آیت الله حاج سید ابراهیم علم الهدی سبزواری؛ فقیه و اصولی سترگ و متواضع

  • کد خبر : 744719
  • منبع : اختصاصی ابنا
این فقیه عالیقدر زمینه و شایستگی مرجعیت را داشت؛ ولی متواضعانه به تدریس خود ادامه داد و اقدامی در این زمینه نکرد. منش و رفتار شخصی آیت الله علم الهدی سبزواری آنگونه بود که اگر کسی مقام علمی ایشان را نمی دانست، وی را فردی عادی و معمولی از اهل علم می دانست؛ کما اینکه مدتها من نیز اینگونه می اندیشیدم. منزل ایشان در مشهد، در "کوچه آیت الله خامنه ای" واقع در ابتدای "خیابان خسروی" (همین مکان فعلی قرض الحسنه طلاب) قرار داشت و در اواخر عمر به "کوچه فریدون" واقع در اواسط "بازار سرشور" منتقل شد. ایشان مانند یک فرد عادی تردد می کرد؛ خرید منزل می نمود، و پای پیاده برای اقامه جماعت به مسجد حوض چهل پایه می رفت. پیرمردی کهنسال درحدود 80 سال سن به زحمت قدم بر می داشت و عصا زنان به مسجد و محل درس خود می رفت و حتی گاهی برای عبور از عرض خیابان خسروی به طرف بازار سرشور و بالعکس به زحمت می افتاد.

خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

آیت الله «سید ابراهیم علم الهدی سبزواری» فقیه، اصولی و روحانی مجاهد معاصر بود که سالیان سال به حوزه علمیه مشهد مقدس روشنایی بخشید.

متن زیر، خلاصه ای از زندگینامه این عالم بزرگ است که به مناسبت ایام رحلت ایشان به خوانندگان ابنا تقدیم می گردد:

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
به قلم: حسن طالبیان شریف
دانش آموخته حوزه علمیه مشهد مقدس
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

آیت الله العظمی حاج سید ابراهیم علم الهدی سبزواری ایشان از فقهای عالیقدر معاصر و از شاگردان برجسته، و شاخص و مشار بالبنان آیت الله العظمی «میلانی» که برترین شاگرد آیت الله میلانی(ره) بود.

* ولادت

سید ابراهیم علم الهدی سبزواری درسال 1335 هـ ق معادل 1296 هش در شهر "سبزوار" متولد شد. ایشان از نظر نسب به امام سجاد علیه السلام می رسد و از سادات حسینی به شمار می رود.

* تحصیلات مقدماتی

ایشان پس از خواندن دروس فارسی به مدرسه علمیه حاج ملاهادی سبزواری رفت و دروس حوزوی خویش را آغاز نمود.

مقدمات و ادبیات عرب را نزد مرحوم حاج میرزا محمد مهدی که ازادبا و معاریف سبزوار بود و مرحوم اقا شیخ نظام الدین رضوان الله علیه که از اعلام و اکابر نیز به شمار می رفت تلمذ کرد.

مقداری از منطق و مختصری از فلسفه را خدمت مرحوم آقای «فاضل هاشمی» فرا گرفت.

* سفر به عتبات و اقامت در کربلا و نجف

درسن 20 سالگی سال1355 هـ ق معادل 1315 هـ ش پس از دست دادن والدش با زحمت و مشقت زیاد خود را به عراق رساند و در کربلا اقامت نمود و در آنجا سطح اولیه فقه و اصول را فرا گرفت. پس از آن، کتاب کفایه را نزد آیت الله میلانی آموخت.

مقداری از رسایل را نزد ایت الله سید زین العابدین ِکاشانی ومقداری از مکاسب را نزد ایت الله میرزا مهدی شیرازی فرا گرفت.سپس به نجف رفت و ادامه درسهای سطوح عالیه خودرا درانجا به اتمام رساند.

بقیه مکاسب و کفایه را نزد اساتید بزرگی چون: آیات عظام میرزا «باقر زنجانی»، حاج شیخ «علی محمد بروجردی» و حاج «سید ابوالقاسم خویی» آموخت.

با تکمیل سطوح عالیه فقه واصول کسالتی به ایشان روی اورد و به کربلا بازگشت.

آیت الله میلانی در ان زمان در کربلا ، درس خارج فقه و اصول و تفسیر و کلام می فرمودند که که ایشان سالها در تمامی این دروس شرکت نمود و تقریرات این درسها را نیز نگاشت .

بنا به نقل حجه الاسلام و المسلمین حاج شیخ کریم شعبانی از شاگردان آیت الله علم الهدی، "آیت الله خویی پس از آنکه در مجلس اساتید و بزرگان حوزه، تجزیه و ترکیب دقیقی از ایشان در ادبیات عرب دید، در تشویق ایشان به درس و بحث عامل موثر و سرنوشت سازی برای ایشان بوده است".

ایشان هم در سطوح عالیه و هم خارج اصول از محضر آیت الله خویی بهره برده است .

به نقل استاد رجایی شاهرودی از شاگردان برجسته ایت الله سید ابراهیم علم الهدی، "ایشان 6 سال در درسهای آیت الله خویی شرکت نمود".

به نقل ایت الله سید حسن صالحی "مدتی نیز در درس خارج ایت الله کمپانی حاضر شد".

