بازنشر گفتگو با مرحوم محمد عرب - 2

گفتگوی جالب با نخستین شهردار قم بعد از انقلاب / می دانستم قم آباد می‌شود؛ زیرا به متدینین و حوزه علمیه اعتقاد داشتم

  • کد خبر : 775208
  • منبع : ابنا
من صبح بعد از نماز از خانه بیرون می‌آمدم و 12 شب برمی‌گشتم. من که اینطور کار میکردم، اکثریت قریب به اتفاق کارمندان هم اینطور کار می‌کردند. چندان هم به گره‌های قانونی اهمیت نمیدادم. در کارها مشورت میکردم و کاری که عقلم می‌رسید را انجام می‌دادم.

خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

ابوالشهید حاج «محمد عـرب» از پیشکسوتان نهضت اسلامی، دیپلمات پر تلاش و رییس اسبق دفتر قمِ مجمع جهانی اهل بیت(ع) دار فانی را وداع گفت.

ایشان که سوابق طولانی فرهنگی، سیاسی و اجتماعی داشت، شامگاه روز دهم شهریور 1399 در سن 79 سالگی چشم از جهان فرو بست.

"روزنامه 19 دی" در اسفند 1397 گفتگویی با آن مرحوم را منتشر کرد که به مناسبت درگذشت این چهره خدوم، اقدام به بازنشر آن (با ویرایش و تلخیص) می کنیم:

          

                

آدرس را گفته بودند بلوار امین. سرشب بود وشهر شلوغ. ‌ترافیک باعث شد قدری دیرتر به خانه «محمد عرب» شهردار قم در سالهای نخست انقلاب برسم. در مسیر اما به این فکر می کردم آن کسی که 40 سال پیش این خیابان را ساخته، اگر می خواست شبیه به مدیران سالهای اخیر فکر کند که انسجام و پردیسان و ... را ساختند، دیگر نمی‌شد در این شهر نفس کشید.

خانه شبیه به همان تصویری بود که داشتم؛ شبیه خانه یک مبارز و انقلابی قدیمی. پر از تصاویر مختلف با بزرگان و شهداء یا عکس‌هایی دسته‌جمعی از جلسات حزبی و مدیریتی.

گوشه اتاق روی مبل طلایی رنگ که نشسته بودم، همه رویایم دیدن تصاویر ذهنی مردی بود که شناسنامه مدیریت پس از انقلاب در شهر قم محسوب می‌شود. از انبوه سؤالاتی که به مغزم هجوم آورده بود، سعی کردم آنهایی را بپرسم که راهی برای گره‌گشایی در حال و آینده قم باز می‌کند.

«محمد عرب» هم با حوصله سؤالات را پاسخ می داد و در هر جریانی چند خاطره به ذهنش می‌آمد. گاهی هم کتاب "شیخ‌المعاونین ما کجاست؟" که گردآوری خاطراتش بود را ورق می‌زد و تصاویر نابی نشان می‌داد.

عرب همان کسی بود که کلنگ توسعه قم را در سال 1358 بر زمین کوبید و بار دیگر در سال 1381 بر صندلی ریاست شورا تکیه زد تا برنامه‌هایش را پی بگیرد. خودش می‌گوید کارهایی که من در یک سال و نیم شهرداری قم انجام دادم، الان در 10 سال انجام نمی‌دهند. وقتی دانه دانه خیابان‌ها و پروژه‌ها را می‌شمارد، از بلوار امین و بلوار 15 خرداد و بوستان فدک گرفته تا ایجاد کانال جمع‌آوری آبهای سطحی و ... تو هم به همین نتیجه می رسی.

    

          

ـــ شما را به عنوان نخستین شهردار قم می‌شناسند؛ از کارنامه خود در دوران شهرداری قم بگویید.

ـــ کارنامه شهرداری قم یکی از دوران درخشان زندگی من است. کارهایی که در یک سال و نیم شهرداری من انجام شد الان نمی‌توان در 10 سال انجام داد. این توفیق دو سه علت داشت. یکی اینکه مردم آن زمان در امور کمک می‌کردند. پلی که کنار مسجد امام بود، بازاری‌ها و رفقای انقلابی احداث کردند. فقط صورت جلسه‌ها را می‌آوردند و ما امضا می‌کردیم. شهرداری که آن زمان انقدر نیرو نداشت.

ـــ در آغاز انقلاب، قم چطور شهری بود؟

ـــ قم یک شهر کوچک حداکثر یک کیلومتر در یک کیلومتری بود؛ و الان حداقل 25 کیلومتر در 25 کیلومتر است. کارخانه کارتن سازی که من زمانی رئیسش بودم بیرون شهر بود. میدان امام فعلی که نامش میدان فرح بود آخر شهر بود. بعد از آن دیگر جزء شهر محسوب نمی‌شود. طرف دیگر شهر هم به میدان نکویی ختم می‌شد. از سمت جنوب هم میدان صفاییه یک سر شهر بود و یک سر آن به میدان جهاد فعلی می‌رسید.
آن زمان باجک پر از باغ و دیوارهای گلی و کوچه‌های خاکی بود. از میدان جهاد تا اتوبان را من ساختم. خیابانی هم که باجک را قطع می کند - یعنی 15 خرداد - هم در دوران من ساخته شد. خیابان سمیه، بلوار امین، 30 متری کیوانفر و... هم در آن زمان ساخته شد.

ـــ چطور به این سرعت برای اجرای پروژه‌ها تملک می‌کردید؟

ـــ من صبح بعد از نماز از خانه بیرون می‌آمدم و 12 شب برمی‌گشتم. من که اینطور کار می کردم، اکثریت قریب به اتفاق کارمندان هم اینطور کار می‌کردند. چندان هم به گره‌های قانونی اهمیت نمی دادم. در کارها مشورت می کردم و کاری که عقلم می‌رسید را انجام می‌دادم. یادش بخیر آقای «حاج رضایی» معاون مالی شهرداری آن زمان بارها به من گفت که "می‌بینم روزی که محاکمه می‌شوی" و اینطور هم نشد.

          

ـــ شما جزو معدود افرادی بودید که در مدیریت خود در قم زیر بار بسیاری حرف‌ها نمی‌رفتید و بسیاری از موضوعات را با تصمیم خودتان پیش می‌رفتید. چطور این اقتدار را در مدیریت داشتید؟

ـــ من با مشورت از افراد صادق و کاردان در کارها پیش می‌رفتم. مشورت می‌کردم اما دستور نمی‌گرفتم. الان باید سیستم را اصلاح کرد. با سیستمی که الان هست همین مشکلات پیش خواهد آمد اما اگر سیستم اسلامی باشد شرایط طور دیگری خواهد شد.

ـــ موقعی که شهردار بودید فکر می‌کردید که 40 سال بعد چهره شهر اینطور شود؟

ـــ معتقد بودم که قم آباد می‌شود. چرا که به قم و متدینین و حوزه علمیه اعتقاد داشتم. یک معبر چهار متری و و6 متری را 30 متری میساختم چون فکرم برای توسعه قم باز بود. بلوار کارگر و بلوار امین و امثال اینها را 45 متری می‌ساختم. اگر به این فکر کنید که من این اقدامات را سال 59 و 60 انجام دادم آن وقت قبول می‌کنید که من به آینده قم فکر می‌کردم. غلو است اگر بگویم که تصور دقیقی داشتم اما به آبادی قم اعتقاد داشتم.

ـــ ولی بخشی از کارها را شما به این قیمت انجام دادید که باغ‌های قم را که موجب رونق و آبادی بوده از بین بردید.

ـــ این را هم ببینید که در ازای آن من فضای سبز ایجاد کردم. شهر قم حتی یک پارک نداشت اما الان بوستان‌های بزرگ همه یادگار زمان شهرداری یا شورای شهر من است. هر چه پارک کوچک در شهر می‌بینید برای زمان شهرداری من است. هر چه زمین افتاده اوقاف، حرم مطهر و ... بود با هر مساحتی بلافاصله حصارکشی میکردم و درخت می‌کاشتم.

          

           

ـــ قم در سال‌های اخیر میزبان مدیران پروازی بسیاری بوده. کسانی که از شهرهای مختلف آمده و کارنامه‌های متفاوتی داشته‌اند. چقدر این روند را در توسعه قم مثبت یا منفی ارزیابی می‌کنید؟

ـــ من بسیار مخالف هستم که از جای دیگر استاندار و شهردار برای قم انتخاب شود. همیشه هم این را قرص و محکم گفته ام. در قم انسان‌های بسیار شایسته‌ای داریم که می‌توانند مدیریت را به دست بگیرند.

ـــ چه اتفاقی می‌افتد که افراد قمی و کاردان به عنوان استاندار انتخاب نمی‌شوند؟

ـــ به نظر می‌رسد اینها با نمایندگان مجلس خوب کنار نیامدند و این دست نمایندگان مجلس است.

ـــ اما شورای شهر هم بسیاری اوقات از انتخاب شهردار بومی اباء دارد.

ـــ در مورد شورای شهر متاسفانه بین خود آحاد مردم از بعد از شورای دوم اختلافات زیادی ایجاد شد و به همین دلیل هیچ وقت نتوانستیم یک شورای هماهنگ ایجاد کنیم. این شورایی که الان هست نسبت به قبلی‌ها هماهنگ‌تر است اما کارایی لازم را ندارد.

ـــ به نظر می‌رسد در شهر قم شهردار محوری وجود دارد و شورا چندان در این امور دخالتی نمی‌کند؟

ـــ اگر شورای شهر بر شهرداری مسلط نباشد پس قرار است چه کاره باشد؟ البته در عمل تا آنجایی که من می‌دانم شرایط طور دیگری است. حتی وقتی زمانی که رئیس شورا بودم، شهردار وقت را کنار گذاشتم با مشکلات بسیاری روبه‌رو شدم.
جلسه گذاشتیم و ایشان را استیضاح کردیم. آقایانی که موافق حضور ایشان بودند به دادگستری و کمیسیون اصل 90 شکایت کردند. از کمیسیون و دادگستری برای من نامه آمد که ایشان باید به سر کارش برگردد. من سفت و محکم ایستادم. تا جایی که مرحوم آیت الله «شاهرودی» دخالت کرد و معاونش آقای «رئیسی» را مسئول این کار کرد. ایشان دو سه روز در قم ماند و با نماینده‌ها و اعضای شورای شهر صحبت کرد. یک جلسه گذاشتند که سه نماینده و استاندار وقت و من و آقای تفتی عضو شورای شهر در آن جلسه شرکت کردیم. در آن جلسه گفتم که اگر شما تصمیم گرفته‌اید من تا پای شلاق و زندان هم ایستاده‌ام تا حرف شورا عملی شود.

ـــ اینکه گفته می‌شود هیچ مدیری در قم نمی‌تواند کار کند و خرابش می‌کنند حرف درستی است؟

ـــ به هیچ وجه قبول ندارم. من سه شغل در قم داشتم که سپاه و شهرداری و شورای شهر بود. من خدا را شاهد میگیرم در این آخر عمری برای رضای خدا می‌گویم؛ وقتی پست در قم داشتم یک لحظه به باند و رفیق و این حرف‌ها فکر نمی‌کردم. هدف من پیشرفت کار بود.
کاری که در یک سال و نیم در قم انجام دادم الان در 10 سال نمی‌توانند انجام دهند چرا که من با مردم کار میکردم. من فکر میکنم آنهایی که می‌گویند در قم نمی‌شود کار کرد نمی‌خواهند به قمی‌ها میدان دهند.

ـــ اما برخی مدیران تلاش می‌کنند علما و بیوت را مانع توسعه قم معرفی کنند. می‌گویند این پروژه را اجرا نمی‌کنیم چرا که فلان بزرگ مخالف است!

ـــ این را به هیچ وجه قبول ندارم. تنها موردی که در زمان مسئولیت من در شهر قم انجام شد و من در شروع آن موافق نبودم مسجد امام حسن عسکری(ع) که با فرمایش‌های آیت‌الله «صافی گلپایگانی» قانع شدم. در بقیه موارد چنین اتفاقی وجود نداشت.

    

           

ـــ یکی از انتقادات جدی مردم به مدیریت شهری این است که مراکز تفریحی در قم ایجاد نمی‌شوند. برخی معتقدند که این یک سیاست است. آیا شما این را قبول دارید که چون قم پایگاه مرجعیت است، هیچ مرکز تفریحی نداشته باشد؟

ـــ توقع ما و همه این است که شهر قم آباد باشد. یکی از مسائلی که مطرح است پرداختن به جنبه‌های مختلف در شهرسازی قم است. من حتی با بعضی از اعضای شورای شهر صحبت کردم. باید برای ساخت بوستان‌ها، زیباسازی شهر و از حالا تصمیم بگیرند و در گذشته نمانند. مرکز تفریحی در قم حتما لازم است و نباید این موضوع را فراموش کرد.
من نظرم این است که شهر قم با توجه به ظرفیت‌هایی که دارد باید به همت مسئولان دوباره باز طراحی شود. اگر از حالا شروع کنند 10 سال دیگر جواب می‌دهد.

ـــ چه نصیحتی به مسئولان در قم دارید؟

شاید اول انقلاب اینطور فکر نمی‌کردیم و به نظرمان می‌آید که باید بی وقفه بسازیم و بسازیم. اما الان حس می‌کنم ما در مسائل فرهنگی در قم نسبت به مسائل دیگر بسیار عقب هستیم.
فرهنگ شهرنشینی در قم ضعیف است. اکثریت جمعیت قم کسانی هستند که تجربه آپارتمان نشینی را ندارند. اگر بخواهم به کسی نصیحت کنم می‌گویم مقداری از وقتش را برای فرهنگسازی در قم به کار بگیرد.

..................................
پایان پیام/ 101


مطالب مرتبط

نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License