به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ استاد سیدمجتبی نورمفیدی با اشاره به فرارسیدن روز جهانی مسجد، این مناسبت را فرصتی برای بازخوانی نقش و کارکردهای این نهاد تمدنساز در حیات فردی و اجتماعی مسلمانان دانست و اظهار کرد: از نگاه اسلام، مسجد تنها مکانی برای عبادت فردی نیست، بلکه نهادی انسانساز، فرهنگآفرین، هویتبخش و وحدتآفرین به شمار میرود و اگر نهادهای دینی، فرهنگی و اجتماعی را از ارکان تمدن اسلامی بدانیم، بدون تردید مسجد یکی از مهمترین آنهاست.
وی در ادامه با گرامیداشت یاد رهبر شهید انقلاب، خانواده ایشان و شهدای دو جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ملت ایران، افزود: قرآن کریم آبادانی مسجد را تنها به ساخت بنا و توسعه فیزیکی آن محدود نمیکند، بلکه آن را با ایمان، تعهد و مسئولیت اجتماعی پیوند میدهد و میفرماید: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَی الزَّکَاةَ وَلَمْ یَخْشَ إِلَّا اللَّهَ».
نورمفیدی با بیان اینکه یکی از مهمترین مأموریتهای قرآن و پیامبر اکرم(ص)، ایجاد وحدت و همبستگی در جامعه اسلامی بوده است، خاطرنشان کرد: خداوند متعال میفرماید «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» و بر همین اساس مسجد میتواند مهمترین بستر تحقق برادری دینی و انسجام اجتماعی باشد.
وی با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) تصریح کرد: نخستین اقدام پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه، تأسیس مسجد بود و مسجدالنبی تنها محل عبادت نبود، بلکه مرکزی برای آموزش، مشورت، قضاوت، حل اختلافات، سازماندهی امور اجتماعی و تقویت پیوندهای انسانی به شمار میرفت؛ بنابراین در منظومه فکری اسلام، مسجد نقطه آغاز جامعهسازی است.
استاد نورمفیدی با تأکید بر ضرورت بازگرداندن مسجد به جایگاه واقعی خود به عنوان خانه همه مردم، گفت: مسجد زمانی میتواند نقش وحدتبخش خود را ایفا کند که همه اقشار جامعه در آن احساس هویت و تعلق داشته باشند. حضور کودکان، نوجوانان، جوانان، بانوان، نخبگان و صاحبان اندیشه میتواند به این نهاد دینی پویایی و نشاط ببخشد.
وی افزود: امام صادق(ع) میفرماید «عَلَیْکُمْ بِإِتْیَانِ الْمَسَاجِدِ؛ فَإِنَّهَا بُیُوتُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ»؛ بر شما باد که به مساجد رفتوآمد کنید، زیرا مساجد خانههای خدا در زمین هستند و این تعبیر نشان میدهد مسجد نباید به گروه یا قشر خاصی محدود شود.
نورمفیدی تبدیل مسجد به کانون گفتوگو و همدلی را از دیگر ضرورتها دانست و بیان کرد: یکی از چالشهای جوامع امروز افزایش فاصلههای اجتماعی و کاهش گفتوگو میان نسلها و گروههای مختلف است و مسجد میتواند با ایجاد فضای گفتوگو، زمینه تفاهم و همدلی را فراهم کند.
وی با اشاره به ضرورت توجه مساجد به مسائل واقعی جامعه عنوان کرد: مشکلات و گرفتاریهای مردم فراوان است و تلاش برای حل این مشکلات وظیفهای دینی، اخلاقی و اجتماعی محسوب میشود. مسجد میتواند در حوزههای فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، خیریه و خدمات عمومی نقش مؤثری داشته باشد و از این طریق همبستگی اجتماعی را تقویت کند.
این استاد حوزه علمیه قم همچنین بر ضرورت روزآمد شدن فعالیتهای مساجد تأکید کرد و گفت: نسل جدید با پرسشها و نیازهای متفاوتی روبهروست و اگر حوزههای علمیه و دستاندرکاران امور مساجد با حفظ اصالتهای دینی از شیوههای نوین ارتباطی و آموزشی بهره بگیرند، زمینه تعامل مؤثرتر با جامعه فراهم خواهد شد.
وی با اشاره به مفهوم سرمایه اجتماعی در علوم اجتماعی اظهار کرد: مسجد میتواند یکی از مهمترین نهادهای تولید سرمایه اجتماعی باشد؛ زیرا سرمایه اجتماعی بر اعتماد، مشارکت و همکاری استوار است و هرچه اعتماد اجتماعی افزایش یابد، ظرفیت جامعه برای حل مسائل و حرکت در مسیر توسعه نیز بیشتر خواهد شد.
