به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ سازمان ملل متحد دیروز سهشنبه اعلام کرد بیشتر قربانیان غیرنظامی جنگ افغانستان در فاصله سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ میلادی، نه عدالت و نه غرامت دریافت کردهاند و حتی رنجهایشان به رسمیت شناخته نشده است. در همین حال، این قربانیان و خانوادههایشان از فراموش شدن مصیبتهای خود از سوی جهان شکایت دارند.
براساس گزارش خبرگزاری فرانسه، ایالات متحده آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ جنگی را در افغانستان آغاز کرد. جنگی که به دو دهه درگیری انجامید و غیرنظامیان در جریان آن با خشونت و نقض گسترده حقوق خود مواجه شدند.
بر اساس گزارش هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در جریان عملیات نیروهای مسلح افغانستان و ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا، همچنین در حملات گروه طالبان و سازمان داعش، بیش از ۴۰ هزار غیرنظامی افغانستانی کشته و ۷۷ هزار نفر دیگر زخمی شدند.
هیئت سازمان ملل از سال ۲۰۰۹ میلادی تلفات غیرنظامیان افغانستانی را مستندسازی کرده و این گزارش یکی از جامعترین مطالعات درباره قربانیان جنگ افغانستان در فاصله سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ میلادی به شمار میرود.
رنجهای روانی و اندیشه خودکشی
به گفته هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان، بیشتر قربانیانی که با آنها گفتوگو شده و برای دستیابی به عدالت تلاش کردهاند، موفق نشدهاند.
سازمان ملل یادآوری کرده است که در سال ۲۰۰۶ میلادی برنامهای با عنوان «صلح، آشتی و عدالت» تدوین شد، اما این برنامه بهطور کامل اجرا نشد.
همچنین توافق صلح سال ۲۰۲۰ میلادی میان آمریکا و طالبان، گفتوگو میان طرفهای افغانستانی را پیشبینی کرده بود، اما هیچ بند مشخصی درباره حقوق قربانیان، عدالت یا پاسخگویی در آن گنجانده نشده بود.
از دست دادن حافظه و افسردگی گرفته تا افکار خودکشی
۹۵ درصد از حدود ۲۰۰ قربانی که هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان با آنها گفتوگو کرده بود، از آسیبهای روانی رنج میبردند.
تپه شهدا؛ گواهی بر یک تراژدی
«تپه شهدا» در شهر کابل پایتخت افغانستان، بخشی از این تراژدی را در خود ثبت کرده است. یکی از دامنههای این تپه پوشیده از قبرهایی است که شماری از آنها متعلق به اعضای جامعه شیعیان هزاره افغانستان است. جامعهای که بارها هدف حملات تروریستی قرار گرفته است.
یکی از سنگقبرهایی که خبرنرگار خبرگزاری فرانسه از آن بازدید کرد، متعلق به «سهیلا» دختر ۲۱ سالهای بود که عینک بر چشم داشت و در حمله به دانشگاه کابل، شهید شد.
کابوسهایی که هنوز ادامه دارند
سنگقبر دیگری یاد «محمد هادی» نوجوان ۱۷ سالهای را زنده نگه داشته است که در حمله داعش در اکتبر سال ۲۰۲۰ میلادی به مدرسهای برای آمادهسازی دانشآموزان جهت آزمونهای ورود به شهادت رسید.
«محمد» که اکنون ۲۵ سال دارد، در همان حمله زخمی شد. او از خانوادهای کمدرآمد است و رؤیای مهندس رایانه شدن را در سر داشت تا به گفته خودش، زندگیاش را تغییر دهد.
او در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه در حالی که از بیان نام خانوادگی خود خودداری میکرد، گفت: ترس هنوز با من است.
محمد که اکنون بهصورت پراکنده خیاطی میکند، میگوید: تمرکزم را از دست دادهام و به دلیل مشکلات روحی نتوانستم تحصیلم را تمام کنم.
او افزود: دنیا ما را فراموش کرده است.
مادرش در اتاق نشیمن کوچک خانه، با آه و اندوه میگوید: او هنوز شبها کابوس میبیند و من هم روزبهروز ضعیفتر میشوم.
