به مناسبت شهادت ام ابیها(س)؛

الگوبرداری از سبک زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها

  • کد خبر : 764683
  • منبع : روزنامه کیهان
خلاصه

زمانی که حضرت صدیقه، برای حضرت حجت که تمام خداباوران منتظرند تا او بیاید و سبک صحیح زندگی را برای آیندگان به ارمغان بیاورد، اسوه حسنه است، برای دیگر افراد به طریق اولی حجت خواهد بود واز سبک زندگی ایشان باید پیروی شود.

خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

خاندان وحی نبوت به عنوان بهترین اولیاء الهی داری سبک زندگی الهی بودند و زندگی اهل بیت عصمت و طهارت(علیهمالسلام) راهنمای بسیار روشنی است برای کسانی که بخواهند به بهترین حیات دنیوی و اخروی دست یابند. این مساله آنقدر پر اهمیت است که در احادیث شیعه، به پیروی، التزام و تبعیت عملی از سبک زندگی آنان مأمور شده ایم.

در یادداشت زیر با عنوان "الگوبرداری از سبک زندگی حضرت زهرا (س)؛ چرا و چگونه؟" به نحوه الگوبرداری از زندگی ام ابیها اشاره شده است:

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
به قلم: ابوالقاسم مقیمی حاجی
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* تعریف سبک زندگی

سبک زندگی، مجموعه‌ای از طرز تلقی‌ها، ارزش‌ها و شیوه‌های رفتاری است که به زندگی ما سمت‌و‌سو می‌دهد. رهبر معظم انقلاب، در دیدار با جمعی از بسیجیان، سبک زندگی را «یک عیارسنج برای زندگی و آنچه در محیط زندگی رخ می‌دهد»، تعریف کردند. ایشان معتقدند: «هر مجموعه، نیاز به یک معیار و عیارسنج دارد. با این معیار، سبک زندگی به دست می‌آید. اینکه ما با چه عیاری بخواهیم مدل زندگی و رفتارمان را بسنجیم، آن سبک زندگی اسلامی است و سبک زندگی اهل بیت(ع) است.»

ایشان فرمودند: «رفتار اجتماعی و سبک زندگی، تابع تفسیری از زندگی است. سبک زندگی ما بر اساس طرز فکر و مبانی اندیشه‌ای که داریم و بر اساس هدفی که برای زندگی می‌بینیم، تغییر می‌کند.» (بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی،1391/7/23) ایشان ما را به نکات مبنایی توجه می‌دهد؛ یعنی سبک زندگی، تابع مبانی ایدئولوژیک و مبانی اندیشه‌ای است؛ تا این مبانی روشن نشود، سبک زندگی به دست نمی‌آید. اگر ما مبانی اسلامی نداشته باشیم، نمی‌توانیم سبک زندگی اسلامی را به جامعه بیاموزیم.

با توجه به این نکته، اگر سطحی کارکنیم و بگوییم سبک زندگی فاطمی این است که همه عفاف داشته باشند، چادر داشته باشند و این‌گونه برخورد کنند، حریم بین زن و مرد این‌گونه باشد، اما مبانی فکری مخاطب ما، اسلامی نباشد و هنوز به مبدأ و خدا ایمان کامل نداشته باشد، معادباوری‌اش هم ضعیف باشد، خواه‌ ناخواه سبک زندگی او هم با آن حضرت و اهل بیت(ع) همراه نخواهد شد.

براین اساس، سبک زندگی، مجموعه‌ای از رفتارها و طرز تلقی و ارزش‌های ذهنی در برخوردهای خانوادگی و اجتماعی است.

اگر در سبک زندگی به دنبال مبانی اندیشه‌ای و ایدئولوژیک نباشیم، نمی‌توانیم رفتار ظاهری افراد را تغییر بدهیم. پس اگر بخواهیم جزئیات زندگی افراد، اسلامی بشود و تمام زندگی، مطابق با سیره حضرت صدیقه طاهره(س) تغییر کند، باید باورها و مبانی فکری آن حضرت را ترویج کنیم. بنابراین، در سبک زندگی باید دنبال تغییر باورهای افراد و ترسیم اهداف زندگی باشیم. اگر اهداف زندگی اسلامی و الهی را برای افراد ترسیم کنیم، سبک زندگی‌ها خودبه خود تغییر خواهد کرد.

