نگاهی به حیات علمی و مبارزات سیاسی آیت الله "سید محمدعلی عالمی بلخابی" / مجاهدی که سه فرزند و همسر خود را در راه اسلام از دست داد

  • کد خبر : 1096742
  • منبع : اختصاصی ابنا
خبرنگار ابنا، درباره آگاهی از زندگانی، شخصیت علمی، مبارزات سیاسی و ویژگی های اخلاقی آیت الله عالمی با مسوول روابط عمومی آستان مقدس حضرت یحیی بن زید در ایران به گفتگو نشسته است.

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

ابوالشهداء آیت الله حاج «سید محمدعلی عالمی بلخابی» از علمای بزرگ شیعه افغانستان، شخصیت بزرگ دینی و اجتماعی، عالم و فقیه، مؤسس زیارتگاه حضرت یحیی بن زید(ع)، پس از قریب به یک قرن مجاهدت و تلاش در راستای پیشبرد اهداف عالیه دین و ترویج معارف و آموزه های اهل بیت(ع) روز جمعه پنجم شهریور ۱۴۰۰ ش. (همزمان با 18 محرم 1443 ق.) در سن صد سالگی دار فانی را وداع گفت و به وصال حضرت حق نائل شد. 

    

   

مرحوم آیت الله عالمی شخصیت مجاهد بود که تمام عمر قریب یکصد سال خویش را در جهاد علمی و مبارزه با اشغالگرانِ شوروی سابق گذراند و یکی از بارزترین آثار فرهنگی این فقیه مجاهد ساخت بنای رفیع ۸۰۰ ساله حرم مطهر حضرت یحیی ابن زید بن علی ابن الحسین (ع) در ولایت سرپل  جوزجانان افغانستان بود که طیّ سال ها رنج و بذل همه توانِ ایشان، این حرم مطهر امروز مامن و ملجاء و زیارتگاه هزاران عاشق خاندان اهل بیت(ع) و زائران شده است.

به همین مناسبت خبرگزاری ابنا، درباره آگاهی از زندگانی، شخصیت علمی، مبارزات سیاسی و ویژگی های اخلاقی آیت الله عالمی با حجت الاسلام والمسلمین «سید حسین عالم زاده» نوه آیت الله عالمی بلخابی، فرزند شهید و مسول روابط عمومی بارگاه حضرت یحیی بن زید(ع) در جمهوری اسلامی ایران، به گفتگو نشسته است.

   

                

ابـنا: لطفاً در ابتدا درباره، خاندان و تحصیلات علمی مرحوم آیت الله سیدمحمد علی عالمی بلخابی بفرمایید.

ـــ بسم الله الرحمن الرحیم.

مرحوم حضرت آیت الله سید محمدعلی عالمی در اردیبهشت 1302 شمسی در شهرستان بلخاب از توابع استان سرپل در شمال افغانستان متولد شد. پدر آن مرحوم، آیت الله سیدحسین عالم بلخابی است. آیت الله سید حسین عالم تأثیرگذارترین شخصیت در حوزه علم و فرهنگ در تاریخ تشیع در افغانستان است. آیت الله سید حسین عالم بلخابی پس از 14 سال تحصیل در حوزه علمیه مشهد در سال 1275 شمسی بنا بر احساس وظیفه و مسئولیت دینی از مشهد به بلخاب مراجعت  کرد و مشغول تبلیغ فرهنگ و معارف اهل بیت(ع) شد. ایشان در سال ۱۲۷۵ هجری شمسی برای اولین بار در تاریخ تشیع افغانستان حوزه علمیه ی را  در روستای وشت از توابع بلخاب تأسیس کرد. مرحوم آیت الله سید حسین عالم شاگردان زیادی تربیت کرده و تحویل جامعه اسلامی افغانستان داد. شاگردان مرحوم آیت الله عالم پس از تکمیل تحصیلاتشان در حوزه های علمیه نجف، مشهد و قم؛ وارد افغانستان شدند و در جای جای این کشور اقدام به تأسیس  حوزه های علمیه نمودند از شاگردان مبرز آیت الله سید حسین عالم، حضرات آیات و حجج اسلام سید ابوالقاسم بلخی شهید شیخ محمد امین افشار کابلی، سید محمد حسن رئیس  یکاولنگی، شیخ غلامحسن پدردار، وحیدی جاغوری، حاج سید احمد غزنوی، شیخ موسی سیاه دره ؛ شهید شیخ سلطان مزاری و دهها عالم برجسته دیگر بودند.