برخلاف آنچه مشهور است ایشان در درس خارج آیت الله حاج آقا «حسین قمی» شرکت نکرده است. طبق گفتگویی که نگارنده با آیت الله سید ابراهیم علم الهدی(ره) داشتم، ایشان فرمودند: "وقتی به کربلا رفتم، در نماز جماعت حاج آقا حسین قمی شرکت می کردم". از ایشان پرسیدمِ: آیا شما درس حاج اقا حسین قمی نیز شرکت کردید؟ فرمودند: "خیر؛ سطح تحصیلات من آن زمان پایین بود و نمی توانستم در درسهای ایشان شرکت کنم".

* اقامت در مشهد مقدس

درسال 1333 ه.ش. آیت الله العظمی سید محمدهادی میلانی به مشهد آمد و در این شهر اقامت و تدریس خویش را آغاز نمود. آیت الله علم الهدی نیز با اشاره استاد به مشهد مشرف شد و کما کان در درسهای خارج فقه و اصول ایشان حاضر شد؛ حضوری که تا پایان عمر استاد میلانی ادامه یافت.

در گفتگویی که با استاد آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری داشتم ایشان فرمودند: :من در درس های آیت الله میلانی در عراق شرکت می کردم هنگامی که ایشان در مشهد آمدند نیز در درس های ایشان تا پایان عمر ایشان شرکت می نمودم" و ادامه دادند: "من سی سال درس ایشان شرکت کردم".

بنا به فرموده استاد حاج شیخ علی اکبر الهی خراسانی از شاگردان ایشان، وی در سه دور درس خارج اصول آیت الله میلانی شرکت نمود.

از امتیازات خاص استاد علم الهدی این بود که به خاطر استعداد عالی، دقت نظر و ضبط مطالب از درسهای استاد و اشراف به این دروس، درس خارج فقه و اصول آیت الله میلانی را بعد از اتمام درس ایشان، برای شاگردان ایشان تقریر می کرد.

* اجازه اجتهاد از آیت الله العظمی میلانی(ره)

ایشان علاوه بر اینکه خود را مجتهد می دانست، از آیت الله العظمی میلانی نیز اجازه اجتهاد کتبی دریافت نموده بود. از حجت الاسلام و المسلمین رجایی شاهرودی ــ از شاگردان آیت الله علم الهدی و از اساتید خارج حوزه علمیه مشهد ــ شنیدم که: "اجازه اجتهاد ایشان از آیت الله العظمی میلانی را من دیده ام و در اختیار من بود".

آیت الله علم الهدی سال ها عضو ثابت و شاخص هیئت استفتای آیت الله العظمی میلانی بود. ایشان با آنکه خودش صلاحیت مرجعیت و فقاهت را داشت لیکن حاضر به انتشار رساله عملیه نگردید؛ نه در زمان آیت الله میلانی و نه پس از فوت ایشان؛ با آنکه آیت الله «سید حسن صالحی مدرس» ایشان را نسخه دوم آیت الله میلانی می دانست.

مشهور آن است که آیت الله العظمی میلانی فقط به آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری اجازه اجتهاد داده اند؛ اما این شهرت اصلی ندارد. بنده با آیت الله زاده میلانی مرحوم حاج آقای سید محمد علی میلانی در این مورد گفت و گو کردم ایشان فرمودند:
"پدرم به افراد متعددی اجازه اجتهاد داده اند که یکی از آنها آقای علم الهدی سبزواری است. برخی دیگر عبارتند از: آقای علامه «محمدتقی جعفری» و آقای «جزائری:".

همچنین نگارنده از حجت الاسلام و المسلمین صبحی از شاگردان آیت الله میلانی هم شنیدم: "من از آیت الله العظمی میلانی اجازه ی اجتهاد کتبی دارم که در حال حاضر نیز موجود است".

* تدریس سطح خارج 

آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری در مشهد ابتدا به تدریس سطوح عالی فقه و اصول اشتغال ورزید. در حدود سال 1348 هـ. ش. که آیت الله العظمی میلانی به دلیل ضعف جسمانی درس خارج اصول خود را تعطیل نمود، آیت الله علم الهدی سبزواری تدریس خارج اصول خود را آغاز کرد که تا پایان عمر ایشان ادامه داشت. ایشان در این مدت یک دوره خارج اصول را به اتمام رانده و مشغول به تدریس دور دوم شد.

آیت الله علم الهدی سبزواری، به احترام استاد خود آیت الله میلانی که تدریس خارج فقه ایشان تا پایان عمر ادامه داشت، تدریس خارج فقه خود را در زمان حیات وی آغاز ننمود و به تدریس سطوح عالی فقهی اکتفا نمود. با درگذشت استاد میلانی و نیاز علمی شاگردان، تدریس خارج فقه خود را هم در مشهد آغاز نمود که حدود 24 سال به طول انجامید.

درس خارج اصول ایشان در "مدرسه علمیه امام صادق علیه السلام" و درس خارج فقه وی در "مسجد حوض چهل پایه" دربازار فرش فروشهای مشهد برگزار می شد. همچنین ایشان در مشهد به تدریس شرح تجرید نیز در کنار فقه و اصول اهتمام داشت. 

متن درس خارج اصول ایشان کتاب "کفایة الاصول" آخوند خراسانی و در برخی سال ها "نهایة الدرایة آیت الله العظمی حاج شیخ «محمد حسین غروی اصفهانی» (معروف به «کمپانی») بود. از آنجا که خود آیت الله علم الهدی سبزواری درس خارج را نزد حضرات آیات عظام کمپانی، خویی و میلانی خوانده بود در درس خارج اصول خود نظرات این اساتید را بیان می نمود.