* لزوم مراجعه به الگو

از نظر روان‌شناختی، تأیید شده که چنانچه الگو‌ها دست یافتنی و ملموس و عینی باشند،افراد زودتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. ما نیز اگر در معرفی مبانی سبک زندگی مطلوب و الهی به مردم، صرفاً مباحث فلسفی و فکری را مطرح کنیم، برای همه افراد جامعه درک‌پذیر نخواهد بود؛ در حالی که اگر در قالب الگوهایی عرضه شوند که در جامعه پذیرفته شده‌اند، بهتر جا می‌افتند؛ کما اینکه در جهان امروز هم از این روش استفاده می‌کنند و حتی اسوه‌های کاذبی در عرصه‌های هنری، ورزشی و غیره می‌سازند و در قالب این الگوها و اسوه‌ها، افکار و سبک زندگی و در بعد اقتصادی، کالاهای خود را تبلیغ و ترویج می‌کنند.

این راهکار جهانی، میزان تأثیرگذاری اسوه در افراد جامعه را می‌رساند و تأیید می‌کند که پرداختن به اسوه، سریع‌ترین و طبیعی‌ترین و مؤثرترین راه تربیت عملی است. بنابراین، برای هدایت افراد به سمت تربیت اسلامی، بیان مطالب در قالب زندگی و رفتار اسوه‌ها، مؤثرتر است. خداوند در آیات مختلف، حضرت رسول اکرم(ص) و حضرت ابراهیم(ع) را اسوه حسنه معرفی و در آیه 11 و 12 سوره تحریم از حضرت مریم، به عنوان زن برتر و اسوه ایمانی، یاد می‌کند. در جای جای قرآن نیز از سبک زندگی و اندیشه‌های پیامبران و اولیای الهی و انسان‌های حکیم یاد شده است؛ چنانکه خداوند برای بیان کلمات حکیمانه خود به سخنان لقمان حکیم استناد می‌کند. در حالی که خودش، منشأ همه خیرها و فضایل و خوبی‌هاست و دیگران هرچه دارند از منبع فیض الهی گرفته‌اند. بنابراین، با وجود چنین منبع فیضی، به طور طبیعی استناد به دیگران لازم نیست، اما ساختار روحی و روانی انسان به گونه‌ای است که از انسان‌هایی مانند خود و از سبک زندگی و کلام آنها بیشتر تأثیر می‌پذیرد.

* دلایل حجیت سبک زندگی فاطمی

1. برخورداری از مقام انسان کامل و عصمت

انسان همواره کمال طلب و در پی افراد صاحب کمال است. البته کمال انسان‌ها، کمال نسبی و گاه کاذب است، اما با همین وضعیت برای دیگران الگو می‌شوند و سبک زندگی آنها برای دیگران معیار به شمار می‌رود. در حالی که بهترین الگو برای همگان، کسانی هستند که به کمال حقیقی و به مقام انسان کامل رسیده‌اند.

عالمان شیعه (ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج8، ص 560) و حتی عالمان اهل سنت به صراحت اعلام کرده‌اند که بر اساس آیات قرآن، از جمله آیه 33 سوره احزاب (إِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکمْ تَطْهیراً) که معروف به آیه تطهیر است، حضرت صدیقه به مقام عصمت و انسان کامل دست یافته است. در تفاسیر مختلف، این آیه بر عصمت اهل بیت، از جمله حضرت فاطمه(س) دلالت دارد.

