پس از سیمرغ سی ‏ام ـ 10

روایت یک منتقد از نقد خوب / جشنواره سی‏ام فیلم دفاع مقدسی نداشت!

  • کد خبر : 307338
  • منبع : اختصاصی ابنا
خلاصه

در تعریف "دفاع مقدس"، کلمه مقدس بار دینی و ارزشی دارد و با کلمه ملی و انسانی متفاوت است لذا پایداری انسانی، جنگ انسانی، جنگ ملی، دفاع ملی اینها با دفاع مقدس فرق دارد.

خبرگزاری اهل بیت‏(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

«حسین اسدی‏» منتقد و پژوهشکر سینما ضمن گفتگو درباره نقد در سینما نکاتی را درباره سینمای دفاع مقدس و سی‏امین جشنواره فیم فجر بیان داشته است که در ادامه می‏‌آ‌ید:

ابنا: اجازه دهید در ابتدا به سراغ مفهوم نقد برویم؛ به نظر شما نقد خوب چه ویژگی‏‌هایی باید داشته باشد؟

ــ نقد، سلیقه ای نیست بلکه در نقد باید با منطق صحبت کرد. وقتی در نقد منطق منتقد روشن نباشد تناقض گویی رخ می‏‌د‌هد؛ به عنوان مثال یک منتقد در رابطه با یک فیلم، از فیلم‌برداری به وسیله دوربین روی دست خوشش نمی آید اما در فیلم دیگری دوربین روی دست را می‏‌پسندد و به ترکیب و میزانسن فیلم انتقاد دارد.

نقد خوب نقدی است که مبنا داشته باشد و به چرایی ها جواب دهد. یعنی اینکه اولا فیلم خوب چه فیلمی است و چارچوب آن را مشخص کند.

ابنا: فضای کنونی نقد در سینما و تلویزیون را چطور می‏‌بینید؟

ــ فضای کنونی نقد سینما و تلویزیون مشحونی از تمثیل، مغالطه، فن خطابه و استفاده از هر چیز به غیر از برهان می باشد. در برهان، ما به یک صغری و کبرایی احتیاج داریم که از آن نمی‎توانیم تخطی کنیم.

بعضی مواقع حرف‌هایی که در مورد فیلم ها زده می شود آنقدر جزیی و متفاوت است که بر هر اثری قابل حمل هست. درکدام فیلم نمی شود در مورد ویژگی های رنگ، نور، کارگردانی، میزانسن صحبت کرد؟ بر روی هر کدام از این ویژگی ها که دست بگذاریم می‌توانیم فیلم را بالا ببریم یا به زمین بکوبیم.

وقتی در نقد مبنا نداشته باشیم برای نقد یک فیلم دست به دامن یک سری شواهد ظنی می شویم و می خواهیم به کمک یک سری جزییات و ویژگی هایی که در تاریخ سینما وجود دارد دلیلی برای خوب و یا بد بودن یک فیلم پیدا کنیم و این به دلیل نداشتن مبنا است.

عده دیگری در عالم نقد سینما و تلویزیون هستند که ورودشان با تعریف است منتها تعریف شامل فیلم نمی باشد و خارج از موضوع است به طورمثال در مورد "صهیونیست" تعریفی دارند که در هر جایی از کره زمین و یا جریان فرهنگی این تعریف کارکرد دارد و آنها بر اساس این تعریف یک اثر هنری را نقد می کنند.

ابنا: منظورتان نقد محتوایی است؟

ــ بله، نقد محتوایی صرف هم خوب نیست. و نقد خارج از موضوع است اما این گروه به علت اینکه یک سری ذهنیاتی دارند که ربطی به موضوع ندارد فیلم را بر ذهنیات خودشان حمل می کنند؛ مثلا یک نفر در مطالعاتش به این نتیجه رسیده است که صهیونیسم جهانی در حال گسترش اندیشه های خودش هست، بعد این شخص این موضوع را را به عنوان اصل و مبنا می پذیرد و به سراغ هر فیلمی که می رود نشانه های صهیونیستی را بر آن حمل می کند و به فیلم "داستان اسباب بازی‏ها" که می رسد می گوید این نشانه هلوکاست است.

به نظر من هیچکدام از این شیوه های نقد صحیح نیست و اینگونه نقد ها منجر به تولد اثر و زمینه ها نمی شود.