فضلای حوزه علمیه مشهد که از سوابق علمی و موقعیت ممتاز ایشان در نزد آیت الله میلانی مطلع بودند، فرصت را غنیمت دانسته و در درس استاد علم الهدی با جدیت حاضر می گردیدند. برخی از این فضلا، خود سالها در درس خارج آیت الله میلانی نیز حضورداشتند. برخی نیز سطوح عالی را نزد آیت الله علم الهدی سبزواری خوانده بودند و سپس در درس خارج ایشان حاضر می شدند.

* اذعان به علمیت کم نظیر آیت الله علم الهدی سبزواری

آیت الله سید حسن صالحی از مدرسین خارج حوزه مشهد در زمان حیات ایشان در مشهد فرموده بودند: "در مشهد شخصیتهای علمی بزرگی حضور دارند؛ مثلاً در علم اصول مانند آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری که کم نظیر است و نظیرش در قم نیز به سختی پیدا می شود".

آیت الله قائمی قوچانی از فضلای حاضر در درس ایشان، بعدها به قم رفت و در درس اساتید برجسته این حوزه علمیه عریق شرکت کرد؛ ولی معتقد بود: "چیزی اضافه از درس ایت الله علم الهدی درقم نیافتم".

به نظر برخی از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه مشهد، ایشان در میان مجتهدین عصر شبهه اعلمیت در فقه و اصول داشت.

* تواضع و ساده زیستی

با توجه به این علمیت، این فقیه عالیقدر زمینه و شایستگی مرجعیت را داشت؛ ولی متواضعانه به تدریس خود ادامه داد و اقدامی در این زمینه نکرد. منش و رفتار شخصی آیت الله علم الهدی سبزواری آنگونه بود که اگر کسی مقام علمی ایشان را نمی دانست، وی را فردی عادی و معمولی از اهل علم می دانست؛ کما اینکه مدتها من نیز اینگونه می اندیشیدم.

منزل ایشان در مشهد، در "کوچه آیت الله خامنه ای" واقع در ابتدای "خیابان خسروی" (همین مکان فعلی قرض الحسنه طلاب) قرار داشت و در اواخر عمر به "کوچه فریدون" واقع در اواسط "بازار سرشور" منتقل شد. ایشان مانند یک فرد عادی تردد می کرد؛ خرید منزل می نمود، و پای پیاده برای اقامه جماعت به مسجد حوض چهل پایه می رفت. پیرمردی کهنسال درحدود 80 سال سن به زحمت قدم بر می داشت و عصا زنان به مسجد و محل درس خود می رفت و حتی گاهی برای عبور از عرض خیابان خسروی به طرف بازار سرشور و بالعکس به زحمت می افتاد.

هنگامی که مقام و موقعیت علمی ایشان را شناختم بسیار افسوس خوردم که چرا قدر و موقعیت علمی و معنوی این فقیه عالیقدر را ادا نمی نمایند و اینچنین در رنج و زحمت است.

چند نوبت نیز در نماز جماعت ایشان حاضر شدم. به خاطر کهولت سن و نیز رعایت استحباب، نماز و اذکار ایشان طولانی می شد؛ لذا جمعیت کمی به ایشان اقتداء می نمود.

نمایی از شرکت آیت الله «سید ابراهیم علم الهدی سبزواری» در راهپیمایی های نهضت اسلامی مردم ایران علیه رژیم ستمشاهی؛
از چپ به راست: حضرات آیات سید محمد موسوی شاهرودی، سید عزالدین حسینی زنجانی، میرزا مهدی نوقانی، میرزا علی فلسفی و سید ابراهیم علم الهدی سبزواری.

نمایی از شرکت آیت الله «سید ابراهیم علم الهدی سبزواری» در راهپیمایی های انقلاب اسلامی ایران؛ 
مشهد مقدس، فلکه آب (میدان بیت المقدس فعلی)
از چپ به راست: حضرات آیات سید عزالدین حسینی زنجانی، میرزا علی فلسفی، سید ابراهیم علم الهدی سبزواری و فریدالاسلام.

             

* آثـار

آیت الله علم الهدی سبزواری ایشان به نظرات مرحوم کمپانی اشراف داشت و نظرات ایشان را در درس خارج خود بیان می نمود. وی بر کتاب "نهایة الدرایة" آیت الله کمپانی حاشیه داشت. این حواشی زیر نظر ایشان و به وسیله یکی از شاگردان برجسته آن بزرگوار به نام آیت الله شیخ ابوالحسن قائمی قوچانی تصحیح و تحقیق شد و به چاپ رسید که از کتب تحقیقی بسیار ارزشمند حوزه به شمار می رود. این کتاب در شش جلد در زمان حیات آیت الله سید ابراهیم علم الهدی به وسیله "مؤسسه آل البیت(ع)" در قم به زیور طبع آراسته شد.

همچنین از حجت الاسلام و المسلمین رجایی شاهرودی شنیدم "ایشان تقریرات بسیار ارزشمندی از درسهای خارج فقه، اصول و تفسیر آیت الله میلانی(ره) در عتبات عالیات و مشهد داشتند که  در اواخر عمر ایشان دچار رطوبت و آب خوردگی شد و متأسفانه قابل استفاده نیست".

* شاگردان

کمیت شاگردان آیت الله علم الهدی سبزواری در مجموع زیاد نبود و در سال های طولانی معمولاً حدود 30 نفر از فضلا در آن شرکت می کردند. دلیل آن را چند مورد ذکر کرده اند:

1. درس ایشان از نظر علمی عمیق و سنگین بود و چون نظرات مرحوم آیت الله کمپانی را مطرح می کرد از اصطلاحات فلسفی نیز بهره گرفته می شد که کمتر کسی از فضلای جوان با آن آشنا بودند.

