چهارشنبه
۱۴:۲۹
۱۳ امرداد ۱۴۰۰
1095024
منبع: ابنا

مباهله؛ واقعه ای که کم اهمیت‌تر از غدیر نیست

واقعه شگفت ‏انگیزى که در اهمّیّت، اگر هم سطح با حماسه پر شُکوه «غدیر» نباشد، از آن، کم اهمّیّت ‏تر نیست. زیرا «مباهَلَه» زیربناىِ «غـدیر» است و پیش از جریان غدیر، خداى سبحان در قرآن، به روشنى، وجود مبارکِ امیرمؤمنان «على بن ابی طالب علیه ‏السلام» را به منزله «نَفْس و خودِ» پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) یاد کرده است، و این عطیّه الهى و فضیلت عظمى را به آن حضرت اختصاص داده است.

خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا / سرویس صفحات فرهنگی:

مباهله در اصطلاح به این معناست که دو تن یا دو گروه یکدیگر را در محضر الهی نفرین کنند؛ پس هر کدام ظالم باشد خداوند وی را رسوا گرداند و نقمت و عذاب خود را بر وی بفرستد و ذریه او را مستأصل و هلاک گرداند. این واژه در تاریخ اسلام به ماجرای مباهله پیامبر اکرم (صلی ‌الله ‌علیه ‌وآله) و مسیحیان نجران اشاره دارد که در ۲۴ ذوالحجه سال نهم هجری واقع شد (برخی، آن را در سال دهم ذکر کرده اند) و پس از آنکه مناظره آن حضرت با آنان سودی نبخشید و ایمان نیاوردند، حضرت پیشنهاد مباهله را مطرح کرده و آنان پذیرفتند ولی در روز موعود، با دیدن همراهان پیامبر(ص) حاضر به این کار نشدند.

این واقعه، علاوه بر اثبات حقانیت دین اسلام و حقیقت دعوت پیامبر(ص)، فضیلت اهل بیت ایشان را نیز ثابت می کند و طبق آیه ۶۱ سوره آل عمران که درباره همین ماجرای مباهله نازل شد، امیرالمؤمنین علی (علیه‌ السلام) به منزله نفس و جان پیامبر قلمداد شده است.

استاد «مرتضی نجفی قدسی» از خادمان قرآن کریم و مؤسس دارالقرآن علّامه طباطبایی، به مناسبت این روز عزیز و برای بزرگداشت یکهزار و چهارصد و سى و دومین سالروز سپید «مباهَلَه» یادداشتی با عنوان تعظیم قرآن و تکریم اهل ‌بیت(ع) در روز مباهله به شرح زیر را قلمی کرده است:

    

        

**   مباهله ؛ واقعه ای که کم اهمیت‌تر از غدیر نیست   **

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
به قلم: مرتضی نجفی قدسی
◀️ 13 مرداد 1400 (24 ذوالحجة 1442)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

﴿ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکَاذِبِین ﴾ (سوره آل‌عمران – آیه ۶۱)

طلیعه طلایینِ روز بیست و چهارم ذوالحجّه، همان صبحى است که پیامبر عزیزمان (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) رسولِ مِهر و لبخند، پا به میدانِ نبرد با بزرگان مسیحیّت نهادند… آمدند تا با یک‏دیگر «مباهَلَه» کنند؛ یعنى هر دو طرف دعا کنند و از خداى یکتا بخواهند تا هر کس حقّ است دعایش اجابت شود و هر که ناراست و کژ اندیش و دروغ پیشه است، رسوا شود و عذابِ عظیمِ الهى بَر او فرو ریزد.

* مباهله کم اهمیت تر از غدیر نیست

بى ‏گمان یکى از حوادثِ برجسته تاریخ اسلام که هشتاد و چند آیه از سوره آل عمران، پیرامون آن نازل شده است، ماجراى «مباهَلَه» است.

واقعه شگفت ‏انگیزى که در اهمّیّت، اگر هم سطح با حماسه پر شُکوه «غدیر» نباشد، از آن، کم اهمّیّت ‏تر نیست. زیرا «مباهَلَه» زیربناىِ «غـدیر» است و پیش از جریان غدیر، خداى سبحان در قرآن، به روشنى، وجود مبارکِ امیرمؤمنان «على بن ابی طالب علیه ‏السلام» را به منزله «نَفْس و خودِ» پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) یاد کرده است، و این عطیّه الهى و فضیلت عظمى را به آن حضرت اختصاص داده است. ﴿ پس هر که در این باره [که عیسى پسر خدا نیست] پس از علم و دانشى که به تو رسیده [باز] با تو محاجّه و ستیزه کند، بگو: بیایید؛ ما پسرانمان و شما هم پسرانتان، و ما زنانمان و شما هم زنانتان، و ما جانهایمان و شما هم جانهایتان را بیاورید، سپس مباهَلَه کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم ﴾. (سوره آل‌عمران – آیه ۶۱)

* ماجرای نامه پیامبر(ص) به نجرانی ها

پیامبر اکرم (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) پس از فتح مکّه، در شوّالِ سال نُهم هجرت، به فرمان خداوند، دستور تنظیمِ نامه ‏اى براى دعوتِ نجرانى ‏ها به اسلام را صادر فرمودند. مخاطب پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) عالمانِ بزرگى بودند که یک حکومت دینى مسیحى را اداره مى‏ کردند.