 وقتی که شخص به مقام انسان کامل رسید، در پرتو آن معرفت به عصمت می‌رسد. بسیاری از حکمای ما، مقام عصمت را یک مقام معرفتی تلقی می‌کنند؛ هرچند بین متکلمان، به‌ویژه اهل سنت و شیعه اختلاف نظر است که آیا عصمت، قهری وجبری است یا اختیاری؟ اما تعدادی از علما معتقدند عصمت یک مقام معرفتی است که شخص به دلیل کمال علم و معرفت، از خطا و گناهان به دور است. شخصی که در این حد از مقام علم و معرفت باشد، بدون شک سبک زندگی او شایسته پیروی است.

2. حجت بودن آن حضرت بر حجت‌های الهی

در احادیث مختلف از وجود مقدس پیامبر(ص) نقل شده است: «من و علی و فاطمه و حسن و حسین و نه تن از فرزندان حسین، حجت‌های خدا بر خلقش هستیم». (صدوق، امالی، ص 194؛ در منابع دیگر هم این روایت آمده است) از جابر بن عبدالله انصاری نیز نقل شده است: «خداوند علی و همسر و فرزندان او را حجت بر خلق قرار داده و آنان درهای علم در میان امتند؛ هرکس از آنان پیروی کند به راه راست هدایت یافته است». (همان: ص 73 و 74 )
 پس حضرت صدیقه طاهره از کسانی است که پیامبر(ص) به نص احادیث صحیح، ایشان را حجت بر مردم معرفی و به پیروی از آن حضرت توصیه فرموده است. در برخی روایات، او حجت بر ناس و حجت بر امت و در برخی دیگر، حجت بر حجج معرفی شده است. در احتجاج طبرسی حدیثی از حضرت حجت(عج) روایت شده است که می‌فرمایند: «وَ فِی ابْنَهًِْ رَسُولِ الله(ص) لِی أُسْوَهًْ حَسَنَهًْ؛ برای من در دختر رسول اکرم (س) اسوه حسنه است» (الاحتجاج، جلد 2، ص 279)

زمانی که حضرت صدیقه، برای حضرت حجت که تمام خداباوران منتظرند تا او بیاید و سبک صحیح زندگی را برای آیندگان به ارمغان بیاورد، اسوه حسنه است، برای دیگر افراد به طریق اولی حجت خواهد بود واز سبک زندگی ایشان باید پیروی شود.

3. علم لدنی

در جامعه، ازافراد و چهره‌های ماندگار در رشته‌های مختلف علمی قدرشناسی می‌شود و افکار و روش زندگی اینها به دیگران، بویژه جوانان معرفی می‌گردد تا از آنها الگوبرداری کنند. حضرت فاطمه(س) علاوه‌بر داشتن عصمت و انسان کامل بودن، از علم لدنی نیز بهره‌مند بودند؛ چنان‌که مرحوم کلینی از امام باقر(ع) نقل کرده که می‌فرماید: «فَطَمَهَا اللَّهُ بِالْعِلْم؛ خدا طینت و سرشت حضرت را با علم سرشت و از جهل دور کرد».(کافی، ج1، ص 460)

در کتاب خصال مرحوم صدوق نیز این حدیث آمده است: «عَلِیٌ وَ فَاطِمَهًًْ بَحْرَانِ مِنَ الْعِلْمِ عَمِیقَان؛ (این دو وجود مقدس و مبارک)، دو دریای عمیق از علم هستند که هیچ یک بر دیگری برتری و تجاوزی نخواهد داشت.» (خصال صدوق، ص 65)

همچنین احادیث معتبری داریم که حضرت، محدَّثه و مخاطب ملائکه الهی بود. در برخی از این احادیث، آمده است: «کانَ جَبْرَئِیلُ یَأْتِیهَا...؛ جبرئیل خدمت حضرت می‌رسید.» عبارت «کان جبرئیل یأتیها» بر استمرار این قضیه دلالت دارد؛ یعنی بعد از ارتحال وجود مقدس پیامبر(ص)، فرشتگان و جبرئیل پیوسته خدمت حضرت فاطمه(س) می‌رسیدند و از حوادث گذشته و آینده خبر می‌دادند. کاتب مذاکرات ایشان با فرشتگان، حضرت امیرالمومنین، علی(ع) بود که از این کتاب به نام مصحف فاطمه یاد می‌شود.جالب اینکه در روایات مختلف، مصحف فاطمه یکی از منابع علم امامان معرفی شده است. (کلینی، کافی، ج1، ص 239- 241)

علم فراوان حضرت که با مراجعه به خطبه معروف فدکیه و سایر احادیث و دعاهای برجای مانده از ایشان مشهود است، یکی از معیارهای اسوه بودن و لزوم مراجعه به سبک زندگی ایشان است.