2. مکان درس ایشان در بازار فرش فروش ها واقع بود و بعد از نماز مغرب و عشاء برگزار می گردید. آقایان زیادی از فضلا در همان موقع خود امام جماعت مساجد بودند و حضور در این درس برای ایشان در آن زمان مشکل بود.

3. آیت الله علم الهدی سبزواری در اواخر، به خاطر کهولت سن، کم حوصله شده و به اشکالات شاگردانی که اشکالشان وارد نبود اعتنا نکرده یا گاهی پرخاش می نمود و زود عصبانی می شد. لذا برخی شاگردان، کمتر تحمل می کردند. این در حالی بود که آن دسته از فضلای حاضر در درس که اهتمام جدی به مطالعه داشتند و مطالب را متوجه می شدند اگر اشکالی می نمودند استاد در کمال متانت و ادب و حوصله، پاسخ آن ها را می داد.

با این وجود، کیفیت درس آنچنان قوی بود که از این تعداد کم، برخی از شاگردان به درجه اجتهاد رسیدند و تعداد زیادی نیز در حال حاضر از مدرسین سطوح عالی و خارج فقه و اصول حوزه علمیه مشهد و قـم می باشند.

* تعدادی از شاگردان بارز

نام برخی از فضلای درس ایشان با مختصری از شرح حالات برخی از آنها تقدیم می گردد:

1. آیت الله العظمی حاج «سید علی حسینی سیستانی»

ایشان در میان تحصیلات حوزوی خود در نجف .درحدود سال 1340 هـ ش سفری به مشهد نموده و به تصریح ایت الله علم الهدی حدود یک ماه تا 45 روز دردرسهای ایشان شرکت می نمایند.

2. آیت الله العظمی حاج «سید محمد زنجانی»

ایشان از مراجع تقلید مقیم مشهد و از اساتید خارج حوزه مشهد می باشد که چند سال در درس خارج ایت الله میلانی و ایت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری شرکت نموده است .ایشان فرمودند من نزد آیت الله علم الهدی درس می خواندم ایشان به من فرمودند در درس خارج آیت الله میلانی شرکت کنید من نیز اطاعت کردم همراه با استاد در درس خارج آیت الله میلانی سال ها شرکت نمودم .

3. مرحوم آیت الله شیخ «ابوالحسن قائمی قوچانی»

از اساتید خارج فقه برجسته حوزه علمیه قم که سالها از درس خارج ایشان بهره مند بودند و این درس را بسیار مغتنم می دانستند که در درس های قم نیز اضافه بر درس ایشان چیزی حاصل نشد .
آیت الله قائمی قوچانی در سال 1320 هـ ش دریکی از روستاهای قوچان متولد شد . در 13 سالگی طلبه شد و پس از تکمیل ادبیات عرب نزد آیت الله شیخ محمد مومن ، سطوح اولیه فقه و اصول را به اتمام رساند . مکاسب و رسائل را نزد حضرات آیات شیخ غلامرضا باقری نجف آبادی و شیخ جواد تبریزی فرا گرفت آنگاه در مشهد در درس کفایه آیت الله سید ابراهیم علم الهدی شرکت و این کتاب را نزد ایشان به اتمام رساند .
سپس در درس خارج اصول ایشان به مدت چندین سال شرکت نمود . خارج فقه را نیز در حدود سه سال نزد آیت الله میلانی فرا گرفت سپس در حدود 1356 هـ ش به قم رفته و درس خارج خود را نزد اساتید بزرگی همچون آیات عظام حاج سید محمد روحانی و حاج شیخ حسین وحید خراسانی به اتمام رساند و به درجه اجتهاد نائل آمد .از آثار و تالیفات ایشان تقریر درس خارج فقه آیت الله میلانی (خمس) و تقریرات اصول آیت الله وحید خراسانی و تصحیح و تحقیق کتاب نهایه الدرایه آیت الله کمپانی است.
آیت الله قائمی قوچانی در روز پنجشنبه 18 صفر 1436 هـ ق معادل 20 آبان 1393 هـ ش درگذشت و پس از تشییع و نماز آیت الله وحید خراسانی بر پیکر ایشان در قبرستان باغ بهشت قم به خاک سپرده شد.

4. حجت الاسلام و المسلمین حاج «سید محمدعلی میلانی» (آقازاده آیت الله العظمی میلانی)

