مجلس خبرگان چیست؟ و وظایف آن کدام است؟

  • کد خبر : 699447
  • منبع : اختصاصی ابنا
خلاصه

مطابق قانون اساسی، مجلس خبرگان رهبری سه وظیفه دارد: «انتخاب و تعیین رهبر»، «نظارت بر بقاء و استمرار شرایط رهبر» و «قانونگذاری نسبت به خود».

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا/ سرویس صفحات فرهنگی:

• جایگاه قانونی مجلس خبرگان

«مجلس خبرگان رهبری» یکی از مهم‏ترین نهادهای قانونی در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران است.

مطابق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ـ که به وسیله فقهاء، حقوقدانان و نخبگان جامعه تنظیم شد و به تأیید بنیانگذار جمهوری اسلامی و تصویب اکثریت قریب به اتفاق مردم ایران رسید ـ این نهاد سه وظیفه عمده دارد:

1. انتخاب و تعیین رهبر:
در اصل 107 قانون اساسی آمده است: «پس از مرجع عالیقدر تقلید و رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت ا... العظمی امام خمینی(قدس سرّه الشریف) که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگانِ منتخب مردم است.»

2. نظارت بر بقاء و استمرار شرایط رهبر:
دومین وظیفه مهم مجلس خبرگان، نظارت و مراقبت بر استمرار اوصاف و شرایط رهبری است؛ زیرا گرچه رهبری همانند ریاست جمهور، عضویت مجلس خبرگان، عضویت شورای نگهبان، نمایندگی مجلس شورای اسلامی و… زمان‏مند و مدّت‏دار نیست، لیکن مشروط به شرایط و محدود به اوصافی است که همواره باید وجود داشته باشد.

3. قانونگذاری نسبت به خود:
گرچه تدوین و تصویب قانون مربوط به مجلس خبرگان مستقلاً بر عهده خود مجلس خبرگان است. زیرا اصل 108 قانون اساسی چنین می‏گوید: " قانون‏ مربوط به‏ تعداد و شرایط خبرگان‏، کیفیت‏ انتخاب‏ آنها و آیین‏نامه‏ داخلی‏ جلسات‏ آنان‏ برای‏ نخستین‏ دوره‏ باید به‏ وسیله‏ فقها اولین‏ شورای‏ نگهبان‏ تهیه‏ و با اکثریت‏ آراء آنان‏ تصویب‏ شود و به‏ تصویب‏ نهایی‏ رهبر انقلاب‏ برسد. از آن‏ پس‏ هر گونه‏ تغییر و تجدید نظر در این‏ قانون‏ و تصویب‏ سایر مقررات‏ مربوط به‏ وظایف‏ خبرگان‏ در صلاحیت‏ خود آنان‏ است‏".
یعنی مصوبات این مجلس نه تنها نیازی به بررسی نهایی شورای نگهبان ندارد، بلکه محتاج به تصویب نهایی رهبر انقلاب هم نیست؛ بر خلاف مصوبات «مجلس شورای اسلامی» و «مجمع تشخیص مصلحت نظام» که به تأیید شورای نگهبان یا امضاء رهبری نیازمند است.
از اینجا استقلال مجلس خبرگان و نیز شأن والای آن معلوم می‏شود.

• جایگاه اجتماعی مجلس خبرگان

علاوه بر این سه وظیفه مصرّح در قانون، علمایی که به عنوان نماینده مجلس خبرگان انتخاب می‏شوند، مورد وثوق نخبگان و مردم در دیگر امور دینی و اجتماعی نیز قرار می‏گیرند و از این جهت هم مسؤولیت‏های نانوشته‏ای را بر دوش دارند.

عرصه مجلس خبرگان، محل حضور شخصیت‏هایی است که در عرصه‏های مذهبی، اجتماعی و سیاسی وزنه به شمار می‏روند، حرکت و توقف آنان برای مردم حجت است و مردم سخن آنان را از عمق جان می پذیرند؛ چون باور دارند کسی که عمر خود را در راه اسلام و انقلاب سپری کرده است هرگز منافع شخصی، باندی و گروهی را بر مصالح انقلاب و اسلام ترجیح نمی‏دهد.