4. سیدهًْ النساء بودن

درباره حضرت مریم، آیاتی هست که گواهی می‌دهد ایشان سیدهًْ النساء زمان خودش است؛ اما در روایات آمده است که حضرت صدیقه طاهره برترین زن از اول عالم تا آخر آن است. سیدة النساء بودن، به نوعی برتری در معنویت و کمالات معنوی و علم مرتبط است؛ چنانکه درروایتی آمده: «کانَ أَعْلَمَهُم» و این را به فضایل اخلاقی و برتری علمی ربط داده‌اند.

5. وجوب اطاعت از آن حضرت

دلیل دیگر برای مراجعه به سیره آن حضرت، وجوب اطاعت از ایشان است. روایاتی داریم که در آنها به اطاعت از ایشان امر شده‌ایم. در این روایات، پس از طرح بحث خلقت پیامبر(ص) وحضرت امیر و فاطمه (علیهما السلام) و آفرینش دیگر موجودات، آمده است: «خداوند اطاعت از ایشان را برای مخلوقات واجب کرد (کلینی، کافی، ج1، ص 441)

پس به دلیل آنکه امر شده‌ایم از وجود مقدس پیامبر و حضرت امیرالمومنین و حضرت صدیقه طاهره(ع) اطاعت کنیم، باید به سبک زندگی ایشان مراجعه و زندگی خود را بر اساس زندگی آنان تنظیم کنیم.

پس به این دلایل که به اختصاربیان شد، سخنان و رفتار و سبک زندگی حضرت زهرا برای ما حجت و الگوست و برای ما مرجعیت دینی پیدا می‌کند و صلاحیت تفسیر و تبیین دین را دارد. کلمات ایشان، مبیّن دین است و سیره عملی، موضع‌گیری‌ها و سبک زندگی‌اش معیار تشخیص حق از باطل برای همه زنان و مردان است.

* علل محدودیت منابع در باره سیره حضرت فاطمه(س)

در آغاز خاطرنشان می‌شود که به چند دلیل، در دستیابی به سیره حضرت فاطمه(س) با محدودیت منابع روبه‌رو هستیم:

اول: به دلیل شرایط اجتماعی در جامعه آن روز عرب، به زنان کمتر توجه می‌شد و زنان فعالیت اجتماعی چندانی نداشتند. حضرت صدیقه هم به عنوان زن، با وجود حضرت امیر، محدودیت‌هایی برای خودشان قائل می‌شدند.

دوم: مقدار آثاری که از افراد بر جای مانده، ارتباط تنگاتنگی با میزان حیاتشان بعد از وجود مقدس پیامبر(ص) دارد. در زمان حیات پیامبر اکرم(ص) همه در شعاع وجود آن حضرت محو بودند؛ نه خودشان عرض اندام می‌کردند و نه دیده می‌شدند؛ همه مستقیم از وجود مقدس پیامبر(ص) استفاده می‌کردند. اما هر چه از زمان پیامبر می‌گذشت، نیاز به مراجعه به دیگر صحابه و واسطه قرار دادن آنها برای دریافت دین بیشتر می‌شد و مردم راهی نداشتند مگر اینکه به صحابه مراجعه کنند تا به واسطه آنها با پیامبر و کلمات ایشان آشنا شوند.

از این رو بعد از پیامبر، نزدیکان حضرت و صحابه هر اندازه عمر طولانی تری داشتند، مجال بیشتری نیز برای نقل احادیث پیامبر(ص) یافتند. در حالی که حضرت فاطمه بعد از پیامبر اکرم، مدت بسیار کمی، حدود 75 یا 95 روز ادامه حیات داد.

