پس از سیمرغ سی ‏ام ـ 8

"ملکه" نگاهی انسانی به جنگ دارد

  • کد خبر : 305619
  • منبع : اختصاصی ابنا
خبرگزاری اهل بیت‏(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی: خبرگزاری ابنا اپس از پایان سی‏امین جشنواره فیلم فجر، در سلسله گزارش‏ها و مصاحبه‏هایی ـ با عنوان "پس از سیمرغ سی‏ام" ـ به بررسی فیلم‏هایی ‏پرداخته است که موضوع آنها مرتبط با عرصه‏های فعالیت این خبرگزاری است. در ادامه این مطالب، گفتگویی با «آقای مرتضی صفایی» منتقد و کارشناس رسانه گفتگویی انجام داده ایم که آن را در ادامه می‏خوانید. در روزگاری که سینماگران شاخص سینمای دفاع مقدس حضوری کمرنگ در این عرصه دارند «محمدعلی باشه‌آهنگر» یکی از امیدهای سینمای دفاع مقدس است. آخرین ساخته باشه‌آهنگر مانند اغلب ساخته‌های او فیلمی درباره جنگ و آدم‏هایش است و بخشی از حقایق دفاع مقدس را روایت می‌کند. فیلم سینمایی "ملکه" یکی از فیلم‌های متفاوت سی‏امین جشنواره فیلم فجر بود که برنده سیمرغ بلورین بهترین موسیقی، بهترین طراحی صحنه و لباس و دیپلم افتخار بهترین جلوه‌های ویژه بصری شد.

ابنا: داستان فیلم سینمایی "ملکه" درباره چیست؟

ــ ماجرای "ملکه" در دوران دفاع مقدس اتفاق می‏افتد و داستان آن درباره دیده‏بان جوانی است که در روزهای آخر جنگ در پالایشگاه نفت آبادان در منطقه نظامی برای اثبات توانایی‌اش به اطرافیان، وارد برج دیده‏بانی می‌شود. وی بر حسب تصادف سیم تلفنی پیدا می کند و درون بویلر پالایشگاه آبادان می رود و از سرنوشت دیده‏بان قبلی مطلع می‏شود و در همین حین نسبت به باورهای ثابتش به جنگ، تردیدهایی برایش به وجود می آید.

ابنا: چرا نام فیلم ملکه است؟ ملکه به چه معناست؟

ــ این فیلم یک تمثیل اساسی دارد که فیلم براساس آن بنا می‏شود و آن تمثیل ملکه و زنبور عسل است که دیده بان به صورت نامتعارف به پروش زنبور عسل در زمان جنگ می پردازد. نام فیلم ملکه است و فیلم با این مونولوگ تمام می‏شود که «زنبور عسل اگر نیش بزند می‏میرد ولی ملکه اگر نیش بزند نمی‏میرد» و تمثیل این فیلم بر این مبنا گذاشته شده است. وقتی جنگ از حالت مممنوعیت و حرمت خارج می‏شود که پای هستی کندو و جامعه زنبورها در خطر باشد. اگر ملکه نباشد جامعه از میان می‏رود. به هیمن خاطر ملکه برای حفظ کیان کندو و جامعه، مجاز است که نیش بزند. ملکه روایت زنبورهایی است که نیش می‏زنند با آن که می‏دانند می‏میرند؛ چرا که خانه از جان برایشان با ارزش‏تر است. به همین دلیل این فیلم، ضد جنگ نیست بلکه انسانی است.

البته ظاهرا نام اولیه فیلم "دیدگاه" بود که به علت ساکن و خنثی بودن این اسم، آن را به "ملکه" تغییر دادند که سینمایی‌تر و تمثیلی‏تر است.

ابنا: پس به نظر شما ملکه فیلمی ضد جنگ نیست؟

ــ نه ؛ فیلم نگاه انسانی به جنگ دارد. این نگاه انسانی برای اولین بار در ادبیات داستانی دفاع مقدس توسط «حبیب احمد‏زاده» در کتاب "داستان‏های شهر جنگی" به خصوص داستان "پر عقاب" مطرح شده است. به نظرم این فیلم یک اقتباس آزاد از داستان "پر عقاب" است. فیلم حماسه‏سرایی ندارد اما نگاهش به جنگ انسانی است. فیلم نمی خواهد همه گونه جنگ و خشونت را تقبیح کند می خواهد بگوید جنگ وقتی مجاز است که درمقام دفاع باشد به نظرم تم اصلی فیلم این است هرچند فکر می کنم فیلم بد فهمیده شد و این حرف را به خوبی میزند. مخاطبی که این فیلم را می بیند آرزو نمیکند که ای کاش من هم آنجا بودم و نگاهش موافق جنگ نیست افتخار هم نمی کند از طرفی این فیلم دیدگاه پز روشن‎فکری مخالف همه نوع جنگ را هم ندارد بلکه نگاهش به دشمن هم انسانی است مانند رابطه دیده‏بان با فرمانده عراقی و اینکه فرمانده عراقی هم زن و بچه اش را دوست دارد و از کشته شدن افرادش ناراحت میشود.