ابنا: چرا عده‏‌ای از منتقدان از یک فیلم مشخص خوششان می‌‏آید و عده دیگری از همان فیلم متنفرند؟

ــ به نظر بنده مشکل کلی که در رابطه با جریان نقد در سینما و تلویزیون با آن مواجه هستیم این است که در نقد مبنا نداریم ولااقل مبنا را نمی‏‌شناسیم یا اگر مبنایی هم هست اساتید بزرگ نقد از آن صحبتی به میان نمی‏‌آورند و بدون مبنا در مورد فیلم‌‏ها صحبت می کنند و این باعث شده که به راحتی بتوان مچ منتقدان را در نقدهای متعددشان گرفت و نقیض حرفهایشان را دید.

ابنا: چرا این گونه است؟

ــ به این دلیل که حرف‌هایی که در فضای نقد زده می شود خیلی پراکنده است حتی عالم ترین ها و بهترین ها هم نمی توانند تعریف درستی از فیلم خوب ارائه دهند وبراساس آن فیلم را نقد کنند. فیلم خوب همیشه فرض گرفته می‎شود.

ابنا: با این گفته‌‏ها می خواهم بدانم فیلم خوب دفاع مقدس به نظر شما چه فیلمی است؟

ــ ببینید ما دو تا چیز داریم یکی فیلم و دیگری موضوع دفاع مقدس؛ درباره سینمای دفاع مقدس ما فقط نمی توانیم فیلم خوب را تعریف کنیم بلکه باید یک فیلم با یک موضوع خاص را تعریف کنیم یعنی بایستی دو چیز را تعریف کنیم یکی فیلم خوب و دیگری موضوع فیلم که دفاع مقدس است و بعد ببینیم که این اثر چقدر دفاع مقدسی است و چقدر فیلم است.

به نظرم فیلم خوب فیلمی است که اولا قصه داشته باشد ثانیا حال مخاطب را خوب کند ثالثا قواعد موجود در سینما را در حد استاندارد رعایت کند.

ابنا: با این حساب شما فیلم‏‌های موقعیت محور و فاقد قصه را در زمره فیلم خوب نمی دانید؟

ــ الان نمی خواهم درباره این گونه فیلم ها صحبت کنم اما در ژانر سینمای موقعیت می شود از آنها حرف زد و به نظرم فیلم باید چیزی بیشتر از موقعیت باشد و قصه داشته باشد و حال تماشاگر را خوب کند. و به حقیقت موضوع خودش هم نزدیک شود هرچند که به ظرفیت سینما نیز واقف هستم که فیلم چه توانایی هایی دارد و چه سطحی از باور را می تواند گسترش دهد اما باید در نظر گرفت که فیلم دفاع مقدس در مورد حقیقت دفاع مقدس دروغ نگوید و این حداقلِ یک فیلم خوب دفاع مقدسی است و هرچه که به حقیقت نزدیکتر باشد اصطلاحا دفاع مقدسی‏تر است. اما اگر از حقیقت دفاع مقدس دور شود دیگر فیلم خوب دفاع مقدس نیست. و نه تنها فیلم خوبی نیست بلکه فیلم بدی است و دارد دروغ می گوید.

ابنا: تعریف شما از فیلم خوب دفاع مقدس بیشتر به فیلم‌های مستند نزدیک است آیا منظور شما فیلم مستند است؟

ــ نه منظورم این نیست؛ هر چند این مفاهیم قدری به هم نزدیک است.

ابنا: حضور سینمای دفاع مقدس را در جشنواره امسال به لحاظ کمی و کیفی چگونه دیدید؟

ــ وقتی شرایط تولید فیلم را در ایران در نظر می گیریم و اینکه چند تا فیلم در حوزه دفاع مقدس در جشنواره تولید شده است خیلی خوب است.اما بیشتر صحبت های من در مورد بچه های فیلمساز نیست بلکه درباره بچه هایی است که به فیلمسازان دفاع مقدسی ما خوراک دفاع مقدسی می دهند و از مسئولین و دست اندرکاران سینمای دفاع مقدس توقع داریم که اطلاعات و فیلم‌نامه های خوبی را در حوزه دفاع مقدس فراهم کنند.