در حقیقت آیت الله سید حسین عالم نهضت حوزه سازی را در کشور افغانستان بنیان نهاد و شاگردان ایشان این راه را با قوت ادامه دادند. آیت الله سید حسین عالم در سال 1310 دارفانی را وداع گفت و فرزندان ایشان راه پر افتخار ایشان را ادامه دادند.

یکی از برجسته ترین فرزندان آیت الله سید حسین عالم، آیت الله سید محمدعلی عالمی بلخابی است. او در سال 1316 وارد مدرسه علمیه عالمیه شد؛ . ادبیات عرب و صرف و نحو را نزد برادر بزرگ خود مرحوم آیت الله «سید محمدحیدر نجفی عالمی»، مرحوم آیت الله «سید ابوالقاسم بلخی»، مرحوم آیت الله شیخ «غلامحسن پدردار» و مرحوم «شاه علی عطای گلورزی» فرا گرفت. ایشان برای ادامه  تحصیلاتش از بلخاب به شهرستان یکاولنگ که از توابع استان بامیان است، رفت . در آنجا نزد دو نفر از شاگردان والدش، یعنی آیت الله «رئیس یکاولنگی» و آیت الله شیخ «موسی سیاه دره» مشغول تحصیل علوم دینی شد. آن مرحوم بعد از دوسال تحصیل در این شهر به زادگاهش بلخاب برگشت و در حوزه علمیه عالمیه مشغول تحصیل شد.

مرحوم آیت الله عالمی در سال 1330 شمسی، بلخاب را به قصد مشهد ترک کرد و به مدرسه عباس قلی خان سکنی گزید و مشغول تحصیل علوم اسلامی شد و از محضر بزرگانی چون ادیب نیشابوری، حاج شیخ هاشم خراسانی و دیگر اساتید مبرز حوزه علمیه مشهد کسب فیض کرد.

ایشان پس از مدتی تحصیل در مشهد راهی حوزه علمیه نجف اشرف شد. مرحوم آیت الله عالمی در نجف از محضر بزرگانی چون حضات آیات حاج شیخ «صدرا بادکوبه ای»، حاج شیخ «مجتبی لنکرانی»، حاج شیخ «کاظم تبریزی» و شهید محراب آیت الله «مدنی» کسب فیض نمود.

آیت الله عالمی در سال 1335 به افغانستان مراجعت کرد و در حوزه عالمیه مشغول تدریس شد و ساختمان قدیمی حوزه علمیه عالمیه بلخاب را در همین دوره تخریب و ساختمان جدیدی تأسیس کرد. آن مرحوم ضمن تدریس و بازسازی ساختمان حوزه بلخاب، به تبلیغ و ترویج معارف اهل بیت(ع) نیز اشتغال داشت.   

آیت الله عالمی تصمیم گرفت برای تکمیل تحصیلات حوزوی  یک بار دیگر به نجف اشرف برود. در دوره دوم؛ ایشان در نجف، دروس خارج فقه و اصول را از محضر حضرات آیات خوئی،امام خمینی ؛  حکیم و سیدمحمد باقر صدر  فرا گرفت. وی پس از تکمیل تحصیلات به دلیل احساس تکلیف دوباره به شهر بلخاب برگشت و مشغول تدریس در مدرسه علمیه عالمیه  بلخاب شد. البته آیت الله عالمی در زمانی که در مشهد و نجف نیز حضور داشت ضمن تحصیل، تدریس هم می کرد  از شاگردان آیت الله عالمی در مشهد مقدس می توان آیت الله شیخ علی واعظی از اساتید فعلی حوزه علمیه مشهد  و شیخ عطایی خراسانی که مدتی مدیریت مدرسه عباس قلی خان مشهد را عهده دار بوده است  در نجف نیز ایشان در کنار تحصیل، تدریس داشته و کتاب های شرح لمعه، قوانین و باب حادی عشر را تدریس می کرده  آیت الله عالمی در بلخاب هم این تدریس را ادامه داد و شاگردان زیادی تربیت و به جامعه تقدیم کرد.

همچنین آیت الله عالمی در کنار تدریس در حوزه علمیه از تبلیغ، ترویج احکام اسلامی و ارشاد مردم غافل نبود از کارهای عملی ایشان آموزش احکام شرعی به مردم مناطق مختلف ولایات شمال افغانستان و تصحیح قرائت حمد و سوره بود. در این راستا وی شب های جمعه طلبه های حوزه عالمیه را به مناطق مختلف می فرستاد و مجالس وعظ، خطابه و آموزش احکام برقرار می شد.  کتابی تحت عنوان آموزش اصول دین ایشان نوشته شده بود از آن بصورت دست نویس نسخه برداری شده و در اختیار طلاب قرار گرفت و طلاب در مناطق مختلف، اصول عقاید را از همین کتاب آموزش می دادند.

ابـنا: مرحوم آیت الله عالمی تألیفات و آثار علمی نیز داشتند؟

    

    

ـــ بله؛ مرحوم آیت الله عالمی علاوه بر فعالیت های اجتماعی کتاب هایی مثل رساله اصول عقاید، شرح سیوطی که تقریرات درس مرحوم ادیب نیشابوری است، رساله ای در فلسفه، شرحی بر حاشیه ملاعبدالله، شرحی بر مکاسب مرحوم شیخ انصاری، شرح رسائل شیخ انصاری، شرح بر کفایه و رساله ای درباره گناهان کبیره تألیف کرده اند.   

ابـنا: درباره فعالیت های سیاسی آیت الله عالمی و قیام ضد نیروهای کمونیست بگویید.

ـــ پس از اشغال افغانستان از سوی کمونیست ها و نظامیان شوروی در سال 1357، حکومت وقت مبارزه با عقاید مردم و آموزه های دینی را به صورت جدی آغاز کرد و در یک اقدام سراسری در مناطق مختلف افغانستان، علما نخبگان و متنفذین جامعه را دستگیر کردند؛ بسیاری از علمای طراز اول از جمله آیت الله واعظ بهسودی، محمد افشار کابلی، شیخ سلطان مزاری، شیخ احمد راجی و صدها تن از علما و نخبگان را بازداشت کردند. حکومت محلی بلخاب، مرحوم آیت الله عالمی را دستگیر کرده و به سانچارک منتقل کردند. ایشان مدتی در زندان کمونیست ها بود و با ماهیت کمونیست ها  و اهداف آنان بیشتر آشنا شد. آیت الله عالمی با وساطت جمعی از بزرگان سانچارک از زندان آزاد شد و به بلخاب بازگشت. و‌ به جمعی از اساتید و طلاب حوزه علمیه بلخاب مسئولیت داد تا از لحاظ فقهی درباره وظیفه و تکلیف مومنین در زمانی که با اصل دین مبارزه می شود، تحقیق کنند.