• جایگاه دینی مجلس خبرگان

در یک نظام دینی که باید فردی دین شناس، عادل و با تقوا، مدیر و مدّبر، رهبری جامعه را برعهده داشته باشد، تشخیص و تعیین آن و نیز وجود و عدم شرایط و استمرار آن کاری دشوار و تخصصی است.
از این رو، تعیین رهبر در جمهوری اسلامی ایران به خبرگانی سپرده شده است که "فقیه"، "مجتهد" و "دارای بصیرت سیاسی و اجتماعی" هستند و می‏توانند فقیه دارای شرایط مقرر در شرع و قانون را شناسایی کرده و او را برای تصدی امر خطیر ولایت و رهبری تعیین کنند.

• اهمیت مجلس خبرگان، هم‏پای اهمیت رهبر

اهمیت جایگاه رهبری در نظام سیاسی اسلام و نقش منحصر به فرد او در هدایت و ارشاد قوای سه گانه کشور و ترسیم سیاست‏های کلی نظام و جلوگیری از انحراف نهادهای قانونی کشور، جایگاه مهم نهاد مجلس خبرگان را به خوبی نشان می‏دهد.

• امام خمینی: مجلس خبرگان، تقویت رهبری است

هنگام تأسیس نخستین دوره مجلس خبرگان، مخالفان شبهه‏ای ایجاد کردند که مجلس خبرگان، تضعیف جایگاه رهبر است. امام خمینی، رهبر فقید انقلاب اسلامی با رد این ادعا، مجلس خبرگان را تقویت رهبری دانستند.

• نقش مردم در تثبیت مجلس خبرگان رهبری

بدیهی است نقشی که رهبری و مجلس خبرگان در تثبیت و تداوم انقلاب و موفقیت جمهوری اسلامی دارند، برخاسته از آراء مردم و اعتماد عمومی جامعه به آنهاست. بنابراین دشمنان قسم‏خورده اسلام و انقلاب که از رویارویی مستقیم با آن مأیوس گشته اند، تلاش می‏کنند تا با تبلیغات روانی مردم را از حضور بر سر صندوق‏ها دلسرد کنند.
همین امر باعث نگرانی رهبر فقید انقلاب بود که مبادا بر اثر غفلت مردم و مسؤولان نظام، جمهوری اسلامی را که ثمر یک عمر مجاهدت امام و رهروان او و خونبهای شهیدان این مرز و بوم است، از داخل آسیب ببیند. مروری کوتاه بر وصایای امام راحل عظیم الشأن به رهبران آینده و خبرگانی که رهبری را تعیین می کنند و نیز مردمی که نمایندگان مجلس خبرگان را انتخاب می کنند، همگی گویای این واقعیت است.
بنابراین مشارکت حداکثری مردم در انتخابات مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی در ماه آینده بسیار حائز اهمیت است.

• مجلس خبرگان رهبری، امتحان خود را بخوبی پس داد

هم اکنون در پایان دوره چهارم مجلس خبرگان هستیم و چند دهه از عمر پربرکت مجلس خبرگان رهبری می‏گذرد. در این سال‏ها، افزون بر تهیه آیین‏نامه‏ها و مقررات داخلی و تشکیل کمیسیون‏های مختلف به منظور انجام وظایف قانونی، اقدام مهم تعیین «حضرت آیت ا... خامنه ای مد ظله العالی» به رهبری جمهوری اسلامی ایران پس از ارتحال جانسوز رهبر کبیر انقلاب، برگی زرینی در تاریخ این کشور محسوب می‏گردد. این اقدام به هنگام و هوشیارانه، مهمترین اقدام در کارنامه مجلس خبرگان رهبری است که فلسفه وجودی آن را توضیح می‏دهد. تعیین رهبری نظام بلافاصله پس از رحلت حضرت امام(ره) و پیش از خاکسپاری ایشان نشانه هوشیاری، آمادگی و درایت خبرگان ملت در انجام وظیفه شرعی و قانونی شان است؛ انتخابی سریع و به موقع، عمیق و حساب شده که گذر زمان صحت آن را اثبات کرد و همه شخصیت‏های دلسوز و برجسته انقلاب در طی سالهای گذشته نه تنها در درستی آن تردید نکردند، بلکه بارها بر این انتخاب سرنوشت‏ساز مهر تأیید زدند.
همین یک اقدام که آینده نظام جمهوری اسلامی ایران را بیمه کرد، کافی است تا ضرورت وجود نهاد مجلس خبرگان و نقش حیاتی آن را در تداوم انقلاب ثابت نمایند.
بنابراین مجلس خبرگان، همانند «یک ارتش بیدار و قوی و مجهز» که خود را برای روز مبادا آماده نگه می‏دارد تا از کیان کشور دفاع کند، همواره فعال است و با جلسات مستمر به شور و مشورت می‏پردازد تا در بزنگاهِ لازم، وظیفه حیاتی خود را به نحو احسن انجام دهد.

• مجلس خبرگان رهبری؛ منصبی بدون امتیاز مادی

مجلس خبرگان، با وجود اینهمه اهمیت، با سایر نهادهای مهم کشور ـ مثل ریاست جمهوری، قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی ـ یک تفاوت مهم دارد: عضویت در این مجلس هیچ امتیاز مادی در پی ندارد و تنها انجام یک تکلیف الهی در موقعیت‏های حساس و ویژه است. بنابراین کسانی که در این سطح وارد عرصه انتخابات و سپس مجلس خبرگان می‏شوند، افرادی خاص و "تکلیف‏مدار" هستند.

• مجلس خبرگان رهبری در کلام امام خمینی(ره)

* مجلس خبرگان، برای ادامه نظام جمهوری اسلامی و شرعیت بخشیدن به آن، نقش اساسی دارد.
* مجلس خبرگان، تقویت رهبری است.
* شما ای فقهای شورای خبرگان... مسؤولیتی را قبول فرمودید که در رأس همه مسؤولیت ها است و آغاز به کاری کردید که سرنوشت اسلام و ملت رنج دیده و شهید داده و داغ دیده در گرو آن است.
* ملت باید بدانند که مجلس خبرگان پشتوانه کشور است و برای حفظ امنیت و استقلال و آزادی کشور است.

• مجلس خبرگان رهبری در کلام رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای

* مجلس خبرگان نهاد بسیار با اهمیتی است و سنگری است که برای همیشه تاریخ انقلاب ما سبب دلگرمی و ثبات و اطمینان مردم است.
* جایگاه والای این مجلس معظم در حفظ و تداوم و سلامت نظام اسلامی برتر از همه مجالس و مراکز تصمیم گیری در این نظام است.
* این مجلس محترم، مجمع گروهی از علمای بزرگ و مجتهدین و برجستگان در آگاهی و تعهد اسلامی و انقلابی است.
* وظیفه حساس مجلس خبرگان عبارت است از حفظ و استمراربخشیدن رهبری دینی و انقلابی.
* مجلس خبرگان یکی از جاهایی است که می‏تواند منبع آرامش کشور باشد. مجلس خبرگان مظهر مردمی بودن نظام اسلامی است.

• اهمیت انتخابات مجلس خبرگان رهبری در کلام رهبر انقلاب اسلامی

حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در سخنان متعددی مردم را به شرکت در انتخابات توصیه و تشویق نموده اند؛ از جمله فرمودند:

