به بهانه انفجار بندر بيروت؛

عامل فاجعه بندر بیروت چیست؟ / نگاهی به حوادث "انفجار آمونيوم" در نقاط مختلف جهان + تصاویر

  • کد خبر : 773654
  • منبع : ابنا
عصر دیروز سه‌شنبه انفجاری قوی که در بندر بیروت رخ داد، پایتخت لبنان را لرزاند. اما علت این حادثه چه بود؟ و آیا حوادثی شبیه این در جهان رخ داده است؟

به گزارش خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ عصر دیروز سه‌شنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ انفجاری قوی که در بندر بیروت رخ داد، پایتخت لبنان را لرزاند و تاکنون 135 کشته، حدود 5000 مجروح و تعداد نامعلومی مفقود بر جای گذاشته است.

بنا بر آخرین اطلاعات، ابتدا یک فعالیت جوشکاری در محل نگهداری مواد محترقه مخصوص آتش بازی در بندر بیروت، موجب حریق شد. سپس این آتش به سیلویی حاوی "نیترات آمونیوم" که در این بندر مستقر بود سرایت کرد و چند ثانیه بعد، موجب انفجاری بسیار مهیب گردید.

این نیترات آمونیوم از سال 2013 م. در انبار مذکور نگهداری می شد تا تکلیف آن به لحاظ قضایی معلوم شود.

شدت این انفجار آنقدر زیاد بود که «قاضی مروان عبود فوجی» استاندار بیروت این حادثه‌ را با حمله اتمی آمریکا به "ناکازاکی" و "هیروشیما" مقایسه کرد و گفت: این انفجار مرا به یاد حادثه ژاپن می‌اندازد!

    

تصویری از سوله منهدم شده در انفجار بیروت (2020)

   

* نیترات آمونیوم؛ عامل انفجار

مطابق آنچه مقامات لبنان تا کنون درباره علت حادثه اعلام کرده‌اند، این انفجار در اثر اشتعال مقدار زیادی از ماده "نیترات آمونیوم" موجود در یک سیلو رخ داده است. این محموله در سال 2013 میلادی از یک کشتی در بندر بیروت تخلیه و سپس در یکی از انبارها ذخیره شده بوده است. «میشل عون» رئيس جمهوری لبنان در این باره گفت: 2750 تن نیترات آمونیوم به مدت شش سال در بندر بیروت و بدون تمهیدات ایمنی نگه داشته شده و دلیل انفجار نیز همین امر بوده است.

* نیترات آمونیوم چیست؟ و چرا باعث انفجار می شود؟

نیترات آمونیوم با فرمول شیمیایی NH4NO3 یک ماده طبیعی با قابلیت انحلال بالا در آب بوده و بشدت گرمازا است. این ماده شیمیایی قبلاً به طور عمده از معدنی در "بیابان آتاکاما" در کشور شیلی استخراج می شد؛ اما اکنون تقریباً ۱۰۰ درصد این ماده شیمیایی که در صنعت استفاده می شود از ترکیب مصنوعی آمونیاک با اسید نیتریک به دست می آید.

نیترات آمونیوم در صنعت کشاورزی به عنوان یک کود نیتروژنی استفاده می شود. این ماده هر چند گران محسوب می شود، اما در اغلب شرایط از پایداری بالایی در طبیعت برخوردار است و به همین دلیل فعالان صنعت کشاورزی آن را نسبت به دیگر کودهای نیتروژنی ترجیح می دهند. این ماده همچنین عنصری کلیدی در ساخت ماده «آنفو» (ANFO) است که در انفجارهای کنترل شده صنعتی در جهان به وفور استفاده می شود. بیش از ۸۰ درصد انفجارهای مرتبط با ساخت و ساز و همینطور بخش معدن در آمریکا با استفاده از ماده آنفو انجام می شود که مخلوطی است از نیترات آمونیوم و سوخت فسیلی.

شرایط خاصی باید اتفاق بیافتد که این ماده پایدار بدون سوخت جانبی یا دیگر کاتالیزور خارجی خود به خود منفجر شود. نیترات آمونیوم یک ماده انرژی زا است که با تجزیه قابلیت اشتعال زایی پیدا می کند. اگر مقدار زیادی نیترات امونیوم روی هم جمع شده باشند، می توانند امکان تولید و گسترش آتش را بدون نیاز به عامل محرک خارجی نظیر بنزین یا گازوئیل فراهم آورند.

وقتی آتش شعله ور شد، نیترات آمونیوم در اثر واکنش‌های شیمیایی اکسیژن آزاد می کند، امری که به نوبه خود باعث شعله ورتر شدن آتش می شود. در همان حال که ماده شیمیایی گرم می شود، گاز داغ در هوا منتشر می شود و در صورتی که مکان بسته باشد این گازها روی هم جمع شده و باعث یک انفجار یکپارچه خواهند شد.

* بمب‌های کود شیمیایی و نیتراتی؛ سلاح مورد علاقه تروریست‌ها

کودهای شیمیایی به خاطر قیمت به نسبت کم و در دسترس بودنشان در ساخت بمب استفاده می شوند. نیترات آمونیوم به مانند موتور انفجار عمل می کند، اما برای حادث شدن انفجار نیاز به فعال کننده و سوخت نیز هست. انرژی آزاد شده حاصل از عملکرد فعال کننده، نیترات آمونیوم را بخار می کند. در نتیجه این فعل و انفعال مولکول آمونیوم و نیترات می شکنند و حجم زیادی از اکسیژن به طور ناگهانی آزاد می شود. این انتشار سریع اکسیژن حاصل از تجزیه کود همراه با انرژی فعال ساز و سوخت، انفجار را سبب می شود.

در چند دهه اخیر گروه‌های تروریستی بارها با استفاده از بمب‌های کود شیمیایی حملاتی را ترتیب داده اند. از جمله معروف‌ترین آن‌ها می توان به انفجار اوکلاهاما سیتی در سال 1995 اشاره کرد که منجر به قتل 168 تن شد. انفجار تروریستی سال 1996 در منچستر با حدود 200 زخمی و انفجار خودروی بمب گذاری شده در لندن در همان سال نیز از جمله انفجارهای مبتنی بر بمب‌های کود شیمیایی و نیتراتی بود.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
*  نگاهی به مهمترین حوادث "انفجار آمونيوم" در نقاط مختلف جهان  *
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


همانطور که در بالا گذشت، انفجار بیروت، اولین حادثه انفجار نیترات آمونیوم در جهان نبوده است. بلکه این ماده از ابتدای قرن بیستم تاکنون فجایع زیادی را در نقاط مختلف جهان ایجاد کرده است؛ از جمله:

◀️ شهر لودویگسهافن (Oppau) ــ آلمان

در 21 سپتامبر 1921 م. (چهارشنبه ۳۰ شهریور ۱۳۰۰ ش.) انفجار مهیبی در کارخانه "بی.ای.اس.اف (BASF)" در شهر لودویگسهافن (واقع در ایالت راینلاند-فالتز در جنوب غربی کشور آلمان) رخ داد. تعداد تلفات این انفجار حداقل 565 نفر و حداکثر 600 نفر نقل شده است؛ انفجاری که بزرگترین حادثه صنعتی در آلمان و از فاجعه بارترین انفجارها در تاریخ این کشور محسوب می شود.

انفجار در این کارخانه تولید کمپوست، بیش از 2000 نفر مجروح بر جای گذاشت و باعث آوارگی صدها خانواده شد که خانه هایشان نابود شده بود. علت آن فاجعه این بود که نیترات آمونیوم به طور نادرست با دینامیت مخلوط شده بود که باعث گردید حدود 4500 تن مخلوط کشنده منفجر شود.

تصویری از کارخانه BASF در لودویگسهافن آلمان پس از انفجار بزرگ 1921

   

◀️ بندر تگزاس ــ ایالات متحده آمریکا

در 16 آوریل 1947 م. (چهارشنبه ۲۶ فروردین ۱۳۲۶ ش.) دو کشتی باری با نیترات آمونیوم در بندر تگزاس (واقع در جنوب کشور آمریکا) منفجر شدند. این حادثه باعث کشته شدن 486 نفر و مجروحیت بیش از 3000 تن گردید.

آن انفجار که بیش از 65میلیون دلار خسارت مادی بر جای گذاشت نیز باعث جابجایی صدها نفر گردید که خانه های آنان تخریب شد.

نیروهای ارتش و گروه های امدادی در بندر تگزاس پس از انفجار سال 1947

    

◀️ بندر برست ــ فرانسه

در 28 ژوئیه 1947 م. (دوشنبه ۵ مرداد ۱۳۲۶ ش.) کشتی باربری نروژی "اقیانوس آزادی" که با نیترات آمونیوم بارگیری شده بود، در بندر برست (واقع در بخش فینیستر برتانی در شمال غربی کشور فرانسه) منفجر شد. این انفجار منجر به کشته شدن 21 نفر شد و بیش از صد زخمی بر جای گذاشت. 

◀️ مرکز تجارت جهانی نیویورک ــ آمریکا

در 26 فوریه 1993 م. (جمعه ۷ اسفند  ۱۳۷۱ ش.) بخشی از مرکز تجارت جهانی در نیویورک (واقع در ایالات متحده آمریکا) با یک کامیون حامل 544 کیلوگرم کود نیترات مورد هدف قرار گرفت و منفجر شد. این عملیات تروریستی منجر به کشته و زخمی شدن 1050 نفر شد.

عامل این عملیات، کشتار 250هزار نفر و نیز سقوط کل ساختمان تجارت جهانی را هدف گرفته بود اما موفق به این کار نشد. بر اثر این انفجار یک گودال به اندازه پنج طبقه و مساحت 61 * 45.6 متر ایجاد گردید، سقف ایستگاه قطار هادسون پث فرو ریخت و پنجاه نفر از کارکنان و مسافران این ایستگاه زخمی شدند.

◀️ شهر اوکلاهاما ــ ایالات متحده آمریکا

در 19 آوریل 1995 م. (چهارشنبه ۳۰ فروردین  ۱۳۷۴ ش.) یک ساختمان فدرال در اوکلاهاما سیتی (به نام  آلفرد موراه) با انفجار مهیبی فرو ریخت. در این عملیات تروریستی که با استفاده از بمبی ساخته شده از نیترات و گازوئیل انجام شد، ساختمان کاملاً تخریب گردید و 168 نفر - از جمله  تعدادی از کودکان یک مهد کودک - جان باختند. حدود 800 نفر نیز مجروح شدند.

«تیموتی مک‌وی» عامل این انفجار، علت اقدام خود را انتقام‌جویی از کشتار 80 تن از اعضای "فرقه داودیه" در واقعه وِیْکو به دست رژیم جنایتکار آمریکا (در 1992م.) اعلام کرد. تا قبل از وقوع حادثه یازده سپتامبر انفجار اوکلاهاما سیتی بزرگ‌ترین حادثه تروریستی تاریخ ایالات متحده آمریکا به‌شمار می‌آمد و همچنین مرگبارترین حمله انجام شده به دست یک آمریکایی در خاک آمریکاست.

ساختمال فدرال اوکلاهاما که در انفجار تروریستس 1995 کاملاً تخریب شد

    

◀️ شهر تگزاس ــ آمریکا

در سال 1997م. آتش سوزی برجهای خنک کننده در کارخانجات تولید کود نیتروژنی موجب ویرانی مناطق وسیعی گردید.

◀️ شهر تولوز ــ فرانسه

روز 21 فوریه 2001 م. (چهارشنبه ۳ اسفند ۱۳۷۹ ش.) یک مخزن نیترات آمونیوم در منطقه صنعتی تولوز (واقع در جنوب کشور فرانسه) منفجر شد. در این حادثه که به علت انفجار 200 تن نیترات در کارخانه "ای.زد.اف" رخ داد، 31 نفر در داخل کارخانه کشته و 2442 نفر مجروح شدند.

تخریب حدود 500 خانه، 85 مدرسه و دانشکده، انهدام و سقوط دودکش کارخانه هایاطراف، قطع اتصالات تلفنی تا 100 کیلومتری، ریزش شیشه ساختمانها در شعاع 3 كیلومتری و ایجاد شدن حفره ای به طول 50 متر و عمق 10 متر از دیگر خسارات این انفجار بزرگ صنعتی بود.

کارخانه "ای.زد.اف" در شهر تولوز فرانسه بعد از اشتعال 40 تن نیترات آمونيوم در سال 2001

     

◀️ شهر ريونگچون ــ كره شمالی

در 4 آگوست 2004 م. (چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۸۳ ش.) چند واگن قطار که پر از نیترات آمونیوم بودند در ایستگاه قطار ریونگچون کره شمالی منفجر شدند. منابع ديپلماتيک در پيونگ يانگ گفتند که علت این انفجار، سقوط تصادفی يک سيم لخت برق روی دو واگن پر از كود‌هاي نيترات آمونيوم بوده است.

بر اساس اخبار منابع غربی، در این حادثه، 160 نفر کشته و حدود 1300 نفر زخمی شدند. بیش از 8000 خانه نیز در این شهر تخریب شد.

هفت سال بعد، يک مقام كره جنوبی ادعا کرد که «كيم يونگ سام» وزیر راه آهن کره شمالی به دنبال حادثه انفجار مرگبار سال 2004 اعدام شده است؛ زیرا در زمان انفجار «كيم جونگ ايل» رهبر وقت كره شمالی با قطار ويژه خود در مسير بازگشت از چين از اين ايستگاه عبور می کرد و گفته می شود که اين انفجار تلاشی برای ترور وی بوده است.

كيم يونگ سام در سال 1998 به مقام وزارت راه‌آهن رسيد و آخرين بار در سال 2008 اخبار مربوط به وی در رسانه‌های رسمی كره شمالی انتشار پيدا كرد. علتی که به شکل رسمی برای اعدام او اعلام شد، دزديده شدن فلزات اسقاطی از ايستگاه‌های قطار بود.

گودال بزرگی که در انفجار نیترات آمونيوم در شهر ريونگچون کره شمالی در سال 2004 ایجاد شد

     

◀️ شهر تيانجين ــ چین

در 12 آگوست 2015 م. (چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۴ ش.) حداقل دو انفجار به فاصله ۳۰ ثانیه از یکدیگر در یک پایانه کانتینرها در بندر تیانجین (واقع در شرق کشور چین) رخ داد.

در این انفجارها 800 تن نیترات آمونیوم به همراه بسیاری از مواد دیگر که در یک انبار کالاهای خطرناک بندر تیانجین قرار داشت منفجر و باعث کشته شدن 173 نفر شد. همچنین بر اثر این حادثه وحشتناک، یک ناحیه بزرگ به شکل کامل نابود گشت.

حادثه بندر تیانجین شباهت زیادی به فاجعه دیروز بندر بیروت دارد. 

تصویری از تخریب گسترده پس از انفجار نیترات آمونيوم در بندر تيانجين چین در سال 2015

       

◀️ شهر بيروت ــ لبنان

روز 4 آکوست 2020 م. (سه‌ شنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ ش.) انفجاری قوی حاصل از نیترات آمونیوم که در بندر بیروت رخ داد، پایتخت لبنان را لرزاند و تاکنون 135 کشته، حدود 5000 مجروح و تعداد نامعلومی مفقود بر جای گذاشته است.

همچنین موج این انفجار - که تا دویست کیلومتر دورتر احساس شد - مناطق اطراف سیلویی که از سال 2013 به عنوان انبار این نیترات آمونیوم مورد استفاده قرار گرفته بود را کاملاً تخریب کرد.

میزان خسارت و تعداد دقیق قربانیان، بعد از فرو نشستن غبار حادثه معلوم خواهد گردید.

تصویری از انفجار مهیب بندر بیروت در 4 آگوست 2020

..............................
پایان پیام/ 101


مطالب مرتبط

نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License