ایشان سطوح عالیه فقه واصول را نزد ایشان فرا گرفت .سپس سالها دردرس خارج فقه و اصول پدر خویش شرکت نمود. از اثار و تالیفات ایشان می توان تنظیم تفسیر سوره تغابن و جمعه که در کربلا توسط پدر تدریس شده است اشاره نمود.همچنین 110 پرسش از ایت الله العظمی میلانی با همت و تحقیق ایشان به فارسی چاپ شده است .
حجت اسلام المسلمین حاج سید محمد علی میلانی بسیار خلیق ، متواضع ، اجتماعی ، مهربان و صمیمی بود . در گفتار و کردار صادق بود واخلاق اجتماعی و صداقتش محبوبیت اجتماعی وی را دو چندان می نمود. خصوص بازاریان وتجار به وی اعتماد کامل داشتند و اقازادگی ایشان و اعتماد پدر به ایشان مقام اجتماعی اش را دو چندان کرده بود. ایت الله میلانی به ایشان فوق العاده اعتماد داشت و ایشان را مشاورامین و بازوی راست خود دراداره بیت می دانست و درکارهای اجتماعی بدون مشورت ایشان اقدامی نمی نمود . ایت الله میرزا علی اقا علمی اردبیلی از شاگردان برجسته ایت الله میلانی درکتاب محقق نائینی در ذیل زندگینامه ایت الله میلانی، از (حاج سید محمد علی میلانی ) تعبیر به علامه نموده و از ایشان تجلیل نموده است .
آقا زاده آیت الله میلانی، شاگردان پدر خصوص شاگردان ممتاز ایشان را فوق العاده احترام می گذاشت ، واز انها تجلیل می نمود. در میان ایشان به خصوص به ایت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری احترام ویژه می نمود و فضلا را به شرکت درس ایشان تشویق می نمود .
* ازدواج
ایشان در جوانی با صبیه مکرمه ایت الله سید صدر الدین جزایری از علمای تهران ازدواج نمود وحاصل ازدواج 2 فرزند پسر بود: آقا سید محمدمهدی و آقا سید محمود.
اینجانب با آقا سید محمود بیشتر مأنوس هستم . ایشان دوست عزیز و صمیمی اینجناب می باشد که در اخلاق و تواضع و مهربانی اشبه الناس به پدر بزرگوار خویش است .و در اداره بیت ایشان .که هرروز جمعه در منزل ایشان برگزار می گردید. خدمت نموده وهمیشه ملازم پدربود.حجت السلام و المسلمین سید محمد علی میلانی در شب هفتم ماه صفر 1423 هـ ق معادل 23 دی 1389 هـ ش درگذشت مراسم تشییع جنازه ایشان با حضور علما و شاگردان پدر بزرگوارش از مدرسه امام صادق علیه السلام به سمت حرم مطهر رضوی انجام گرفته و در آنجا به خاک سپرده شد . چند سال گذشته به رحمت خدا رفتِند.

5. آیت الله شیخ «علی اکبر الهی خراسانی»

ایشان متولد 1321هـ ش در نیشابور است و سالها در درس خارج ایت الله میلانی شرکت نموده و سپس سالیان بسیار دردرس خارج فقه و اصول استاد علم الهدی شرکت نموده و به اخذ اجازه اجتهاد مطلق کتبی از ایشان نایل می اید .ایشان تقریرات درس آیت الله میلانی و آیت الله علم الهدی را نوشته است.

متن اجازه اجتهاد آقای الهی خراسانی از آیت الله علم الهدی سبزواری:

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین والصلاة و السلام علی محمد و آله الهدات المهدیین ثم السلام علی العلماء القائمین مقامهم فی احیاء الشریعة المطهرة و ابناء ....... الهیة فی عصر الغیب و ممن حباه الله تعالی تلک النعمه العظمی و وفقه لتحملها و القیام بها الشیخ الجلیل العالم النبیل الشیخ علی اکبر المعروف به بالهی فانه دامت فضله و دامت برکاته و زاد الله تعالی فی العلما امثاله قد صرف عمره الشریف فی تحصیل العلوم و المعارف الاسلامیه و تلمذ عندالاساتید و کبرا و الفقها و الاصولیون و مهره فن اصول العقائد حتی برع فیها و بلغ رتبه استنباط الاحکام الشرعیه عن مدارکها و نال و فاز بها اللهم ایده و وفقه لتسدید الشریعه المطهره واجعله ذخراً و شرفاً لهذه الشریعه بمحمد وآله. (مورخه ربیع الثانی 1412 سید ابراهیم علم الهدی).
ایشان همزمان با تحصیل تدریس خویش را در حوزه مشهد آغاز نمود. ادبیات عرب ومتون اولیه سطح فقه و اصول و سپس سطوح عالیه فقه واصول. ایشان سالیان بسیار به تدریس مکاسب، رسایل وکفایه در مدرسه سلیمان خان اشتغال داشت.وجمعیت زیادی از فضلا دردرس ایشان شرکت می نمودند.علوم حدیث را شاید بیش از 20 دوره برای فضلا تدریس نمود.ایشان شرح منظومه حاج ملاهادی سبزواری را در محضر ایت الله میرزا جواد آقا تهرانی وبرخی متون فلسفی ومعارفی را نزد ایت الله شیخ مجتبی قزوینی فرا گرفت. ایشان قریب 30 سال مدیریت بنیاد پژوهشهای استان قدس رضوی را برعهده داشت واخیرا بازنشسته شد. زیر نظر ایشان کتابهای علمی وپژوهشی فراوان تألیف، تحقیق و به چاپ رسید.
* ازدواج
ایشان درسن جوانی با صبیه مکرمه آیت الله میرزا حسنعلی مروارید رحمه الله علیه ازدواج نموده که حاصل ازدواج 3 فرزند پسر برای ایشان شد.
به ترتیب سن عبارتند از حجج اسلام آقایان:
حاج شیخ مجتبی الهی خراسانی، اقا شیخ محمد الهی خراسانی و اقا شیخ علی الهی خراسانی .
حجه الاسلام والمسلمین حاج شیخ مجتبی الهی خراسانی پس از سالها تدریس سطوح عالیه فقه و اصول اخیرا درس خارج خویش را درحوزه مشهد اغاز نموده است.
حجه الاسلام والمسلمین اقا شیخ محمدالهی خراسانی نیز کتاب "مروارید علم وعمل "را در شرح حال جد خویش ایت الله مروارید تالیف و به چاپ رسانید که کتاب ارزشمند و مفیدی است .
اقا شیخ علی الهی نیز از فضلای حوزه مشهد بوده و در کارهای علمی و پژوهشی اشتغال دارد.


نویسنده مقاله در کنار آیت الله علی اکبر الهی خراسانی (سمت راست)

6. استاد «رجایی شاهرودی»

از اساتید خارج حوزه علمیه مشهد از اساتید مدرسه امام صادق علیه السلام و مدرسه ایت الله خویی مشهدکه مقداری از دروس سطوح عالیه را نزد ایشان فرا گرفته و سپس سالیان بسیار دردرس خارج فقه و اصول استاد حاضر می گردد. ایشان فرمودند: من نزدیک 30 سال از درسهای ایشان استفاده کردمِ.