* اهميت انتخابات خبرگان ـ كه شايد هيچ كدام از انتخاباتهاي كشور به اين درجه از اهميت و حساسيت نباشد ـ در اين است كه با اين انتخابات، مردم افراد خبره‌ي مورد اعتماد خودشان را انتخاب مي‌كنند تا اينها آماده‌ي به كار باشند براي لحظه حساس فقدان رهبري در كشور. اين مجموعه مورد اعتماد ملت بايد بنشينند و با بصيرت كامل، رهبري را كه قادر بر اداي تكاليف رهبري مي‌دانند، انتخاب كنند و به مردم معرفي كنند.
اگر چنين جمعي در آن هنگام ـ يعني هنگامي كه كشور به تعيين رهبر احتياج پيدا كرده است، يا به خاطر اينكه رهبر قبلي از دنيا رفته است و يا خداي نخواسته از صلاحيت‌ها افتاده است، كه بايد رهبر ديگري را انتخاب كنند ـ حضور نداشته باشد و آماده‌ي به كار نباشد، آنچنان گرهي در دستگاه مديريت كشور به وجود خواهد آمدكه با هيچ سرانگشتي اين گره باز شدني نيست.
خصوصيت انتخابات رهبري اين است. كار مهم خبرگان در درجه اول، همين انتخاب است و در درجه‌ي دوم، نظارت بر وضع رهبر موجود و حاضر، كه متوجه باشند و ببينند آيا صلاحيت‌ها در او باقي است؟ اين كار مهم مجلس خبرگان است. هيچ دستگاه ديگري در كشور وجود ندارد كه بتواند اين كار مهم را انجام بدهد و قانون به آن، چنين اجازه‌اي را داده باشد و چنين تكليفي را كرده باشد.
بنابراين، انتخابات مجلس خبرگان بسيار حساس است.
در دوره قبل ـ يعني هشت سال قبل كه انتخابات مجلس خبرگان بود ـ از چند ماه قبل از انتخابات، راديوهاي بيگانه تبليغات خود را شروع كردند تا مردم را نسبت به اين انتخابات دلسرد كنند، تا آنان در انتخابات شركت نكنند.
هدف آنها همين بود كه اين معضل و گره بزرگ را در كشور به وجود آورند تا اين دستگاه صاحب صلاحيت در كشور وجود نداشته باشد. مردم ما به توفيق الهي و به دستگيري و هدايت الهي، برخلاف آنچه كه دشمنان مي‌خواستند، با يك حضور قوي و پرشور در عرصه‌ي انتخابات شركت كردند و اين اعضاي مجلس كنوني خبرگان را ـ كه در آخر دوره ي خود به سر مي‌برد ـ انتخاب كردند. برادران و خواهران بدانيد: امروز هم اين انتخابات بسيار مهم است و شركت در آن، به مصالح اساسي ملت و كشور ارتباط پيدا مي‌كند. هر چه اين مجلس قوي‏تر، معتبرتر، پايدارتر، بصيرتر و بيناتر باشد، آينده‌ي كشور بيشتر تضمين شده است... افراد مورد اعتمادي را كه خودتان مي‌شناسيد يا اشخاص مورد اعتماد آنها را معرفي مي‌كنند و بر صلاحيت آنها شهادت مي‌دهند، آنها را به مجلس خبرگان بفرستيد تا اين مجلس همواره با همان استحكام و اقتداري كه قانون براي آن معين كرده است، بماند و آينده‌ي كشور تضمين شود.

* برخلاف برخی تصورها، مجلس خبرگان برای سالی یکی دو بار جلسه و سخنرانی تشکیل نمی‏شود، بلکه می خواهد روزی که رهبر فعلی در قید حیات نیست، «رهبر» یعنی کلیددارِ حرکت انقلاب را انتخاب کند و این مسئله بسیار مهم است. بسته به ترکیب خبرگان، آنها ممکن است در هنگام ضرورت، شخصی را به رهبری انتخاب کنند که با توکل به خدا و با شجاعت در مقابل دشمنان بایستد و راه امام را ادامه دهد اما این احتمال نیز وجود دارد که فردی با ویژگی های متفاوت را به رهبری برگزینند، بنابراین باید با تحقیق و دقت و شناخت و اطمینان به آنها رأی داد.

* حضور در انتخابات و بویژه دقت در انتخاب نامزدهای صالح یا اصلح، موجب تحقق دو هدف عالی می‏شود: ماندگاری انقلاب و آرامش و سکینه ملت.

* از ابتدای انقلاب ریزش‏ها و رویش‏های فروانی داشته ایم، عده ای از افراد انقلابی به خاطر «ظلم فردی احتمالی» که به آنها شده، به ناحق از اصل انقلاب روگردان شده اند و عده ای هم به خاطر مسائل شخصی و خانوادگی مواضع دیگری گرفته اند اما مهم این است که رویشهای انقلاب در زمینه های مختلف از جمله وجود نیروهای «مؤمن، انقلابی، متخصص، تحصیلکرده، فن آور و کارآمد»، بسیار بیشتر از ریزش‏ها بوده است. در مقطع کنونی نیز اگر مردم به وظایف خود در انتخاب نامزدهای صالح برای مجلس و خبرگان، درست عمل کنند «رویش‏های سرسبز و پرطراوت انقلاب»، بیشتر و ماندگاری انقلاب تأمین می شود.

.............................
پایان پیام/ 101


نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

مرجعیت شیعه در طول تاریخ، جامع بین علم و عمل بوده است/ می خواستند حوزه های ایران و عراق را ریشه کن کنند؛ اما علماء نه تنها حوزه را نگه داشتند، بلکه ابعاد معرفتی آن را گسترش دادند/ آیت الله حسینی شاهرودی حامی انقلاب، امام(ره) و رهبری بود

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License