اُسقف اعظم [= کشیش بزرگ] با مطالعه نامه، تصمیم به مشورت مى ‏گیرد. پس از تبادل نظر، مجلسِ بسیار بزرگى در کلیساى اعظم برپا شد.

ابتدا اُسقف اعظم، نامه پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) را براى مردم قرائت کرد تا نظرات خود را اعلام کنند.

یکى از علماى بزرگ مسیحى به نام «حارثه» تحقیق درباره حقّانیّت پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) را مطرح نمود.

اُسقف اعظم فرمان داد تا فرازهایى از صحیفه آدم، صحیفه ابراهیم و شیث علیهم ‏السلام، تورات و اِنجیل که در آن‏ها ذکر محمّد و آلِ محمّد علیهم ‏السلام به صراحت آمده بود، براى جمعیّتِ حاضر در کلیسا خوانده شود.

با قرائت صُحُف و کُتبِ انبیاى پیشین، بر همه روشن شد که به تصریحِ آن متون، پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) از نسل ابراهیم و اسماعیل علیهماالسلام است، و نسلِ وى، از دخترِ اوست. و آن که خاتَم پیامبران است نامش «محمّد» و نام دیگر او «احمد» است. دین او جهانى است و اختصاصى به فرزندانِ اسماعیل ندارد؛ و آن‏که منجى بشریّت است، و جهان را پُر از «عدالت» مى‏کند، آخرین فرزند و دوازدهمین جانشین از نسلِ اوست.

پس از قرائتِ این متون، شُبهه ‏افکنان و مُنکِران مغلوب شدند ولى باز هم تسلیم نشدند. آن‏گاه به سرپرستى اُسقف اعظم به مدینه آمدند تا از نزدیکْ پیامبرِ خاتم (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) را ببینند و رفتار و گفتار او را با اوصافى که در کتاب‏هایشان یافته بودند، بسنجند. امّا تا سه روز، نَه رسول خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) درباره موضوع اصلى با آنان سخن فرمود و نَه آنان با رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله گفتگویى کردند.

در روز سوّم، رسول خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) ایشان را به اسلام دعوت کرد. امّا آن‏ها ضمن اعتراف به تطبیق خصوصیّاتِ آن حضرت با ویژگى‏هاىِ مذکور در اِنجیل، به بهانه «انکارِ الوهیّت عیسى» از پذیرش دینِ اسلام خوددارى کردند.

* نزول آیه مباهله

پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) در این باره با آنان مناظره فرمود. امّا منکِران باز هم بَراهینِ روشنِ آن حضرت را نپذیرفتند و پیشنهاد مباهَلَه را مطرح ساختند.

در این هنگامه، خداى متعال، “آیه مباهَلَه” را بر پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) فرو فرستاد. رسول خدا نیز آنچه را که بر او نازل شده بود، بر آنان قرائت کرد و فرمود: «خداوند به من فرمان داده است که اگر بر سخن خود پاى فشردید، درخواست‏تان را اجابت کنم و با شما مباهَلَه نمایم».

دو تَن از مسیحیان نجران که بیش از همه به حقیقت واقف بودند و از مباهَلَه وحشت داشتند، به همراهانِ خود گفتند: «اگر با اصحاب و قوم خود به مباهَلَه با ما آمد، با او مباهَلَه مى‏ کنیم، زیرا این دلیل است که او پیامبر نیست. امّا اگر فقط با اهل‌بیتش به مباهَلَه بیاید با او مباهَلَه نمى‏کنیم؛ چرا که او اهل‌بیتش را در معرضِ خطر قرار نمى‏دهد مگر آنکه از راستگو بودنِ خود مطمئن باشد». این سخن، مورد تأیید اُسقف اعظم قرار گرفت.

خداى متعال، آرایشِ سپاه اسلام را در برابر صف‏ آرایى مِهتران مسیحیان نَجران، خود به عهده گرفت. لذا آیه مباهَلَه، دستورالعمل پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) قرار مى‏ گیرد و باید «پسران» و «زنان» و «نفْـسِ» خود را به دلالتِ آیه ﴿ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ﴾ به آوردگاهِ سِترگِ مباهَلَه، همراه خود بیاورد.

