به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ شام شهادت امام حسن عسکری(ع)، در فرهنگ شیعه یادآور لحظهای حساس و سرنوشتساز در تاریخ امامت است؛ لحظهای که با شهادت یازدهمین اختر تابناک ولایت، جامعه شیعه با فقدان ظاهری امام خویش روبهرو شد و در معرض آزمونی بزرگ قرار گرفت. در این فضای آکنده از اندوه و نگرانی، مفهوم «حیرت» که در روایات اهلبیت(ع) درباره دوران غیبت بر آن تأکید شده است، معنا و اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ حیرتی که با پایان دوران امامت امام حسن عسکری(ع) و آغاز دوران غیبت، زمینههای آن در جامعه شیعه پدیدار شد.
اما این حیرت با طلوع امامت حضرت صاحبالعصر والزمان(عج) در سحرگاه پس از شهادت امام حسن عسکری(ع)، معنای دیگری مییابد؛ چراکه با معرفی حجت الهی و آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج)، مسیر هدایت و ولایت همچنان استمرار پیدا میکند و روشن میشود که زمین هیچگاه از حجت خدا خالی نخواهد بود. از این منظر، فاصله میان شام شهادت امام عسکری(ع) و آغاز امامت حضرت حجت(عج)، فاصلهای نمادین میان «حیرت» و «هدایت» است؛ حیرتی که با طلوع خورشید امامت، مسیر خروج از آن برای مؤمنان روشن میشود، هرچند دوران غیبت، آزمونی تازه و دشوار را پیش روی شیعیان قرار میدهد.
آیتالله سیدمجتبی نورمفیدی، رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر، با اشاره به جایگاه مفهوم «حیرت» در روایات عصر غیبت اظهار کرد: دوران غیبت، دوران آزمونی پیچیده است و «حیرت» در لغت و معارف دینی به معنای سرگردانی، گمگشتگی و بازنشناختن راه درست از انحراف است؛ درست مانند انسانی که بر سر یک دوراهی قرار گرفته و مسیر راست را بازنمیشناسد. پیامبر اکرم(ص) و تمامی ائمه(ع) تا شخص امام حسن عسکری(ع) بارها نسبت به فرا رسیدن چنین دورانی هشدار دادهاند.
وی افزود: رسول گرامی اسلام(ص) فرمودهاند: «تَکُونُ لَهُ غَیْبَةٌ وَ حَیْرَةٌ تَضِلُّ فِیهَا الْأُمَمُ»؛ برای او غیبتی است و حیرتی که امتها در آن گمراه میشوند. امام حسن عسکری(ع) نیز درباره فرزندشان فرمودند: «أَلَا إِنَّ لَهُ غَیْبَةً یَحَارُ فِیهَا الْجَاهِلُونَ وَ یَهْلِکُ فِیهَا الْمُبْطِلُونَ وَ یَکْذِبُ فِیهَا الْوَقَّاتُونَ»؛ آگاه باشید که برای او غیبتی است که جاهلان در آن دچار حیرت میشوند، اهل باطل هلاک میگردند و کسانی که وقت تعیین میکنند، دروغ میگویند.
نورمفیدی با بیان اینکه این حیرت در تاریخ امتهای گذشته نیز نمونههایی داشته است، اظهار کرد: طبق سنتهای الهی، اتفاقات امتهای پیشین در این امت نیز تکرار میشود. یکی از روشنترین نمونهها، ماجرای حضرت موسی(ع) است؛ هنگامی که حضرت برای دریافت الواح تورات از قوم خود فاصله گرفت، در همین مدت، مردم دچار حیرت و انحراف شدند و سامری از این سرگردانی سوءاستفاده کرد و گوسالهای ساخت و مردم را به پرستش آن فراخواند.
وی ادامه داد: گوساله سامری میتواند نمادی از سخنان جذاب، فریبنده و انحرافات فکری باشد که به جای حقیقت، خدای بدلی به مردم ارائه میدهد. در عصر غیبت امام زمان(عج) نیز سامریهای زمان میتوانند با ارائه مهدی بدلی و برداشتهای انحرافی، درصدد سرگردان کردن شیعیان باشند. امیرالمؤمنین(ع) نیز درباره این مسئله هشدار داده و فرمودند: «أَلَا إِنَّ لِکُلِّ قَوْمٍ سَامِرِیّاً وَ هَذَا سَامِرِیُّ هَذِهِ الْأُمَّةِ»؛ آگاه باشید که هر قومی سامری دارد و این شخص سامری این امت است.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر نخستین و مهمترین عامل حیرت را ناآگاهی یا آگاهی ناقص نسبت به امام زمان(عج) دانست و گفت: وقتی شناخت ما از امام زمان(عج) سطحی و ناقص باشد، بهراحتی دچار اشتباه میشویم. امام، واسطه فیض الهی، ناظر بر اعمال و همچون پدری مهربان برای جامعه است. امام رضا(ع) در توصیف جایگاه امام میفرمایند: «الْإِمَامُ الْأَنِیسُ الرَّفِیقُ وَ الْوَالِدُ الشَّفِیقُ وَ الْأَخُ الشَّقِیقُ وَ الْأُمُّ الْبَرَّةُ بِالْوَلَدِ الصَّغِیرِ وَ مَفْزَعُ الْعِبَادِ فِی النَّائِبَةِ»؛ امام همدمی سازگار، پدری مهربان، برادری دلسوز، مادری مهربان نسبت به کودک خردسال و پناه بندگان در پیشامدهای بزرگ است.
وی یکی دیگر از مظاهر حیرت را بدفهمی درباره مسئله انتظار فرج عنوان کرد و افزود: برخی گمان میکنند انتظار یعنی دست روی دست گذاشتن تا دنیا پر از ظلم شود. در حالی که انتظار، یک حالت پویا و آمادگی همهجانبه است. روایاتی که بر آمادگی برای ظهور تأکید دارند، تنها ناظر به آمادگی نظامی نیستند، بلکه باید آنها را در چارچوب آمادگی علمی، اخلاقی، اعتقادی، اجتماعی و دفاعی فهم کرد. منتظر واقعی کسی است که خود را برای یاری حق آماده میکند و در برابر ظلم و انحراف بیتفاوت نمیماند.
نورمفیدی همچنین شتابزدگی و تعیین وقت برای ظهور را از دامهای خطرناک حیرت دانست و تصریح کرد: امام صادق(ع) میفرمایند: «إِنَّمَا هَلَکَ النَّاسُ مِنِ اسْتِعْجَالِهِمْ لِهَذَا الْأَمْرِ إِنَّ اللَّهَ لَا یَعْجَلُ لِعَجَلَةِ الْعِبَادِ»؛ مردم به سبب عجله در این امر هلاک شدند و خدا به خاطر عجله مردم شتاب نمیکند. همچنین آن حضرت درباره توقیت و تعیین زمان ظهور فرمودند: «مَنْ أَخْبَرَکَ عَنَّا تَوْقِیتاً فَلَا تَهَابَنَّ أَنْ تُکَذِّبَهُ»؛ هر کس از طرف ما زمانی را برای ظهور تعیین کرد، بدون درنگ او را تکذیب کن.
وی خاطرنشان کرد: شام شهادت امام حسن عسکری(ع) یادآور آغاز یک آزمون بزرگ و شکلگیری حیرت در جامعه شیعه است، اما سحرگاه پس از آن، با آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج)، روشن میشود که رشته هدایت و ولایت قطع نشده و زمین همچنان از حجت الهی خالی نیست. از این منظر، آغاز امامت حضرت حجت(عج) پاسخ به همان حیرتی است که جامعه شیعه پس از شهادت امام عسکری(ع) با آن مواجه شد؛ هرچند غیبت، خود مرحلهای تازه از آزمون و امتحان الهی را رقم میزند.
نورمفیدی در پایان گفت: راه رهایی از حیرت عصر غیبت، معرفت عمیق نسبت به امام، تقویت ایمان، تعمیق تقوا و اخلاق اسلامی، پرهیز از شتابزدگی و دوری از مدعیان دروغین است. منتظر واقعی کسی است که در دوران غیبت، مسیر هدایت را گم نکند و با خودسازی و جامعهسازی، خود را برای یاری حضرت حجت(عج) آماده سازد؛ همانگونه که امیرالمؤمنین(ع) فرمودهاند: «وَالْمُنْتَظِرُ لِأَمْرِنَا کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ»؛ منتظر امر و فرج ما، مانند کسی است که در راه خدا در خون خود غلتیده باشد.
..........
پایان پیام
نظر شما