7. استاد حاج «سید جواد کظیمی»

بیش از 10 سال در درس خارج فقه و اصول ایشان شرکت نموده و بحث ایشان را تقریر نموده است . مرحوم کظیمی سال ها در درس خارج آیت الله فلسفی نیز شرکت نموده بود.
ایت الله سید محمود مجتهدی براجتهاد ایشان تصریح نموده اند .

8. دکتر «سید عباس صالحی» (فرزند آیت الله سید حسن صالحی)

ایشان چندین سال از درس خارج ایشان بهره مند بوده و خود نیز سالها در حوزه به تدریس اشتغال داشتند.
دکتر صالحی در حال حاضر وزیر فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران است.

9. حجة الاسلام والمسلمین حاج آقای «مسعودیان زاده»

دو سال درس خارج ایشان شرکت نموده است. ایشان می فرمایند بیان سخنان درسی ایشان سنگین بود و اگر کسی اشکال بی جایی می کرد می فرمود: "نفهمیدی، برو مطالعه کن".

10. حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «حسن رضا جابری بیرجندی»

پنج سال دردرس خارج فقه ایشان حاضر شدند. ایشان سال ها از درس خارج آیات عظام میرزا علی فلسفی و حاج شیخ محمدرضا مهدوی دامغانی نیز بهره برده است . حجت اسلام و المسلمین جابری از اساتید حوزه علمیه مشهد می باشد . اینجانب درس سیوطی را در محضر ایشان فرا گرفتم . ایشان سه فرزند پسر دارند که هر سه از طلاب فاضل مشهد می باشند.

11. حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «محمدحسین جابری بیرجندی (واعظ)»

سالها در درس خارج ایت الله میلانی وایت الله علم الهدی سبزواری حاضر شده و تقریرات درس هردو استاد را نیز نگاشته است.

12. حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «علی محمدپور بیرجندی»

پنج سال درس خارج اصول ایشان در مدرسه امام صادق علیه السلام حاضر گردیده و تقریرات درس را نیز نگاشته است.ایشان همچنین سال ها در درس خارج آیت الله میرزا علی فلسفی شرکت کرده است و همچنین از مباحث فقهی و اصولی آیت الله سید محمود مجتهدی نیز بهره برده است . ایشان سالیان بسیار به تدریس سطوح عالیه فقه و اصول اشتغال داشته و چندسالی است درس خارج فقه و اصول خود را آغاز نموده است . استاد محمد پور از اساتید مدرسه امام صادق علیه السلام و مدرسه ایت الله خویی مشهد می باشد که مدتی درس خارج اصول ایشان بحث اجتهاد و تقلید در مدرسه علمیه ایت الله خویی شرکت کردم.

13. استاد حاج شیخ «محمدعلی قربانی لاهیجی»

ایشان خود را مجتهد می داند و 8 سال درس خارج اصول ایشان شرکت نموده است.همچنین در مباحث خارج فقه ایشان نیز شرکت و تمام تقریرات این دو درس را نگاشته است.
ایشان حدود 7 سال درس خارج فقه و اصول ایت الله سید محمود مجتهدی سیستانی نیز حاضر گردیده و حدود 18 سال نیز در درس خارج آیت الله میرزا علی فلسفی حاضر گردیده است و از مستشکلین درس های خارج این اساتید بوده است .
استاد قربانی، سالها به تدریس سطوح عالیه اشتغال دارد.

14. آیت الله «حسینی نژاد»

از اساتید خارج فقه و اصول حوزه مشهد که در مدرسه علمیه ایت الله خویی تدریس می نماید.ایشان حدود 2 سال درس خارج فقه ایت الله میلانی شرکت نموده و پس از ایشان 5 سال از درس خارج فقه و خارج اصول آیت الله علم الهدی استفاده کرد و مقداری از تقریرات ایشان را نیز نگاشته است. ایت الله حسینی نژاد علاوه بر این اساتید ، سالها در درس خارج آیات عظام : سید حسین شمس (1سال خارج اصول) ،وحید خراسانی(چند سال)،سید محمد روحانی(چند سال) میرزا علی اقا فلسفی (چند سال) نیز شرکت نموده است .اینجانب توفیق داشتم چند جلسه درس خارج فقه بحث اجاره ایشان شرکت نمایم.

15. آیت الله «سید حسین حسینی سیستانی»

ایشان از اساتید خارج فقه و اصول حوزه علمی مشهد است که حدود 7 سال خارج فقه و خارج اصول ایت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری شرکت نموده است و تمام تقریرات این درسها را نیز نگاشته است . البته عمده تحصیلات سطوح عالیه وخارج فقه واصول ایشان در محضر ایت الله میرزا علی اقا فلسفی بوده است.ایشان حضور ذهن فقهی ایت الله علم الهدی را نسبت به ایت الله فلسفی برتر می دانند.
نگارنده به مدت یک سال در درس خارج اصول ایشان در مدرسه آیت الله خویی شرکت داشتم.

16. مرحوم حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «غلامحسین شیخ الاسلامی»

چند سال درس خارج ایت الله میلانی شرکت نموده است وبعد از وفات ایشان دردرس خارج ایت الله علم الهدی حاضر گردیده است. ایشان در حدود 5 سال بیش در سن حدود 110 سالگی درمشهد درگذشت و در حرم مطهر امام رضا علیه السلام به خاک سپرده شد.

17. حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «علی فقیهی» (معروف به شیخ علی بندار)

از وعاظ وخطبای مشهد که چندی در درس خارج ایشان شرکت داشت.

18. حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «علی اعتمادی»

حدود سه سال درس خارج ایت الله میلانی شرکت نمود.پس از وفات ایشان سالها دردرس خارج ایت الله علم الهدی سبزواری حاضر گردیده واستفاده علمی نمود.هم اینک سالها است جزو محققین گروه فقه و اصول بنیاد پزوهشهای استان قدس رضوی است.و گاهی روزهای جمعه منزل مرحوم ایت الله حاج سید محمد علی میلانی منبر می رود.

19. حجة الاسلام والمسلمین «آیتی بیرجندی»

در درس خارج ایت الله میلانی حاضر می گردید و بعد از وفات ایشان در درس خارج ایت الله علم الهدی شرکت نمود.ایشان سالها است در مدرسه علمیه امام صادق علیه السلام به تدریس سطوح عالیه فقه و اصول اشتغال دارد.

20. مرحوم حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «نجف رضایی»

دو سال در درس خارج اصول ایشان شرکت نمود. ایشان از اساتید کم نظیر ادبیات عرب در مشهد بود. قریب 15 سال نزد ادیب حجت هاشمی به فراگیری ادبیات عرب در دوره های متعدد مشغول بوده است و از ایشان اجازه تدریس ادبیات عرب داشت . ایشان کفایه را نزد آیت الله رضا زاده ، رسایل را نزد آیت الله شیخ عباس واعظ طبسی و مکاسب را ظاهراً آیت الله سید حسن صالحی تلمذ و شاگردی کرده بود.

21. مرحوم حجة الاسلام و المسلمین حاج «سید کمال سیادت»

حدود پنج سال خارج فقه و خارج اصول ایشان شرکت و تقریرات درس ایشان را نوشت.
ایشان از اساتید سطوح عالیه فقه و اصول مشهد است . علاوه بر استاد علم الهدی سبزواری در درس خارج ایت الله میلانی حدود 3 سال و ایت الله سید محمود مجتهدی حدود 4 سال ونیم و ایت الله فلسفی به مدت چند سال استفاده نمود .استاد سیادت معتقد بود که آیت الله علم الهدی سبزواری به نظرات اصولی آیت الله کمپانی اشراف کامل داشت . 

22. مرحوم حجة الاسلام و المسلمین شیخ «غلامحسین ابراهیمی»

امام جمعه سابق سبزوار که سالها در درس خارج ایت الله علم الهدی سبزواری شرکت نموده است. حدود سه سال پیش ایشان در مشهد درگذشت.

23. حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ «محمدرضا شریفی بیرجندی»

از وعاظ و خطبای مشهد. ایشان مدتی در درس خارج ایت الله میلانی شرکت نموده و بعد از وفات ایشان نیز چند ماهی دردرس خارج ایت الله علم الهدی حاضر گردیدند.ایشان در شرح حال استاد علم الهدی فرمودند :گاهی اوقات که اشکال نابجایی می گرفتند ناراحت می شد و به مستشکل با تندی برخوردی می کرد.به ایشان این نکته را گفتم وگلایه کردم فرمودند.اختیاری من نیست وخودم هم ناراحت هستم.

24. حجة الاسلام و المسلمین حاج شیخ «کریم شعبانی»

ایشان سالها در درس خارج آیت الله علم الهدی سبزواری شرکت نمود . همچنین از درس خارج آیت الله فلسفی نیز بهره برده است .حجت اسلام و المسلمین شعبانی سالیان بسیار مدیر مدرسه علمیه آیت الله العظمی خویی در مشهد بود چند سالی است که بازنشسته شده و مدیریت مجتمع مسکونی آیت الله العظمی سیستانی در بلوار توس را عهده دار است.

25. حجت الاسلام و المسلمین حاج «سید علی اصغر امینی سبزواری»

ایشان از اساتید سطوح عالیه فقه و اصول حوزه علمیه مشهد و از شاگردان برجسته آیت الله علم الهدی سبزواری می باشد.
ایشان پس از تکمیل ادبیات و سطوح فقه و اصول ، در حدود 8 سال در درس خارج فقه آیت الله میلانی شرکت نموده و تقریرات این درس را نوشت . پس از آنکه آیت الله میلانی در حدود سال 1348 هـ ش درس خارج اصول خود را به خاطر ضعف جسمی تعطیل نمودند ، آیت الله علم الهدی خارج اصول شروع نموده و تا پایان عمر خویش این درس را ادامه دادند.
استاد امینی سبزواری از همان ایام تا پایان عمر ایشان که بیش از 20 سال می گردد در درس خارج فقه و اصول ایشان شرکت می نمودند.
استاد امینی سالیان بسیار است که به تدریس سطوح عالیه فقه و اصول در مدرسه علمیه امام صادق علیه السلام اشتغال دارد.

26. مرحوم حجت الاسلام و المسلمین «حاجی آبادی»

سالها در درس خارج آیت الله میلانی شرکت نموده علاوه بر ایشان از درس خارج آیت الله علم الهدی سبزواری نیز در طی سالیان بسیار استفاده نموده است .
استاد حاجی آبادی جزو فضلای برجسته درس ایشان بود به گونه ای که استاد علم الهدی تصریح نمودند که مطالب درس را خوب می فهمند . مرحوم حاجی آبادی از وعاظ و خطبای معروف مشهد بود که در بیت آیت الله العظمی میلانی منبر می رفت و حدود 10 سالی است که به رحمت خدا رفته است.

27. حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ «محمد لمعی»

حجت الاسلام و المسلمین لمعی پس از تکمیل ادبیات عرب سال ها سطوح فقه و اصول را نزد آیت الله حاج شیخ محمدرضا مهدوی دامغانی فرا گرفت پس از آن حدود 7 سال در درس خارج فقه آیت الله العظمی میلانی شرکت نمود و پس از رحلت ایشان حدود پنج سال از درس خارج اصول آیت الله علم الهدی سبزواری حاضر گردید . حجت السلام و المسلمین لمعی در تنظیم کتاب قادتنا آیت الله العظمی میلانی نیز دخیل بوده است.

28. آیت الله شیخ «حسین گرایلی»

ایشان از اساتید خارج فقه و اصول حوزه علمیه مشهد است . بخشی از سطوح عالیه را نزد آیت الله علم الهدی سبزواری استفاده نمود و پس از آن در درس خارج ایشان حاضر گردید . آیت الله گرایلی غیر از آیت الله علم الهدی ، از درس خارج اساتید دیگر از جمله آیت الله وحید خراسانی نیز بهره گرفته است.

29. استاد «حسینی آملی»

ایشان از اساتید خارج فقه و اصول حوزه علمیه مشهد می باشد که از درس خارج آیت الله علم الهدی و سایر اساتید بهره گرفته است.

30. مرحوم آیت الله «سید علی طباطبائی» (معروف به نقیبی)

از اساتید خارج فقه و اصول حوزه علمیه مشهد می باشد. ایشان سطوح عالیه را نزد آیت الله سید حسین شمس فرا گرفت سپس در درس خارج ایشان و آیت الله سید ابراهیم علم الهدی شرکت نمود . ایشان چند سال نیز از درس خارج فقه آیت الله العظمی میلانی بهره برد. آیت نقیبی پارسال درگذشت.

31. حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ «حسن علم الهدی»

از اساتید سطوح عالیه حوزه مشهد می باشد . ایشان پس از تکمیل ادبیات عرب و سطوح ، در درس خارج اصول آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری به مدت 7 سال شرکت نمود . همچنین در درس خارج آیات عظام : حاج سید محمود مجتهدی ، حاج سید حسین شمس شرکت نمود . عمده تحصیلات خارج ایشان نزد آیت الله میرزا علی فلسفی بوده است.

32. مرحوم استاد حاج شیخ «باقر علم الهدی»

ایشان برادر کوچکتر حاج شیخ حسن علم الهدی و از اساتید سطوح عالیه حوزه مشهد بود .
ایشان پس از تکمیل ادبیات عرب و سطوح اولیه فقه و اصول ، در درس سطوح عالیه حضرات آیات حاج سید محمود مجتهدی و میرزا محمد اشکذری شرکت نمود پس از آن در درس خارج آیات عظام حاج سید محمود مجتهدی ، حاج سید حسین شمس و حاج سید ابراهیم علم الهدی و آیت الله میلانی شرکت نمود .
ایشان به همراه برادر بزرگتر خود 7 سال از درس خارج اصول آیت الله حاج سید ابراهیم علم الهدی بهره برد و حدود 2 سال نیز در درس خارج فقه آیت الله العظمی میلانی شرکت نمود .
به هنگام اقامت آیت الله سید محمد روحانی در مشهد حدود 2 ماه در درس خارج اصول ایشان شرکت نموده و از ایشان به دریافت اجازه اجتهاد شفاهی نائل آمد.

33. حجت الاسلام و المسلمین «سلطانی نیشابوری»

ایشان چند سال در درس خارج فقه آیت الله میلانی شرکت نمود و پس از رحلت ایشان مدتی نیز از درس خارج آیت الله سید ابراهیم علم الهدی بهره مند گردید.

34. استاد «باقری سبزواری»

از اساتید سطوح عالیه فقه و اصول حوزه مشهد می باشد .
ایشان سال ها در درس خارج آیت الله میلانی شرکت نموده و علاوه بر ایشان از درس خارج آیت الله علم الهدی سبزواری نیز بهره گرفته است.
استاد باقری سبزواری سالیان بسیار است که به تدریس سطوح عالیه فقه و اصول در مدرسه امام صادق علیه السلام اشتغال دارد.

35. استاد «صبحی»

ایشان سال ها در درس خارج آیت الله میلانی شرکت نموده است و از ایشان به دریافت اجازه اجتهاد کتبی نائل آمده است.
همچنین حدود 2 سال در درس خارج فقه و خارج اصول آیت الله علم الهدی سبزواری شرکت نموده و تقریرات درس ایشان را نگاشته است.
استاد صبحی معتقد است که آیت الله علم الهدی سبزواری بهترین شاگرد آیت الله میلانی بوده و موقعیت ایشان در میان شاگردان آیت الله میلانی در حدی بود که پس از رحلت آیت الله میلانی ایشان مطرح می گردد.

* وفات 

آیت الله سید ابراهیم علم الهدی سبزواری پس از یک عمر تدریس فقه و اصول و تربیت شاگردانی فاضل و مبرز، در تاریخ 12 آذر 1378 هـ.ش. مصادف با 24 ماه شعبان 1420 هـ.ق. در سن 85 سالگی در مشهد مقدس درگذشت.

پیکر پاک ایشان از مسجد فرش فروش ها (حوض چهل پایه) ــ محل تدریس و نماز جماعت خود در سال های متمادی ــ به طرف حرم مطهر رضوی تشییع و در رواق دارالزهد آن آستان ملائک پاسبان به خاک سپرده شد.  

................................
پایان پیام/ 101


نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License