سید مجتبی نورمفیدی با بیان اینکه مسجد ظرفیت قرار دادن همه این عناصر در کنار یکدیگر را دارد، خاطرنشان کرد: اگر مساجد به مراکز تربیت، گفتوگو، خدمترسانی، همدلی و پاسخگویی تبدیل شوند و حوزههای علمیه نیز با شناخت نیازهای روز نقش راهبری فکری و فرهنگی خود را ایفا کنند، مسجد بار دیگر به جایگاه حقیقی خود بازخواهد گشت؛ همان جایگاهی که قرآن کریم آن را «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ» توصیف کرده است.
جنگ شناختی و دوقطبیسازی؛ ابزار جدید دشمن
استاد نورمفیدی در ادامه با اشاره به تلاش دشمن برای ایجاد اختلاف میان مردم، مسئولان و نخبگان جامعه، اظهار کرد: امروز بسیاری از تحلیلگران علوم سیاسی و روابط بینالملل بر این باورند که راهبرد قدرتهای سلطهگر در مواجهه با جوامع مستقل تغییر کرده است و اگر در گذشته ابزارهای نظامی مهمترین وسیله مقابله با ملتها بود، امروز جنگ شناختی، عملیات روانی و دوقطبیسازی اجتماعی به ابزارهای مهم دشمن تبدیل شدهاند.
وی هدف این راهبرد را ایجاد شکاف میان مردم، افزایش بیاعتمادی در میان نخبگان و تضعیف سرمایه اجتماعی دانست و تصریح کرد: در چنین شرایطی، مساجد طراز انقلاب اسلامی میتوانند به عنوان مهمترین نهاد مردمی و دینی، نقش تعیینکنندهای در خنثیسازی این نقشه ایفا کنند.
آیتالله نورمفیدی با استناد به آیه «وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُم» گفت: قرآن کریم اختلاف و نزاع را از عوامل اصلی تضعیف قدرت جامعه معرفی میکند و این آیه یک اصل مهم اجتماعی را بیان میکند که اختلاف و درگیریهای داخلی زمینه شکست و از بین رفتن اقتدار جامعه را فراهم میکند.
وی ادامه داد: در مقابل، خداوند راه حفظ اقتدار را در وحدت و همبستگی معرفی کرده و میفرماید «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»؛ بنابراین وحدت در اندیشه اسلامی یک تاکتیک سیاسی مقطعی نیست، بلکه یک اصل قرآنی و ضرورت تمدنی است.
مسجد باید به مرکز بصیرتافزایی تبدیل شود
استاد نورمفیدی با تأکید بر نقش مسجد در بصیرتافزایی و ارتقای آگاهی عمومی بیان کرد: یکی از مهمترین اهداف جنگ شناختی، تحریف واقعیتها و ایجاد ابهام در افکار عمومی است و در چنین شرایطی مسجد باید به مرکزی برای تبیین حقایق و افزایش قدرت تحلیل جامعه تبدیل شود.
وی با اشاره به سخن امیرالمؤمنین علی(ع) که میفرماید «مَنْ عَرَفَ الْأَیَّامَ لَمْ یَغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ» خاطرنشان کرد: کسی که زمان خود را بشناسد، از آمادگی برای مواجهه با حوادث غافل نخواهد شد و شناخت شرایط زمان یکی از مهمترین وظایف نخبگان دینی و فرهنگی است که مسجد میتواند زمینه آن را فراهم کند.
نورمفیدی همچنین تقویت گفتوگوی اجتماعی میان مردم و نخبگان را از دیگر کارکردهای مسجد دانست و اظهار کرد: دشمن تلاش میکند میان مردم و مسئولان فاصله ایجاد کند و ارتباط میان نخبگان را به تقابل و تخاصم تبدیل کند، در حالی که مسجد میتواند به عرصه گفتوگو و هماندیشی و زمینهای برای نزدیک شدن دیدگاهها تبدیل شود.
وی با اشاره به روایت پیامبر اکرم(ص) که مؤمنان را همچون اجزای یک ساختمان دانستهاند که یکدیگر را استحکام میبخشند، افزود: مسجد میتواند چنین پیوندی را در جامعه اسلامی تقویت کند.
مساجد کانون حفظ هویت دینی و ملی هستند
این استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه یکی از اهداف دشمن تضعیف مؤلفههای هویتی جوامع اسلامی است، گفت: جامعهای که هویت مشترک خود را از دست بدهد، در برابر اختلافات آسیبپذیرتر خواهد شد و تجربه انقلاب اسلامی نشان داده است که مساجد همواره کانون حفظ هویت دینی و ملی بودهاند.
وی ادامه داد: در دوران پیروزی انقلاب اسلامی، دفاع مقدس و بسیاری از بحرانهای اجتماعی، مساجد توانستهاند مردم را حول ارزشهای مشترک گرد هم آورند و در تجاوز اخیر دشمنان کودککش و جنایتکار نیز این نقش به خوبی نمایان شد.
آیتالله نورمفیدی تربیت نیروهای متعهد، مسئولیتپذیر، آگاه و بصیر را از دیگر کارکردهای مسجد عنوان کرد و گفت: مسجد طراز انقلاب اسلامی صرفاً محل برگزاری مناسک عبادی نیست، بلکه مدرسهای برای تربیت انسانهای مؤمن، آگاه، مسئول و دارای روحیه همکاری است.
تخریب مسجد، تعرض به هویت دینی جامعه است
استاد نورمفیدی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آتش زدن مساجد در شبهکودتای دیماه ۱۴۰۴ اظهار کرد: حوادث و بحرانهای اجتماعی علاوه بر پیامدهای سیاسی و امنیتی، ابعاد فرهنگی و اعتقادی نیز دارند و هنگامی که مراکز دینی و مذهبی هدف حمله قرار میگیرند، نمیتوان این اقدام را صرفاً یک رفتار هیجانی یا اعتراضی تلقی کرد.
وی افزود: مسجد در فرهنگ اسلامی تنها یک بنای فیزیکی نیست، بلکه نماد ایمان، هویت دینی، همبستگی اجتماعی و حافظه تاریخی یک ملت است؛ ازاینرو تعرض به مسجد را باید تعرض به یکی از مهمترین مؤلفههای هویت فرهنگی و اعتقادی جامعه دانست.
نورمفیدی با استناد به آیه «وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ وَسَعَی فِی خَرَابِهَا» خاطرنشان کرد: تلاش برای تخریب مسجد صرفاً تخریب یک ساختمان نیست، بلکه مقابله با فرهنگ توحید و معنویت است و بهترین راهبرد در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیت مساجد برای روشنگری، تبیین و بازسازی سرمایه اجتماعی است.
وی تبیین جایگاه مسجد در منظومه فکری اسلام برای نسل جوان را یکی از راهکارهای مهم دانست و گفت: باید برای نسل جدید روشن شود که مسجد در تاریخ اسلام همواره کانون مهمترین تحولات دینی، فرهنگی و اجتماعی بوده است. پیامبر اکرم(ص) پس از هجرت به مدینه، پیش از هر اقدام دیگری مسجد را بنیان نهادند و آن را به مرکز اداره جامعه اسلامی تبدیل کردند.
ضرورت تبدیل مساجد به مراکز پاسخگویی به شبهات
آیتالله نورمفیدی ارتقای بصیرت عمومی نسبت به شیوههای جنگ شناختی را از دیگر راهکارها عنوان کرد و بیان داشت: جنگهای جدید بیش از آنکه بر قدرت نظامی تکیه داشته باشند، بر تغییر ادراک و محاسبات ذهنی جوامع متمرکز هستند و در این الگو تلاش میشود با ایجاد تردید نسبت به باورهای دینی، تضعیف نهادهای مذهبی و ایجاد شکاف در جامعه، زمینه فرسایش فرهنگی فراهم شود.
وی با اشاره به روایت امام صادق(ع) درباره ضرورت شناخت زمان، افزود: کسی که زمان خود را بشناسد، شبهات و فتنهها بر او هجوم نخواهند آورد و این روایت ضرورت شناخت شرایط زمان و شیوههای مواجهه با جنگ نرم را به خوبی تبیین میکند.
استاد نورمفیدی تبدیل مسجد به مرکز پاسخگویی به شبهات دینی و اعتقادی را ضروری دانست و تصریح کرد: بخش قابل توجهی از تلاشهای رسانهای دشمنان برای تضعیف باورهای دینی از طریق ایجاد شبهه و القای تردید صورت میگیرد و حوزههای علمیه و ائمه جماعات میتوانند با برگزاری نشستهای علمی، حلقههای گفتوگو و جلسات پرسش و پاسخ، فضای گفتوگوی منطقی و عالمانه را فراهم کنند.
وی همچنین تقویت حضور نسل جوان در مساجد را ضروری دانست و گفت: جوانان باید مسجد را محیطی برای رشد علمی، فرهنگی، اجتماعی و معنوی بدانند، نه صرفاً مکانی برای انجام مناسک عبادی.
لزوم احیای کارکردهای اجتماعی و جهادی مساجد
نورمفیدی با تأکید بر اینکه مسجد مهمترین نهاد تربیتی، فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی به شمار میرود، خاطرنشان کرد: تجربه صدر اسلام، دوران نهضت امام خمینی(ره)، سالهای دفاع مقدس و عرصههای مختلف خدمترسانی اجتماعی نشان داده است که هرگاه مسجد به جایگاه حقیقی خود بازگشته، روحیه جهادی، احساس مسئولیت اجتماعی و نشاط معنوی نیز در جامعه تقویت شده است.
وی ایجاد امید، افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت سرمایه معنوی را از مهمترین نیازهای جامعه دانست و افزود: مسجد باید از یک مکان صرفاً عبادی به یک نهاد تمدنساز تبدیل شود؛ یعنی مرکزی برای آموزش، تربیت، خدمترسانی، گفتوگو و مشارکت اجتماعی باشد.
استاد نورمفیدی با تأکید بر ضرورت نهادینه شدن فرهنگ خدمت و فعالیتهای جهادی در مساجد بیان کرد: تشکیل گروههای جهادی برای کمک به نیازمندان، حمایت از خانوادههای آسیبپذیر، فعالیتهای آموزشی و فرهنگی و مشارکت در حل مشکلات محله میتواند روحیه ایثار و مسئولیت اجتماعی را تقویت کند.
وی با استناد به آیه «وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی» اظهار کرد: همکاری و مشارکت اجتماعی از وظایف مهم جامعه اسلامی است و پیامبر اکرم(ص) نیز فرمودهاند: «خَیْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ»؛ بهترین مردم کسانی هستند که بیشترین سود و منفعت را برای دیگران داشته باشند.
نسل جوان باید محور فعالیتهای نوین مساجد باشد
نورمفیدی توجه ویژه به نسل جوان و نوجوان را یکی دیگر از راهکارهای اساسی دانست و گفت: نشاط معنوی بدون حضور جوانان پایدار نخواهد بود و یکی از چالشهای امروز، ایجاد فاصله میان نسل جوان و مراکز دینی است.
وی افزود: مساجد باید با شناخت نیازهای نسل جدید، زمینه حضور فعال آنان را در عرصههای فرهنگی، هنری، ورزشی، آموزشی و اجتماعی فراهم کنند. امام علی(ع) میفرماید: «إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ کَالْأَرْضِ الْخَالِیَةِ، مَا أُلْقِیَ فِیهَا مِنْ شَیْءٍ قَبِلَتْهُ».
استاد نورمفیدی بهرهگیری از ظرفیت هنر، رسانه و فناوریهای نوین را در این زمینه مهم دانست و خاطرنشان کرد: مساجد میتوانند از رسانههای دیجیتال، تولید محتوای چندرسانهای، نشستهای تخصصی، مسابقات فرهنگی و برنامههای هنری متناسب با ارزشهای اسلامی استفاده کنند و تبیین مفاهیم دینی با زبان روز یکی از مهمترین راهکارهای افزایش نشاط معنوی در جامعه است.
وی همچنین بر گسترش کرسیهای گفتوگو و پاسخگویی به شبهات تأکید کرد و گفت: یکی از عوامل کاهش نشاط معنوی، انباشته شدن پرسشها و ابهامهای فکری است و مساجد باید به پایگاه گفتوگوی عالمانه تبدیل شوند تا جوانان بتوانند بدون نگرانی پرسشهای خود را مطرح کنند.
مساجد باید به مراکز امیدآفرینی تبدیل شوند
سید مجتبی نورمفیدی با بیان اینکه یکی از مهمترین اهداف جنگ روانی در عصر حاضر ترویج ناامیدی و کاهش انگیزههای اجتماعی است، اظهار کرد: مساجد باید به مراکز امیدآفرینی تبدیل شوند و با تبیین دستاوردها، معرفی الگوهای موفق و تقویت روحیه اعتمادبهنفس، امید اجتماعی را افزایش دهند.
وی با اشاره به آیه «وَلَا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ» تصریح کرد: اسلام جامعه را به امید، تلاش و حرکت دعوت میکند و مسجد میتواند مهمترین پایگاه تحقق این آرمان باشد.
استاد نورمفیدی تشکیل گروههای جهادی محلهمحور، راهاندازی مراکز مشاوره خانوادگی در مساجد، برگزاری نشستهای تخصصی برای جوانان و نوجوانان، تشکیل حلقههای معرفتی و جلسات پرسش و پاسخ، توسعه فعالیتهای فرهنگی و هنری، شناسایی و حل مسائل اجتماعی محله و ایجاد شبکه همکاری میان مساجد، مدارس، دانشگاهها و حوزههای علمیه را از جمله راهکارهای مؤثر در این زمینه برشمرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مسجد بهترین بستر برای تحقق این اهداف است؛ زیرا اسلام از همان آغاز، عبادت را با مسئولیت اجتماعی و معنویت را با خدمت به مردم پیوند زده است. اگر مساجد بتوانند این کارکردهای اصیل را احیا کنند، بار دیگر به جایگاهی بازخواهند گشت که در طول تاریخ منشأ بزرگترین تحولات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی بودهاند.
.................
پایان پیام
نظر شما