ما می‏بینیم که فیلم با حمله ناجوانمردانه عراقی ها تمام می‏شود و می‏خواهد بگوید همیشه نباید خوش بینانه با دشمن رفتار کرد چون ممکن است دشمن مطابق قوانین انسانی رفتار نکند. در لحظه‎ای که قطع نامه را پذیرفته بودیم و آتش بس اعلام کرده بودیم عراقی‏ها به ایرانی‏ها حمله می کنند و دیده بان هم در جریان همین حمله کشته می‏شود.

ابنا: از نظر شما این فیلم از حیث بکارگیری الگوهای ژانر و طراحی داستان چه موقعیتی در میان فیلم‏های دفاع مقدس دارد؟

ــ «باشه آهنگر» سبک روایت خاص خودش را دارد. به نظرم در این فیلم باشه آهنگر به پخته ترین سبک و روایت در تمام فیلم هایش دست یافته است. چه فیلم هایی که مستقیما به جنگ می پردازد و چه فیلم هایی که داستان آدم های جنگ است. این فیلم به شدت قابلیت بد فهمی دارد .ما دچار ناقدین بد فهم شده ایم و کسی که فیلم را نفهمیده حق ندارد این فیلم را نقد کند.

ابنا: ریشه های بد فهمی فیلم "ملکه" را چه می‏دانید؟

ــ "ملکه" بد فهمیده می‏شود؛ چون روایت فیلم سخت و پیچیده است و مخاطبین ما عادت به فیلم پیچیده ندارند. فیلم پر از روابط پیچیده است. شاید دم دستی ترین تعبیر و برداشت از این فیلم ضد جنگ بودن آن است حال اینکه اینگونه نیست و نتیجه این فیلم مشروعیت بخشی به دفاع هشت ساله ماست در حالی که تعدادی از فیلم ها مشروعیت دفاع هشت ساله ما را زیر سوال می برند. کارگردان نمی خواهد مخاطب را در یک موقعیت احساسی نسبت به دیدگاه خودش قرار دهد و او را قانع کند و همان نتیجه ای بگیرد که خودش گرفته است. موضوع فیلم نیاز به تامل بیشتری دارد.

ابنا: کارگردانی فیلم "ملکه" را چطور دیدید؟

ــ به نظرم خیلی خوب بود. قاب‏های فیلم خیلی حساب شده بود. هرچند فیلمبرداری زرین دست در جای خودش بسیار عالی است اما خیلی از نماها، نماهایی حساب شده است که در فیلم های قبلی باشه آهنگر نیز میتوان آن را یافت که تبدیل به امضای این کارگردان شده است.

بازی‏ها خیلی روان و فوق العاده است و کارگردان به خوبی از بازیگرها بازی گرفته است در این فیلم همه چیز سرجای خودش است.

ابنا: چرا داستان فیلم‏های دفاع مقدس امروزه مانند گذشته در بطن و خط مقدم نیست بلکه یک موقعیت کوتاه در وسط جنگ است که به زندگی آدم‏ها می‏پردازد؟

ــ درباره بقیه فیلم های سینمای دفاع مقدس نمی‏توانم این حرف را قبول کنم که آیا از بطن سینمای دفاع مقدس دور شده ایم یا خیر؟ اما فیلم "ملکه" را خود آقای باشه‏آهنگر در روزهای پایانی جنگ در آبادان تجربه کرده است و دارد داستان خودش را روایت می کند و این اتفاق خوبی است و سایر عرصه های نظامی ناشناخته از جنگ را مثل کوه، کوهستان، شهر را نشان می‏دهد.

ابنا: چه چیزی در این فیلم نظر شما را به خودش جلب کرد؟

ــ کارگردان تعمداً تاکید دارد که زندگی را در جریان نشان دهد حتی در جنگ و منطقه جنگی؛ مثلا دیده‏بان به کار پرورش زنبور عسل مشغول است. صحنه های غذا خوردن، غذا درست کردن، استحمام و ... اینها همه زندگی است. فیلمساز قصد دارد دیدگاه انسانی را نسبت به جنگ مطرح کند.

ابنا: با تشکر از اینکه وقتتان را در اختیار ما گذاشتید.


All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License