سوم: درشرایط سیاسی آن روز مدینه، دغدغه سیاستمداران مدینه، به دست آوردن حکومت و قدرت بود. حضرت نیز در این شرایط با یک موضع‌گیری سیاسی علیه حکومت وقت به شهادت رسید و به همین دلیل قبرش هم مخفی بود. احیای نام ایشان ملازم بود با احیای آثار ایشان که یک مخالفت سیاسی را در پی داشت. از سوی دیگر، احادیث ایشان، در طول زمان و بویژه با ممنوعیت کتابت حدیث که دو قرن برای همه احادیث اجرا گردید، به اندازه کافی منتشر نشده و بسیاری از آنها باقی نمانده است.

مجموعه این عوامل، سبب شده است که از مقام والا و سخنان و زندگی ایشان منابع محدودی به دست ما برسد.

"نمونه‌هایی از سبک زندگی حضرت فاطمه (س) در ابعاد مختلف"  

زندگی حضرت به چند بُعد تقسیم می‌شود:

1. بُعد معرفتی و معنوی(سیره عبادی)؛
2. بُعد سلوک ایشان در خانواده (سیره همسرداری، خانه‌داری و تربیت فرزند)؛
3. بُعد فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی (سیره فرهنگی)؛
4. بُعد فعالیت‌های سیاسی درباره اساس حکومت و بحث امامت(سیره سیاسی)

با مراجعه به این ابعاد از زندگی ایشان و مطالعه هر یک از آنها می‌توان روش و سبک زندگی فاطمی را به دست آورد.

نکته مهم این است که در سبک زندگی یر اساس الگوی زندگی فاطمی، به اهمیت هر یک از این موارد و میزان تأثیر هرکدام در زندگی زن پی ببریم و دریابیم که براساس آفرینش زن ونقشی که خالق برای او رقم زده، وی در آن زمینه چه وظیفه‌ای بر عهده‌ دارد؟

1. سیره معنوی و عبادی

اولین نکته‌ای که در زندگی آن حضرت وجود داشته و براساس اصول اسلامی است، رسیدن به کمال است. اسلام، دنیا و رفاه مادی را اصل نمی‌داند، بلکه آنها را زمینه‌ساز رسیدن انسان‌ها به کمال حقیقی می‌شمارد. زندگی دائمی و سعادت حقیقی، در سرای آخرت است. بنابراین تمام احکام اجتماعی و سیاسی اسلام و نظام‌هایی که ایجاد کرده، برای این است که انسان‌ها به آن کمال حقیقی و کمال معرفتی دست پیدا کنند.

حضرت زهرا(س) در عمر کوتاه خود، بر اساس شرایط روزگار، در تنگناهای بسیاری قرار گرفتند. با وجود این سختی‌ها که گاه قهری بود و گاه انتخاب خود ایشان و با داشتن چند فرزند و زندگی پرمشغله و پرکار و افزون بر اینها غیبت فراوان امیرالمؤمنین(ع) در خانه به دلیل حضور در جنگ‌ها، عبادت و معنویات در زندگی حضرت بسیار پررنگ است.

ما دو نوع عبادت را در زندگی حضرت می‌بینیم؛ عبادت‌هایی مثل نماز که نیاز به فراغت از امور زندگی داشت و نمازهای خاصی به نام نماز حضرت صدیقه طاهره مشهور شده که ساعتی وقت می‌برد. این نمازها که از حضرت بر جای مانده، نشان می‌دهد که حضرت در عین رسیدگی به امور زندگی، فرصتی به این عبادت‌ها اختصاص می‌دادند؛ چنان‌که امام حسن(ع) از نماز شب و شب زنده‌داری‌ها و عبادت‌های طولانی مادرش گزارش داده است.