خاطرات خونین یک خانواده در لوگر
در استان «لوگر» در جنوب کابل، کشاورزی ۴۶ ساله به نام «خان یوسفی» روایت میکند که پسر هشتسالهاش مقابل خانه مشغول بازی بود که یک تانک متعلق به پلیس جمهوری افغانستان به سوی او شلیک کرد و کودک در دم جان باخت.
او در حالی که اشک از گونههایش سرازیر بود، گفت: همسرم به سمت فرزندش دوید و آنها به او هم شلیک کردند. تیراندازی که همسرم را بهشدت مجروح کرد.
یوسفی در دوران جمهوری پیشین به مقامهای دولتی شکایت کرد و به گفته خودش، تمام تلاشش را برای دستیابی به عدالت انجام داد، اما هیچکس به حرفش گوش نداد.
او پس از بازگشت طالبان به قدرت نیز به نتیجهای نرسیده است.
یوسفی میگوید: اگر عامل این جنایت به دست عدالت سپرده میشد، این مسئله میتوانست برای دیگران بازدارنده باشد تا رنج مشابهی به دیگران تحمیل نکنند. زیرا مردم در آن صورت میدانستند که عدالت وجود دارد.
موضع طالبان درباره قربانیان
حکومت طالبان به هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان اعلام کرده است که از سال ۲۰۲۱ میلادی تاکنون ۶۹۵ میلیون دلار به خانوادههای شهدا، بیوهها و یتیمان پرداخت کرده است.
با این حال، هیئت سازمان ملل میگوید که مقامهای طالبان پس از بازگشت به قدرت، قانون عفو عمومی صادر کردند و هیچ نشانه علنی از تمایل برای محاکمه عاملان نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی در جریان جنگ نشان ندادهاند.
این هیئت در جمعبندی خود اعلام کرده است که تلاشهای داخلی و بینالمللی برای پاسخگو کردن عاملان، محدود بوده و با موانع متعددی روبهرو شده است.
تعلل غرب در پیگیری پروندهها
امسال یک افسر سابق نیروهای ویژه استرالیا به ارتکاب جنایت جنگی در افغانستان متهم شد، اما برگزاری دادگاه او همچنان دور از دسترس است.
در سال ۲۰۲۲ میلادی، دادگاهی در هلند این کشور را به پرداخت غرامت به خانوادههای قربانیان یک حمله هوایی مرگبار در افغانستان در سال ۲۰۰۷ میلادی محکوم کرد؛ حملهای که غیرقانونی تشخیص داده شده بود.
تحقیقات مستقل بریتانیا که در سال ۲۰۲۲ میلادی آغاز شد نیز همچنان ادامه دارد و گزارش آن تاکنون به هیچ اقدام قضایی در آمریکا منجر نشده است.
دادگاه کیفری بینالمللی نیز تحقیقاتی را درباره درگیری افغانستان آغاز کرده است. با این حال، دادستان این دادگاه بعدها دامنه تحقیقات را به رویدادهای ادعایی مربوط به طالبان و داعش محدود کرد. اقدامی که به گفته او به دلیل محدودیت منابع و شدت و تداوم جنایات، انجام شده است.
پرسش درباره عدالت یکسان برای همه قربانیان
«رفیق هودزیچ» مشاور عدالت انتقالی در مؤسسه اروپایی صلح، این پرسش را مطرح میکند که چه چیزی باعث میشود قربانیان طالبان یا داعش در مقایسه با قربانیان نیروهای آمریکایی و بینالمللی شانس بیشتری برای دستیابی به عدالت داشته باشند؟
فعالان حقوق بشر معتقدند که تشکیل کمیسیونهای حقیقت و آشتی مشابه آنچه در آفریقای جنوبی پس از پایان نظام آپارتاید انجام شد یا پرداخت غرامت میتواند دستکم بخشی از عدالت را برای قربانیان محقق کند.
برای خان یوسفی کشاورز اهل لوگر، خواستهها چندان بزرگ نیست. او میخواهد برای تأمین مراقبتهای پزشکی بهتر از همسرش کمک دریافت کند.
محمد، جوانی که نتوانست تحصیلاتش را به پایان برساند، نیز رؤیای دریافت بورسیه تحصیلی و حمایت از دانشآموزان سابقی مانند خودش را دارد. حمایتی که به گفته او میتواند کمک کند تا امیدهایمان را دوباره به دست آوریم.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما