل علم "عالِم" می شوند. 

پس صفات ما زايد بر ذات ما هستند. دليل آن، محدوديت ماست كه روزى فاقد آن‌ صفات و روزى دارنده آن‌ صفات هستيم.

همچنین هر يك از صفات ما در وجودمان جداى از يكديگرند؛ برخی از صفات مربوط به جسم ما و برخی دیگر مربوط به روح ماست.

اما خداوند، وجودى "نامحدود" و "غیر مرکب" است. پس هيچ صفت كمالى، بيرون از ذات او وجود ندارد و هر چه هست در ذات او جمع است. بنابراین در ذات نامحدود خداوند، كه كمال مطلق مى باشد و دومى براى او قابل تصور نيست، هيچ صفتى خارج از آن ذات نمى توان تصور كرد.

با این توضیح در می یابیم که توحيد صفاتى يعنى اعتقاد به اين كه صفات خداوند عين ذات او و عين يكديگرند و همان گونه كه ذات او ازلى و ابدى است، صفات ذاتى او ــ همچون علم و قدرت ــ نيز ازلى و ابدى هستند و اين چنين نيست كه صفاتش، زايد بر ذاتش باشند.

ذات و صفت از هم جدا نیستند

کلمات مولای مؤمنان و امیر علم و انام ـ علیه الصلوة و السلام ــ اعجازی شگفت دارد. برای توضیح توحید صفاتی نیز تا تعریف او هست، تعاریف دانشمندان، تیمم هم محسوب نمی شود.

حضرت علی بن ابی طالب، مطابق آنچه در خطبه اول نهج البلاغه آورده اند، فرمود: "أَوَّلُ الدِّینِ مَعرِفَتُهُ؛ وَکَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدیقُ بِهِ؛ وَکَمَالُ التَّصْدِیقِ بِهِ تَوحِیدُهُ؛ وَکَمَالُ تَوحِیدِهِ الْإِخلاصُ لَهُ؛ وَکَمَالُ الْإِخْلاصِ لَهُ نَفْیُ الصِّفَاتِ عَنهُ، لِشَهَادَةِ کُلِّ صِفَةٍ أَنَّها غَیرُ المَوْصُوفِ، وَشَهَادَةِ کُلِّ مَوْصُوفٍ أَنَّهُ غَیْرُ الصِّفَةِ، فَمَن وَصَفَ اللهَ سُبحَانَهُ فَقَد قَرَنَهُ، وَ مَن قَرَنَهُ فَقَدْ ثَنَّاهُ، وَ مَن ثَنَّاهُ فَقَد جَزَّأَهُ، وَمَن جَزَّأَهُ فَقَدْ جَهِلَهُ...".

یعنی: "اساس دین، شناخت خداوند است؛ و کمال شناخت خدا تصدیق به وجود اوست؛ و کمال تصدیق به وجود او یکتا و یگانه دانستن پروردگار است؛ و کمال اعتقاد به یکتایى پروردگار، پرستش خالص اوست؛ و پرستش او زمانى خالص است که هر صفتی از ذات او نفى شود، زیرا هر صفتى گواه بر این است که غیر از موصوف خود است و هر موصوفى ، گواه بر این است که غیر از صفت خود است؛ پس هرکس خداوند سبحان را به صفتى زاید بر ذات وصف کند، او را به چیزى مقرون ساخته، و هر که او را به چیزى مقرون دارد او را دو چیز پنداشته، و هر که خدا را دو چیز پندارد او را به اجزایش تقسیم کرده، و هر که به اجزایی تقسیم کند او را نشناخته است...".

به عبارت ساده تر اگر تصور کنیم که مثلاً صفت "علم" جدا از موصوف خود یعنی خداوند است، پس خدا را دو چیز تصور کرده ایم؛ و اگر او را از صفتش جدا کنیم، او را تقسیم و محدود فرض کرده ایم؛ مانند یک انسان محدود که گاهی علم دارد و گاهی ندارد.

همچنین اگر خداوند از دو جزء (ذات و صفت) مرکّب باشد، این ترکیب مستلزم احتیاج و نیاز است، چون موجود مرکّب، به اجزای خود نیازمند است و بدون آنها ناقص می شود؛ در حالی که خداوند از هر جهت غنی و بی نیاز است.