همچنین حسن بصری ـ که بعضاً به ‌اشتباه گمان می‌کنند امام حسن(ع) بوده است ـ می‌گوید حضرت صدیقه آن‌قدر به عبادت می‌ایستاد که پاهایش ورم می‌کرد. طولانی‌ترین تعقیب‌ها در نماز نیز از حضرت صدیقه طاهره نقل شده است که برخی تعلیم پیامبر(ص) به ایشان است و برخی را خود حضرت انشا فرموده‌اند. این تعقیبات، مضامین و نکات بسیار ناب توحیدی و معرفتی در بر دارد و توجه به معاد و یاد مرگ و ترسیم حالات سکرات مرگ و احوال قیامت، در آنها بسیار برجسته است. همچنین با وجود منابع محدود، از آن حضرت دعاهای بسیاری به ما رسیده است.

نوع دیگر از عبادت ایشان، با کار و مشغله‌های زندگی قابل جمع است؛ مانند تلاوت قرآن که در زندگی حضرت پررنگ است و از آن به عنوان یکی از سه محبوب خود در این دنیا یاد می‌کند. در گزارشی آمده است که سلمان خدمت حضرت رسول رسید و اظهار شگفتی کرد که دیده است حضرت فاطمه در حالی که کار می‌کرد، قرآن نیز تلاوت می‌فرمود. همچنین حضرت روزه‌های مختلف و مستحبی می‌گرفت. از دیگر عبادت‌های حضرت، برنامه منظم هفتگی برای زیارت قبور، به‌ویژه قبر حمزه سیدالشهداء بود.

نکاتی که از سیره عبادی حضرت نقل شد، خود، یک الگو و سبک زندگی است که گویای آن است که در کنار انجام وظایف خانه و مسئولیت و مشغله‌های زندگی، چه مقدار باید روزانه به عبادت پرداخت.

2. سیره حضرت در خانه

زن در خانه سه وظیفه اساسی دارد:

1. همسرداری؛
2. خانه‌داری؛
3. تربیت فرزندان.

در هر یک از این وظایف، نکاتی ارزشمند و تربیتی از حضرت به دست ما رسیده است. در بحث همسرداری و احترام به همسر، در سیره حضرت می‌بینیم که ایشان گشاده‌رویی را دروازه ورود به بهشت برای مؤمن ذکر می‌کند (بحار ج 72 ص‌401) و در رفتار با همسرش نیز به سخن خود عمل می‌کند.(بحار ج 3 ص 117) در محضر پدرش، با ابراز محبت به حضرت امیر (همسرش)، او را با احترام یاد می‌کند و بهترین یاور و بهترین همسر معرفی می‌کند. در مقابل، حضرت امیر نیز می‌فرمود: «هرگاه به فاطمه نگاه می‌کنم، همه دردها و رنج‌ها و غصه‌ها را از یاد می‌برم». (کشف الغمه، ج1، ص 373) در لحظه‌های ناگوار زندگی هم این نوع جملات تکرار می‌شود.

ابن فتال نیشابوری می‌گوید: حضرت صدیقه، حضرت امیر را (متناسب با شرایطی که در آن بودند) با کلمات محبت‌آمیز یا عنوان پسر عم (در محفل خصوصی) و با تعابیر محترمانه (نزد عموم) یاد می‌کرد. (روضه، ص151) برای مثال در نزد پدرش، از همسر خود با عنوان«علی» و نزد مردم با کنیه «ابالحسن» یا القاب دیگر از ایشان یاد می‌کند؛ چراکه جامعه عرب ذکر نام را خلاف عرف می‌دانستند.(فرات کوفی،تفسیر، ص 83 ) به هر حال، متناسب با شرایط، نوع خطاب و یادکرد تغییر می‌کرد. اینها نکته‌های ظریفی از زندگی ایشان است که همسران در زندگی خانوادگی باید از آن حضرت بیاموزند.