از سال 68 تا الان که سال 90 است به لحاظ محتوایی تازه داستانهایی مانند"دا" و "بابانظر" تولید شده است. سئوال این است که چقدر به سینماگرانمان کمک کرده ایم که همین ها را بسازند. به نظرم کوتاهی اکثر دست اندرکاران سینمای دفاع مقدس حتی انجمن سینمای دفاع مقدس باعث شده است که سینمای خوب دفاع مقدسی نداشته باشیم.

ابنا: فیلم های دفاع مقدسی جشنواره امسال چقدر با تعریف شما از فیلم خوب دفاع مقدس مطابقت داشت یا به آن نزدیک بود؟

ــ اگر بخواهیم جشنواره امسال را در خصوص دفاع مقدس بررسی کنیم من چیزی در جشنواره امسال نمی بینم.

در تعریف دفاع مقدس، کلمه مقدس بار دینی و ارزشی دارد و با کلمه ملی و انسانی متفاوت است لذا پایداری انسانی، جنگ انسانی، جنگ ملی، دفاع ملی اینها با دفاع مقدس فرق دارد.

یادم می آید در یکی از گفتگوهای آقای نبوی و جعفری جوزانی صحبت از این بود که مگر چند درصد از تمنیات رزمندگان ما از جنس زن و بچه و خانواده و تعلقات دنیایی بود و چند درصد آن بخاطر خدا و اینکه ایران باید آزد شود، بود. البته آقای جوزانی نظرشان بر این بود که درام باید ریشه اش از جنس نیازهای مخاطب باشد. این دو بعد از ادامه بحث به این نتیجه رسیدند که به جای واژه دفاع مقدس از واژه پایداری ملی استفاده کنند. به نظرم خیلی انتخاب درستی بود و فیلم "در چشم باد" درباره پایداری ملی فیلم خوبی است نه دفاع مقدس؛ چرا که فیلم دفاع مقدس تعریف دیگری دارد.

به همین خاطر اگر بخواهیم سینمای دفاع مقدس را در جشنواره امسال مورد توجه قرار دهیم چیزی وجود ندارد. وقتی می خواهیم از دفاع مقدس حرف بزنیم باید تعریف روشنی از آن ارائه دهیم به همین دلیل من حتی فیلم "سیزده59" و "دموکراسی در روز روشن" در جشنواره سال قبل را دفاع مقدسی نمی دانم. کدام گزاره دفاع مقدسی در سیزده59 یا دموکراسی در روز روشن گنجانده می شود؟ در حالی که فیلم مجوز دفاع مقدسی می گیرد و به نام دفاع مقدس نیز اکران می شود مثل فیلم "خرس" در جشنواره امسال؛

من می گویم بیایید ربط اینها را با سینمای دفاع مقدس پیدا کنیم و ببینیم چه فیلمی دفاع مقدسی هست و چه فیلمی ضد دفاع مقدسی است. وقتی تعریف درستی از فیلم دفاع مقدس نشود فیلم علیه و یا نزدیک به آن را بنام دفاع مقدس جا می زنیم.

ابنا: فکر می‏‌کنید جریان سینمایی ما چقدر در این مسئله مقصر است؟

ــ من نمی دانم، در موضوعات دیگر میشود گفت بچه های سینما مقصر است اما در این مسئله این گونه نیست به خاطر اینکه آنها یک موضوع را در جامعه می بینند و یک برداشتی دارند و آن را ارائه می کنند.

همین تعریف نکردن‏ها باعث شده که فیلم‌هایی علیه دفاع مقدس بوجود بیایند یا فیلم‌هایی نزدیک به دفاع مقدس به نام دفاع مقدس جا زده شوند و فیلم های پایداری ملی را دفاع مقدس بنامند. ممکن است در دفاع مقدس قسمتی از آن هم پایداری ملی بوده است اما دفاع مقدس تعریف دیگری دارد تعریفی که کمی به فیلم های "دیده بان" و "مهاجر" و "پرواز در شب" وغیره نزدیک است.

ابنا: به نظر شما فیلم‌های دفاع مقدسی در جشنواره امسال از نوع پایداری ملی بود یا دفاع مقدسی؟

ــ ببینید جنگ یعنی کشتن و کشته شدن؛ وقتی که به این نبرد یک واژه مقدس اضافه می شود تعریف روشنی پیدا می کند. نمی‌شود در جنگ به عده ای توهین کرد و گفت که اینها آدم کش هستند به خاطر اینکه یک عده جماعت روشنفکر خوششان بیاید.

