سی شب؛ سی آموزه توحیدی

شب بیست و دوم/ "حق خدا" در رساله حقوق امام سجاد(ع)

  • کد خبر : 721621
  • منبع : اختصاصی ابنا
اما بزرگترين حق خدا اين است كه او را بپرستى و چيزى را با او شريك ندانى كه چون با پاكدلى چنين كردى خدا بر عهده گرفته است كه كار دنيا و آخرتت را خود كفايت كند و آنچه از آن (دو؛ دنيا و آخرت) بخواهى برايت نگه دارد. (و تامين كند).

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

ماه مبارک رمضان از راه رسید و دوباره این توفیق به ما داده شد که این روزها و شب های الهی را درک کنیم؛ باشد که آن را قدر بدانیم و در قیام و صیام آن بکوشیم.

به مناسبت این لیالی خوب و خاطره انگیز، هر شب آموزه ای از ارزشهای دینی و اسلامی را به مدد قرآن و سنت، یادآوری و به خوانندگان خبرگزاری ابنا تقدیم می کنیم.

                                      

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بیست و چهارمین شب /
"حق خدا" در رساله حقوق امام سجاد(ع)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

«شیخ صدوق» در دو کتاب معتبر "من لا یحضره الفقیه" و "الخصال" و « ابن شعبه حرّانی» در کتاب "تحف العقول" حدیث مهمی را از امام چهارم نقل کرده اند که به "رسالة الحُقوق" معروف است.

* رساله حقوق چیست؟

"رسالة الحقوق" عنوان حدیثی طولانی از امام علی بن الحسین السجاد ــ علیهم السلام ــ است. این حدیث حاوی 51 تکلیف و وظیفه انسان مؤمن نسبت خداوند، خود و ديگران است.

این رساله، یک منشور اخلاقی و اجتماعی است که روابط مسلمانان را با خالق و مخلوق تنظیم می کند.

* چه حقوقی بر عهده داریم؟

مطابق این حدیث شریف، این حقوق بر عهده هر انسان مسلمان مسؤول قرار دارد:

حق اللّه، حق نفس بر انسان، حق زبان، حق گوش، حق چشم، حق پا، حق دست، حق شكم، حق غريزه شهوت، حق نماز، حق روزه، حق صدقه، حق حجّ، حق قربانى، حق فرمانروا، حق آموزگار، حقّ مالك، حقّ مردم بر فرمانروا، حق دانش آموز، حق همسر، حق برده و غلام، حق مادر، حق پدر، حق فرزند، حق برادر، حق مولا بر بنده آزادشده، حق بنده آزادشده بر مولا، حق احسان كننده، حق مؤذّن، حق امام جماعت، حق همنشين، حق همسايه، حق دوست، حق شريك، حق ثروت، حق بستانكار، حق معاشر، حق طرفين دعوا، حق مستشير، حق مشاور، حق نصيحت خواه، حق نصيحت كننده، حق بزرگسالان، حق خردسال، حق سائل، حق مسؤول، حق شخص شادکننده تو، حق بدى كننده، حق هم‌دینان و حق اهل ذمّه.

* حق خداوند: توحید

بعد از مقدمه ای که امام زین العابدین(ع) قبل از شمردن این حقوق و در ابتدای حدیث فرموده اند، اولین حقی که بیان می کنند "حق خداوند متعال" است:

ــ فَأَمّا حَقّ اللّهِ الأَكبَرُ فَإِنّكَ تَعبُدُهُ لَا تُشرِكُ بِهِ شَيئاً فَإِذَا فَعَلتَ ذَلِكَ بِإخلَاصٍ جَعَلَ لَكَ عَلَى نَفسِهِ أن يَكفِيَكَ أمرَ الدّنْيَا وَ الآْخِرَةِ وَ يَحْفَظَ لَكَ مَا تُحِبّ مِنهَا ــ اما بزرگترين حق خدا اين است كه او را بپرستى و چيزى را با او شريك ندانى؛ پس چون با اخلاص چنين كردى، خدا بر عهده گرفته است كه كار دنيا و آخرتت را خود كفايت كند و آنچه از آن بخواهى برايت تأمين كند.

این بیان کوتاه حاوی سه آموزه مهم توحیدی است:

1. توحید ذاتی: اینکه او را یکتا و بی همتا بدانی و چيزى را با او شريك نکنى؛

2. توحید عبادی: اين است كه فقط او را بپرستى؛

3. توحید افعالی: اینکه ایمان داشته باشی که اگر توحید خود را خالص کنی، خداوند دنيا و آخرت تو كفايت می كند.

* پاداش بزرگ توحید

در مطالب یازدهمین شب نمونه ای از ثواب اهل توحید را از کلام معصومین بیان کردیم. بخش آخر بیان بالا نیز مژده بزرگی برای ماست؛ اگر اهل توحید باشیم.

می فرماید: اگر با اخلاص، خدا را بی همتا دانستی و عبادت کردی، خدا امور تو را در دنیا و آخرت بر عهده می گیرد آنچه بخواهى را تأمين می كند.

این فراز، شباهت فراوان به حدیثی معروف از حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهراء علیها السلام دارد که فرمود: "مَن أصعَدَ إلى اللهِ خالِصَ عِبادَتِهِ، أهبَطَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ أفضَلَ مَصلَحَتِه ــ هر كس عبادات و كارهاى خود را خالصانه براى خدا انجام دهد، خداوند بهترین مصلحت ها و بركات خود را براى او تقدیر مى نماید". (بحارالانوار، ج 67، ص 249)

* حق نفس: طاعت کامل خداوند

فراز دوم حدیث امام سجاد علیه السلام (معروف به رساله حقوق) درباره "حق نفس انسان بر انسان" است:

ــ و أمّا حَقّ نَفسِكَ عَلَيْكَ فَأن تَستَوفِيَهَا فِي طَاعَةِ الله؛ فَتُؤَدّيَ إلى لِسَانِكَ حَقّهُ وَ إلى سَمعِكَ حَقّهُ وَ إلى بَصَرِكَ حَقّهُ وَ إِلَى يَدِكَ حَقّهَا وَ إلى رِجلِكَ حَقّهَا وَ إلى بَطنِكَ حَقّهُ وَ إلى فَرجِكَ حَقّهُ وَ تَستَعِينَ بِالله عَلى ذَلِك ــ و اما حق نفس خودت بر تو اين است كه او را به تمامى به فرمانبردارى خدا گمارى؛ و به زبانت حقش را بپردازى و به گوش خود، حقش را (بدهى) و به چشمت، حقش را (بسيارى) و به دستت، حقش را (واگذارى) و به پايت، حقش را (بدهى) و به شكمت، حقش را (برسانى) و به عورتت، حقش را بپردازى و بر اين (اداى حق) از خدا يارى جويى.

بخش اول این حق نیز بر "توحید در اطاعت" دلالت دارد. در این جمله از ماده "استیفاء" استفاده شده است؛ یعنی حق نفس تو بر گردن تو این است که او را "کاملاً و به تمامى" به فرمانبردارى خداوند مشغول کنی. 

* تأکید مکرر بر توحید افعالی

از جلوه های زیبای این حدیث، تکرار جمله "لا قُوّةَ إِلّا بِالله ــ نيرويى جز به خداوند نيست" در پایان بسیاری از فرازها و پس از بیان بسیاری از حقوق است. گویی که زین العباد علیه السلام اصرار دارد که بدانیم حتی اگر موفق به ادای حقوقی که بر گردن داریم شدیم، این خود، به مدد توفیقی است که خداوند متعال به ما داده است، تا جایی برای عُجب و غرورمان باقی نماند؛ همچنان که در پایان بیان حق مادر" می فرماید: "... پس به قدرشناسى از اين همه، مادرت را سپاس گزار، و اين قدردانى را نتوانى جز به يارى و توفيق خداوند".

...........................
پایان پیام/101

یادداشت های معنوی رمضان:
ــ یادداشت اول/ ماه مبارک رمضان و "یاد والدین از دست رفته"
ــ یادداشت دوم/ ماه مبارک رمضان و "بازگشت به قرآن کریم"
ــ یادداشت سوم/ "آشتی کنان و آشتی دادن" ؛ برتر از نماز و روزه مستحبی

هدیه های رمضانی ابـنا:
1. دانلود رایگان نرم‌افزار "ذکری" (قرآن کریم، نهج البلاغه و صحیفه سجادیه) نسخه ویندوز
2. دانلود رایگان کتاب "دیوان کرامت" (کریم اهل بیت امام حسن مجتبی(ع) در شعر آیینی فارسی)

سی شب ؛ سی آموزه (به مناسبت ماه مبارک رمضان):
ــ شب اول/ توحید؛ آزاد شدن انسان
ــ شب دوم/ توحید ذاتی؛ یکی بود «یکی» نبود
ــ شب سوم/ توحید صفاتی؛ ذات و صفت از هم جدا نیستند
ــ شب چهارم/ توحید افعالی؛ هشدار شرک پنهان
ــ شب پنجم/ توحید عبادی؛ مرز باریک عبادت و زیارت
ــ شب ششم/ جلوه های توحید در دعای افتتاح
ــ شب هفتم/ جلوه های توحید در دعای سحر
ــ شب هشتم/ جلوه های توحید در دعای ابوحمزه ثمالی ـ 1
ــ شب نهم/ جلوه های توحید در دعای ابوحمزه ثمالی ـ 2
ــ شب دهم/ جلوه های توحید در دعای دیگر سحر ماه مبارک رمضان
ــ شب یازدهم/ ثواب اهل توحید در کلام معصومان(ع)
ــ شب دوازدهم/ هفت معنای توحیدی "الله اکبر" در کلام امیرالمؤمنین علی(ع)
ــ شب سیزدهم/ معنای "اشهد أن لا اله الا الله" در کلام امیرالمؤمنین علی(ع)
ــ شب چهاردهم/ خداوند و داشتن فرزند!
ــ شب پانزدهم/ جلوه های توحید در سیره امام حسن مجتبی(ع)
ــ شب شانزدهم/ توحید و شرک در "اطاعت"
ــ شب هفدهم/ ریاکاری؛ شرک اصغر
ــ شب هجدهم/ رابطه "توحید" و "امام"
ــ شب نوزدهم/ توحید در بیان امیر بیان ــ 1
ــ شب بیستم/ توحید در بیان امیر بیان ــ 2
ــ شب بیست و یکم/ توحید در بیان امیر بیان ــ 3 ؛ دلایل توحید
ــ شب بیست و دوم/ "حق خدا" در رساله حقوق امام سجاد(ع)
ــ شب بیست و سوم/ اقسام توحید در "دعای جوشن کبیر"
ــ شب بیست و چهارم/ توحید و "مردم سالاری دینی"
ــ شب بیست و پنجم/ رفتارهای توحیدی؛ 1. دوری از تملق و چاپلوسی
ــ شب بیست و ششم/ رفتارهای توحیدی؛ 2. دوری از تکبر و خودپرستی
ــ شب بیست و هفتم/ رفتارهای توحیدی؛ 3. اجتناب از "افتادن به حرام از ترس معیشت"
ــ شب بیست و هشتم/ رفتارهای توحیدی؛ 4. لذت از عبادت
ــ شب بیست و نهم/ رفتارهای توحیدی؛ 5. آرامش روانی و رفتاری
ــ سی امین و آخرین شب/ جمع بندی مطالب یک ماهه


نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License