حضرت به اقتضای شرایط آن روز جامعه و نیز موقعیت خود، از زیورآلات گرانقیمت استفاده نمی‌کردند؛ اما حداقل آراستگی را که برای زن در خانه لازم است رعایت می‌کردند؛ مانند استفاده از عطر.(صدوق، امالی، ص41 و 42) در این باره نیز داستان معروفی درباره ایشان نقل شده که نکته تربیتی ـ اجتماعی دارد؛ داستان پوشش آن حضرت در برابر فرد نابینا؛ هنگامی که پیامبر‌(ص) سؤال می‌کنند چرا خودت را در برابر یک نابینا می‌پوشانی، می‌فرمایند: او مرا نمی‌بیند، ولی بوی مرا استشمام می‌کند و این حجاب برای این است که آن بو را حس نکند. این داستان از تأثیر روانی خاصی سخن می‌گوید که بی‌حجابی زن حتی در برابر نامحرم ممکن است بر جای گذارد.

همچنین در بعضی از گزارش‌ها آمده که حضرت از برخی زیورآلات مثل گوشواره و مانند اینها استفاده می‌کردند. (همان، ص 552)

بحث دیگر در سبک تعامل با همسر در زندگی حضرت زهرا‌(س)، اطاعت از همسر است. ایشان می‌گوید:من به توصیه پدرم همواره عمل کردم که فرمود: «از همسرت اطاعت کن و از او چیزی نخواه که در توانش نباشد». در اواخر عمر خود نیز فرمود:«من همواره سعی کردم این نکته را در زندگی‌ام رعایت کنم و به آن پایبند باشم». حضرت امیر هم می‌فرمود: «هیچ‌گاه ندیدم آن حضرت کاری کند که مرا خشمگین و دل‌آزرده کند» (کشف‌الغّمه، ج1، ص363).
گفتنی است که اطاعت صدیقه طاهره از امیرمؤمنان و همراهی با ایشان، الزاماً از آن باب نبود که همسرش، امام بود و علم غیب داشت؛ بلکه قبول این زندگی دو‌طرفه و مدیریت زندگی از جانب حضرت امیر بوده که این همراهی را ایجاد می‌کند.

نکته بعدی هم تناسب درخواست‌هاست. حضرت فرمودند: «این توصیه را همواره از پیامبر دارم که از پروردگار خود حیا می‌کنم چیزی از همسر بخواهم که در توانش نباشد». (امالی صدوق، ص 616 )

با مرور زندگی حضرت درمی‌یابیم که ایشان در نبود حضرت امیر، همواره در مسائل اقتصادی به حداقل‌ها اکتفا می‌کردند.

در بحث تربیت فرزند نیز حضرت چند نکته را هنگام انتخاب همسر به عنوان مقدمه این بحث رعایت کرد؛ چرا که در روایت داریم برای فرزندان و نسل آینده‌تان، شخص مناسب را به همسری انتخاب کنید. در روایات بیش از مسائل ظاهری و مادی در انتخاب همسر، بر اخلاق و معنویت و ایمان و طهارت و پاکی نسل زن و مرد تأکید شده است. حضرت صدیقه خواستگاران متعددی از بزرگان و ‌اشراف داشت، اما ایشان با معیارهایی که محوریت آنها ارزش‌های اخلاقی و معنوی بود و از گفت‌وگوی حضرت با پیامبر(ص) به دست می‌آید، حضرت امیر را انتخاب کرد که جوانی با توان ضعیف اقتصادی بود.

جوانان ما نیز در انتخاب همسر باید از این شیوه و معیارها الگوبرداری کنند که معیار انتخاب همسر، فقط امور ظاهری یا مالی نیست، بلکه معیار، ارزش‌های معنوی و اخلاقی است. در باب تربیت فرزند، نکاتی در روایات مطرح شده که بخش عمده آنها توصیه‌های پیامبر(ص) به دختر بزرگوارش، حضرت فاطمه است؛ از جمله آداب شب ازدواج، مقدمات انعقاد نطفه و آداب پیش از آن، انتخاب اسم، عقیقه کردن، اذان در گوش خواندن و.... التزام و توجه به این امور، یک سبک و روش زندگی و برخاسته از نوعی نگرش به زندگی است.

در بحث پرورش جسمی کودک هم روایتی داریم که حضرت التزام داشتند فرزندان از شیر مادر استفاده کنند(مکارم‌الاخلاق، ص 117) و غذای فرزند را بر غذای خود مقدم می‌داشتند و سعی می‌کردند تا حد امکان، فرزندان را سیر کنند. در زمان بیماری فرزندان نیز با دلسوزی‌های مادرانه، برای بهبود آنها نذر می‌کردند و روزه می‌گرفتند. در بحث تربیت روحی و عاطفی فرزندان و شفقت و مهربانی مادر به آنها، سلمان نقل می‌کند که به خانه  حضرت فاطمه(س) رفتم و دیدم که حضرت مشغول آسیاب کردن است و طفل ایشان‌ گریه می‌کند. عرض کردم: چرا از فضه کمک نمی‌گیرید؟ فرمود: امروز نوبت استراحت ایشان است. سلمان گوید: حضرت آنقدر آسیاب کرد که خون دستش بر دسته آسیاب جاری شد و به سنگ آسیاب رسید. عرضه داشتم: من بروم بچه را ساکت کنم؟ حضرت فرمود: تو بیا آسیاب کن و من به بچه رسیدگی می‌کنم. من مادرم و به فرزندم مهر‌بان‌تر هستم. یعنی حضرت هنگامی که میان بچه‌داری و کار خانه تعارض ایجاد شد و ناچار بود که یکی را انتخاب کند، رسیدگی به فرزند را انتخاب می‌کند و می‌فرماید: «انی ارفق؛ من مهربان‌ترم به این بچه».(چند نکته در این روایت وجود دارد که در دلایل امامت طبری ص 140 آمده است)

3. سیره فرهنگی و سیاسی

در سیره فرهنگی و سیاسی حضرت داریم که آن خطبه‌های معروف فدکیه را در مسجد خواندند. یا زمانی که به زیارت قبور شهدای اُحد می‌رفتند، شخصی از حضرت پرسید که چرا شوهرت قیام نکرد و حکومت را نگرفت؟ آنجا حضرت غدیر را یادآوری کردند و فرمودند: «مَثَل الإمام مَثَل الکعبه» (بحارالانوار، ج 36، ص 353)؛ دیگران باید به سوی امام بیایند، نه اینکه او به سمت مردم برود. همچنین روایت شده است که شخصی خدمت حضرت رسید و گفت: هدیه‌ای از پدرت به من بده. حضرت به خادم فرمود پوستینی را که حدیثی از پیامبر بر آن نوشته شده بود، بیاورد. خادم گفت پوستین گم شده و آن را پیدا نمی‌کند. حضرت فرمود: برو و آن را پیدا کن؛ «فإنّها تَعدل عندی حسناً و حسیناً». این روایت، بیانگر یک آموزه دینی درباره ارزش معارف نبوی و دینی است؛ و این سخن مادر حسن و حسین(ع) و سخن حجت خداست که مبالغه نمی‌کند.

با وجود این نمونه‌ها از فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی حضرت، زمانی که پیامبر (ص) تقسیم وظایف فرمود و فاطمه(س) را مسئول کارهای درون خانه و خانه‌داری و حضرت علی(ع) را مسئول کارهای بیرون منزل کرد، ایشان اظهار خوشحالی و رضایت می‌کند. (مجلسی، بحارالانوار 43، ص 81)

به این ترتیب، حضرت زمانی که وظیفه ایجاب می‌کرد، پرده‌نشین نبود و با حفظ حریم و رعایت شرایط، به فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی می‌پرداخت.

* نتیجه

با مطالعه و دقت در سیره آن حضرت، می‌توان در سبک و روش زندگی خود تجدیدنظر کرد و بر اساس آن جهان‌بینی و تفکر، برنامه‌ریزی کرد. در این سیره‌شناسی، میزان اهمیت مسائل مختلف مادی و معنوی در زندگی مشخص می‌شود. همچنین با ترویج مبانی فکری ایشان در مقام الگوی انسان کامل، می‌توان هدف صحیح را در زندگی ترسیم و در ابعاد مختلف از زندگی آن حضرت الگوبرداری کرد.

................................
پایان پیام/ 167


مطالب مرتبط

نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License