این آدم کشتن در جنگ مقدس است چون یکسری مبانی دارد و اینکه این آدمها هدفشان از جنگ چه بوده است.

در فیلم روزهای زندگی که یک پزشک ماجرای فیلم را شکل می دهد باید یک مصداقی مانند این را پیدا کنیم.به نظر شما کدامیک از بچه های جنگ شبیه شخصیت فیلم سیزده59،ضد گلوله یا اخراجی ها است؟ اینکه در این فیلم ها جزییاتی قرار داده می شود که شبیه دفاع مقدس است دلیل نمی شود که اصل گفتمان فیلم، دفاع مقدسی باشد.

در فیلم "ضد گلوله" ما فروشنده نوارهای مبتذل را داریم که به خاطر ترس از مرگ و اینکه خانواده‌اش به نان و نوایی برسند به جبهه می رود تا شهید شود و در آخر هم شهید نمی شود؛ در پایان فیلم هم می بینیم که در سال‌های بعد از جنگ سی دی سریال "لاست"را می فروشد.

در مورد این گونه فیلم‌‏ها همین قدر می توانیم بگوییم که این فیلم ها در ژانر جنگ هستند اما در ژانر سینمای دفاع مقدس قرار ندارند. بله هر کجا که تیر و ترکش و گلوله و خمپاره باشد، ژانر جنگ محسوب می شود در حالی که ما بعد از انقلاب یکسری از مفاهیم سینمایی مانند دفاع مقدس را خلق کردیم که به ما اختصاص دارد و نمی شود آنها را در جاهای دیگر استفاده کرد.

به نظرم بعضی از کارگردان های ما تحت تاثیر غرب فکر می کنند که هر نگاه و قرائتی که از جبهه و جنگ داشته باشند می توانند ارائه دهند و اشکال ندارد در حالی که این نوع نگاه پر از اشکال و اعوجاج است.

ابـنا: از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید ممنونم.

............................

پایان پیام/ 161 ـ 162

 

عناوین مرتبط :

ــ پس از سیمرغ سی ‏ام / 1. مصاحبه با «پرویز شیخ طادی» کارگردان "روزهای زندگی"

ــ پس از سیمرغ سی ‏ام / 2. چند کلمه خطاب به «رضا عطاران» کارگردان "خوابم میاد"

ــ پس از سیمرغ سی ‏ام / 3. نقد فیلم و فیلمنامه "شور شیرین"

ــ پس از سیمرغ سی ‏ام / 4. نقد فیلم سینمایی "بیداری"

ــ پس از سیمرغ سی ‏ام / 5. بررسی فیلم های "خرس"، "ضد گلوله" و "روزهای زندگی"

ــ پس از سیمرغ سی ام / 6. نقد فیلم سینمایی "من و زیبا"

ــ پس از سیمرغ سی ام / 7. در نشست نقد "شیخ طادی" چه گذشت؟

ــ پس از سیمرغ سی ام / 8. بررسی فیلم سینمایی "ملکه"

ــ پس از سیمرغ سی ام / 9. سه نوع نگاه به سینمای جنگ، و بررسی فیلم سینمایی "ضد گلوله"

ــ پس از سیمرغ سی ام / 10. روایت «حسین اسدی» از نقد خوب/ جشنواره فیلم دفاع مقدسی نداشت!

ـــــــــــــــــــــــ

ــ نقد برنامه های سیما در نوروز 1391 / 1. برنامه "خانومی که شما باشی" و تضعیف ارکان خانواده

ــ نقد برنامه های سیما در نوروز 1391 / 2. سریال "فراموشی" و حرمت‏گذاری به اخلاق، پدر و نان حلال

ــ نقد برنامه های سیما در نوروز 1391 / 3. سیما از مخاطبان اینترنتی چند گرفت؟

ــ نقد برنامه های سیما در نوروز 1391 / 4. سریال "چک برگشتی" و تصویر نماینده‏ای متعهد و متخصص


نظر خود را ارسال کنید

پست الکترونیکی شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * علامت خورده اند

*

All Content by AhlulBayt (a.s.) News Agency - ABNA is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License