پس از تحقیقات گسترده تصمیم بر این شد که مؤمنین علیه حکومت دست نشانده قیام کنند. لذا برای اولین بار در مدرسه علمیه بلخاب که جمعی از مسئولان حکومتی وقت حضور داشتند آیت الله عالمی به صراحت فرمود: حکومتی که در زیر سایه قرآن نباشد از سوی مردم مسلمان افغانستان پذیرفته شده نیست. پس از اقدامات و هماهنگی های اولیه با بزرگان و متنفذین بلخاب، در شب 24 فروردین 1358 مردم بلخاب با رهبری آیت الله عالمی بلخابی قیام مسلحانه ی خود را علیه حکومت وقت آغاز کردند و همان شب شهرستان بلخاب را فتح کردند. آیت الله عالمی با درایتی که داشت به فتح بلخاب اکتفا نکرد؛ مجاهدین بلخابی را تحت فرماندهی بزرگان و متنفذین  بلخاب به 5 دسته تقسیم و به مناطق مجاور یعنی شهرستان های دره صوف، زاری، یکاولنگ، کوهستانات و سانچارک اعزام کرد. آیت الله عالمی از سال 58 تا 63 به مدت 5 سال، مسئول جبهه جنگ دربلخاب و مناطق همجوار بود.

مردم منطقه ایشان را "آقای رهبر" خطاب می کردند و از دستورات ایشان تبعیت می کردند. همین الان در بین عامه مردم در شمال افغانستان آیت الله عالمی را به عنوان "آقای رهبر" می شناسند.

ابـنا: نگاه اهل سنت افغانستان به ایشان به عنوان یک دانشمند مجاهد شیعه چه بود؟

ـــ از سال 1358 تا سال 1363 هجری شمسی آیت الله عالمی بلخابی مشغول ساماندهی جبهه های جنگ و برقراری امنیت در شهرستان های آزاد شده از دست نیروهای کمونیستی بود. در این دوره مردم شیعه و سنی آیت الله عالمی را رهبر خطاب می کردند و از دستورات ایشان تبعیت می کردند. یکی از مهمترین دستاوردهای ایشان، همین ایجاد وحدت بین شیعیان و اهل سنت و گروه های مختلف جهادی بود. این گونه نبود که فقط شیعیان از ایشان تبعیت کنند؛ بلکه بخش زیادی از اهل سنت از ایشان پیروی می کردند.

ایشان با همراهی مردم توانستند علاوه بر مناطق شیعه نشین، مناطق سنی نشین را نیز از سیطره حکومت کمونیستی آزاد کنند . تعداد زیادی از علماء و مولوی های اهل سنت در کنار آیت الله عالمی مشغول جهاد بودند و از دستورات ایشان تبعیت می کردند. همچنین در مناطق آزاد شده با تدبیر آیت الله عالمی هیچ مشکل یا نزاع  ویا جنگ  داخلی روی نداد.

ابـنا: خدمات اجتماعی و فرهنگی آیت الله عالمی بلخابی در افغانستان در چه عرصه هایی بود؟

ـــ آیت الله عالمی در طول حیات خود در جای جای ولایات شمال افغانستان، دهها حوزه علمیه، مسجد، حسینیه و مراکز فرهنگی و کتابخانه تأسیس کرد.

از مهمترین کارهای ایشان می توان به بازسازی بارگاه حضرت یحیی بن زید(ع) اشاره کرد. امام زاده یحیی بن زید سفیر و نماینده اهل بیت(ع) در افغانستان و تنها امامزاده معلوم النسب در افغانستان است.

آیت الله عالمی که در پی اشغال افغانستان توسط طالبان در دهه هفتاد به ایران و شهر قم مهاجرت کرده بود در سال 1381 به افغانستان برگشت و به بازسازی بارگاه یحیی بن زید اقدام کرد. در این کار، "دفتر مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)" مساعدت فراوان و رییس وقت "سازمان حوزه ها و مدارس خارج از کشور" تلاش های مستمری نمودند. 

این بارگاه در دو طبقه، با نما و نقشه خیلی عالی طراحی شد و تاکنون نود درصد کار احداث آن تکمیل شده و امیدواریم که بقیه کار نیز با حمایت خیّرین شیعه به پایان برسد.

    

حجت الاسلام «سید حسین عالم زاده» فرزند شهید و مسؤول روابط عمومی بارگاه حضرت یحیی بن زید(ع)
در کنار جد خویش آیت الله عالمی بلخابی(ره)

    

آیت الله عالمی در جوار بارگاه حضرت یحیی بن زید، "مدرسه علمیه رسول اعظم(ص)" را برای برادران و "مدرسه علمیه حضرت زینب کبری(س)" را برای خواهران تأسیس کرد. این دو مدرسه به مساحت شش هزار متر مربع در دو طبقه احداث شده است. کار این دو مدرسه ادامه دارد و ان شاءالله در آینده نزدیک شاهد تکمیل ساختمان این دو حوزه باشیم.

همچنین به همت آن مرحوم، در جوار این بارگاه درمانگاه و کلینیکی نیز احداث شده است.

از دیگر اقدامات آیت الله عالمی راه اندازی و اقامه اولین نماز جمعه شیعیان در شهر "مزار شریف" است. مزارشریف بزرگ ترین و مهم ترین شهر در شمال افغانستان است. همچنین اقامه نماز جمعه در شهر "سرپل" از اقدامات ایشان است.      

ابـنا: مقداری درباره خصوصیات و ویژگی های اخلاقی آیت الله عالمی بگویید.

ـــ از ویژگی ها و خصوصیت های اخلاقی و معنوی آیت الله عالمی، عبادت، تهجد و شب زنده داری بود. ایشان در اواخر عمر با اینکه دچار ضعف جسمی بود، تهجد و شب زنده داری را ترک نمی کرد. همرزمان آیت الله عالمی نقل می کنند در سنگر نیز تهجد و شب زنده داری ایشان ترک نمی شد. آن مرحوم علاقه عجیبی به نماز اول وقت و اقامه نماز جماعت داشت. اکثر اوقات حتی اگر فقط یک نفر همراه ایشان بود، نماز را به جماعت اقامه می کرد.

با قرآن و دعا انس عجیبی داشت؛ تلاوت قرآن در برنامه های شبانه روزی ایشان بود و چندین جزء را در طول شبانه روز قرائت می کرد.

حجت الاسلام و المسلمین «مصباح هوشی» از علمای بلخاب از زبان مرحوم «هاشمی سانچارکی» نقل می کرد که من یک ماه در کابل همراه آیت الله عالمی بودم؛ ایشان در هر سه روز یک بار قرآن را ختم می کرد و انس عجیبی با قرآن و نیز ادعیه داشت.

از دیگر ویژگی های آیت الله عالمی توسل و عشق و علاقه به اهل بیت(ع) بود. از زیباترین عادت های ایشان این بود که همیشه توسل و روضه خوانی در بیت ایشان برقرار بود. اگر کسی به دیدار آن مرحوم می رفت و ایشان احساس می کرد که مداح یا عالم دینی است، فورا دستور می داد، روضه بخواند. بار ها شاهد بودم که اگر جمع دو یا سه نفری پیش ایشان می آمدند، اگر همه اهل روضه بودند به همه دستور می داد به ترتیب روضه بخوانند. همین که روضه خوان ذکر توسل را شروع می کرد، اشک از چشمان آیت الله عالمی جاری می شد و این عادت تا اواخر عمر ایشان ترک نشد.

شجاعت از ویژگی های مهم آیت الله عالمی "شجاعت" است؛ شجاعت  ایشان نمونه و مثال زدنی بود.

ابـنا: نمونه ای از این شجاعت را بفرمایید.

ـــ با اینکه مردم "بلخاب" هیچ سلاح و تجهیزاتی نداشتند، آیت الله عالمی بلخابی وقتی که احساس کرد که  اساس اسلام در خطر است و تکلیف ایشان قیام است، با دست خالی و شجاعت و پایمردی مثال زدنی، قیام علیه حکومت کمونیستی را آغاز کرد. ایشان بارها در میادین مختلف شخصاً وارد جنگ با کمونیست ها شد و همرزمان ایشان خاطرات زیبا و فراموش نشدنی از مبارزات ایشان نقل کرده اند.

از دیگر ویژگی های اخلاقی آیت الله عالمی "سخاوت" است؛ آیت الله عالمی به سخاوت و مهمان نوازی شهره بود. منطقه بلخاب و اطراف آن کوهستانی و روستایی است. بلخاب در مسیر چندین ولایت قرار گرفته است و مسافران زیادی از آنجا عبور می کنند. اکثر بزرگان آن مناطق در جوار خانه خود، مهمانخانه ای دارند که از مسافران پذیرایی می کنند. آیت الله عالمی مهمانخانه ای داشت که در طول سال خالی از میهمان نبود. سفره ایشان همیشه پهن بود و هر مهمانی که می آمد از او پذیرایی می کرد. آیت الله عالمی از اینکه عده ای بر سر سفره او باشند حظ می برد و به بقیه هم سفارش می کرد که "سعی کنید مهمان داشته باشید" و این از توصیه های همیشگی ایشان بود.

"تلاش و پشتکار" خصوصیت بعدی آیت الله عالمی بود. در بُعد علمی، جهاد و ابعاد مختلف زندگی، پشتکار عجیبی داشت. من لحظه ای ایشان را بی کار نمی دیدم؛ یا مشغول مطالعه بود یا مشغول تلاوت قرآن و یا مشغول ذکر. عمر خود را بیهوده نمی گذراند. تا زمانی که در بلخاب بود برای امرار معاش خود سخت کار و تلاش می کرد. ایشان کشاورزی می کرد و افراد زیادی نقل کرده اند که در اثر شدت کار کشاورزی، دست های ایشان پر از پینه و آبله بود.

یکی دیگر از ویژگی های شخصیی آیت الله عالمی "صبر" بود. بعد  از ورود احزاب سیاسی و گروه های مختلف به درگیری ها، حوادث تلخ و مشکلات زیادی در جامعه افغانستان پیش آمد و در اثر آن اکثر مردم آسیب دیدند. آیت الله عالمی هم از این حوادث تلخ بی نصیب نماند. سه فرزند و همسر ایشان در این جریانات تلخ به شهادت رسیدند. ایشان با این مصیبت ها و قضایای تلخ نه تنها صبورانه برخورد کرد و همیشه اطرافیان خود را نیز به صبوری توصیه می نمود. صبر از خصوصیات بارز ایشان بود.

امیدواریم خداوند روح این عالم فرزانه و فقیه مجاهد را با اولیاء و انبیاء محشور بدارد.

ابـنا: از اینکه این فرصت را در اختیار ما قرار دادید متشکریم.

    

تصویری از تشییع پیکر پاک ابوالشهداء آیت الله عالمی بلخابی(ره)

...........................
پایان پیام/ 167-101

* اخبار ارتحال آیت الله حاج سید محمدعلی عالمی بلخابی:
ــ ابوالشهداء آیت الله «عالمی بلخابی» دار فانی را وداع گفت
ــ پیام تسلیت مجمع جهانی اهل بیت(ع) در پی ارتحال آیت الله عالمی بلخابی
ــ پیام تسلیت آیت الله العظمی «صافی گلپایگانی» درپی درگذشت عالمی بلخابی
ــ پیام تسلیت عضو شورای عالی مجمع به مناسبت رحلت آیت الله عالمی بلخابی
ــ مراسم بزرگداشت "آیت‌ الله بلخابی" با سخنرانی آیت الله «رمضانی» برگزار می شود + پوستر
ــ نگاهی به حیات علمی و مبارزات سیاسی آیت الله عالمی بلخابی در گفتگو با نوه ایشان


نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License