پس صفات خداوند عین ذات او هستند، نه زاید بر ذاتش. یعنی اگر می گوییم: خدا عالِم است، معنای آن این است که "خدا عین علم است". همین طور وقتی گفته می شود خدا توانا و زنده است معنایش این نیست که توانایی و زنده بودن، زاید بر ذات او است، بلکه منظور این است که "ذات خدا، عین قدرت و حیات است". این، معنای "توحید صفاتی خداوند متعال" است.

فردا شب به سومین قسم از توحید خواهیم پرداخت.

..........................
پایان پیام/101

یادداشت های معنوی رمضان:
ــ یادداشت اول/ ماه مبارک رمضان و "یاد والدین از دست رفته"
ــ یادداشت دوم/ ماه مبارک رمضان و "بازگشت به قرآن کریم"
ــ یادداشت سوم/ "آشتی کنان و آشتی دادن" ؛ برتر از نماز و روزه مستحبی

سی شب ؛ سی آموزه توحیدی (به مناسبت ماه مبارک رمضان):
ــ اولین شب/ توحید؛ آزاد شدن انسان
ــ دومین شب/ توحید ذاتی؛ یکی بود «یکی» نبود
ــ سومین شب/ توحید صفاتی؛ ذات و صفت از هم جدا نیستند
ــ چهارمین شب/ توحید افعالی؛ هشدار شرک پنهان
ــ پنجمین شب/ توحید عبادی؛ مرز باریک عبادت و زیارت
ــ ششمین شب/ جلوه های توحید در دعای افتتاح
ــ هفتمین شب/ جلوه های توحید در دعای سحر
ــ هشتمین شب/ جلوه های توحید در دعای ابوحمزه ثمالی ـ 1
ــ نهمین شب/ جلوه های توحید در دعای ابوحمزه ثمالی ـ 2
ــ دهمین شب/ جلوه های توحید در دعای دیگر سحر ماه مبارک رمضان
ــ یازدهمین شب/ ثواب اهل توحید در کلام معصومان(ع)
ــ دوازدهمین شب/ هفت معنای توحیدی "الله اکبر" در کلام امیرالمؤمنین علی(ع)
ــ سیزدهمین شب/ معنای "اشهد أن لا اله الا الله" در کلام امیرالمؤمنین علی(ع)
ــ چهاردهمین شب/ جلوه های توحید در سیره امام حسن مجتبی(ع)
ــ پانزدهمین شب/ خداوند و داشتن فرزند!
ــ شانزدهمین شب/ توحید و شرک در "اطاعت"
ــ هفدهمین شب/ ریاکاری؛ شرک اصغر
ــ هجدهمین شب/ رابطه "توحید" و "امام"
ــ نوزدهمین شب/ توحید در بیان امیر بیان ــ 1
ــ بیستمین شب/ توحید در بیان امیر بیان ــ 2
ــ بیست و یکمین شب/ توحید در بیان امیر بیان ــ 3 ؛ دلایل توحید
ــ بیست و دومین شب/ اقسام توحید در "دعای جوشن کبیر"
ــ بیست و سومین شب/ توحید و "مردم سالاری دینی"
ــ بیست و چهارمین شب/ "حق خدا" در رساله حقوق امام سجاد(ع)
ــ بیست و پنجمین شب/ رفتارهای توحیدی؛ 1. دوری از تملق و چاپلوسی
ــ بیست و ششمین شب/ رفتارهای توحیدی؛ 2. دوری از تکبر و خودپرستی
ــ بیست و هفتمین شب/ رفتارهای توحیدی؛ 3. اجتناب از "افتادن به حرام از ترس معیشت"
ــ بیست و هشتمین شب/ رفتارهای توحیدی؛ 4. لذت از عبادت
ــ بیست و نهمین شب/ رفتارهای توحیدی؛ 5. آرامش روانی و رفتاری
ــ سی امین و آخرین شب/ جمع بندی مطالب یک ماهه




نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

نه به معامله قرن
رمضان
کنگره شعر ابوطالب
کشتار شیعیان نیجریه