* همراهان پیامبر(ص) در روز مباهله

با طلوعِ آفتابِ روزِ سه شنبه ۲۴ ذو‏الحجّه سال نُهم هجرى، مطابق با سال ۶۳۱ میلادى، پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) به سوى محلّ مباهَلَه، درحالى ‏که امیرمؤمنان علیه ‏السلام به منزله «نفْـسِ پیامبر» دوشادوش و دست در دست راستِ پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) و امام حسن علیه‏ السلام در سَمت چپ پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) و امام حسین علیه ‏السلام در آغوش پیامبر، و همه گِرداگِرد شمعِ بى ‏مانند جمعِ آفرینش؛ ریحانه ملکوت، حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام حرکت کردند تا به هم‏آوردى با بزرگان نصارا، آمین‏ گوىِ دعاىِ محمّد مصطفى (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) باشند.

پنج تَن اطهار (علیهم ‏السلام) در هاله ‏اى از نور، آرام آرام پیش مى ‏آمدند. هستى، چنان غَرقِ تماشایِشان بود که انگار خداوند، بهشت را به معرضِ تماشا گذاشته است. پنج تن اصحاب کِسا علیهم‏السلام به محل تعیین شده رسیدند و زیر عبا ایستادند. پیامبر، دستِ راست خود را به سوى آسمان گرفت. سپس انگشتان را از هم باز کرد و در همان حال فرمود: «خدایا، اینان اهل‌بیت من و خاصّانِ من هستند. هرگونه بدى را از ایشان دور کن و آنان را پاک گردان. خدایا، این ـ على ـ منظور از «نفسى» است؛ و او نزد من همتاىِ نفْسِ من است. خدایا، این ـ فاطمه ـ منظور از «نسائى» است و او افضلِ زنانِ جهان است. خدایا، این ـ حَسن و حُسین ـ دو فرزند و نوه من هستند. من با هر کس که با اینان جنگ کند، روى جنگ دارم و با هر کس که با اینان دوست باشد، دوستم».

* ترس سران مسیحیان از غضب الهی

هنوز مباهَلَه انجام نشده است، امّا آثارِ غضبِ الهى ظاهر گشته و عذاب درحال نازل شدن مى‏ باشد. دو نفر از سران مسیحیان نزد پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) آمدند و پرسیدند: اى ابوالقاسم، به وسیله چه کسانى با ما مباهَلَه مى ‏کنى؟ حضرت فرمودند: «به وسیله بهترین مردم روى زمین و عزیزترین آن‏ها نزد خداوند عزّوجلّ».

سپس پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) به على و فاطمه و حسن و حسین علیهم ‏السلام اشاره کرده و فرمود: «به وسیله اینان». دگربار فرمودند: «آیا لحظاتى پیش این مطلب را به شما خبر ندادم؟ بلى، قسم به آن‏که مرا به حقّ مبعوث کرده، دستور داده شده ‏ام به وسیله اینان با شما مباهَلَه کنم. اینان هستند پسران و زنان و نفسِ ما».

* تسلیم نجرانیان و ترک مباهله

از این‏رو، به دستورِ اُسقف اعظم، تصمیمِ قطعى نجرانیان بر تَرکِ مباهَلَه و قبولِ مالیات (= جزیه) بین خودشان تصویب شد…

هنگامى‏ که پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) و اهل‌بیت علیهم‏السلام با همراهى مردم از جایگاه مباهَلَه به مسجد رسیدند، جناب جبرئیل نازل شد و این پیام آسمانى را عرضه داشت: «یا محمّد، پروردگار عزّوجلّ به تو سلام مى ‏رساند و مى‏گوید:… اى احمد، به عزّت و جلالم سوگند، اگر تو با کسانى از اهل‌بیتت که در زیر کِساء بودند با همه اهلِ آسمان و زمین و مخلوقات، مباهَلَه مى‏کردى، آسمان تکّه‏ تکّه مى‏شد و کوه‏ها قطعه ‏قطعه مى ‏گشت و زمین از هم گسیخته مى ‏شد و هرگز آرام نمى ‏گرفت مگر آنکه من اراده مى ‏کردم».

پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) با شنیدن این پیامِ الهى، به سجده درآمد و چهره بر خاک سایید. سپس دستانش را بلند کرد و در آن حال، سه بار فرمودند: «شُکر خدایى را که نعمت مى ‏دهد». سپس فرمود: «لعنت ابدى خدا تا روز قیامت بر کسانى که بر شما اهل‌بیت ظلم کنند، و در اجرى که خداوند بر آنان واجب کرده نسبت به من کوتاهى کنند».

* احیای نبوت و ولایت در روز مباهله

روزِ فرخنده «مباهَلَه»، قبل از هر چیز، با احیاى نبوّت و ولایت، پُر شُکوه‏ترین و شگفت‏ انگیزترین جلوه از حقیقتِ جاودانى و جهانىِ اسلام، یعنى «نبوّت و خاتمیّتِ نبوى» و «ولایت و امامتِ عَلَوى» است.

در روز مباهَلَه، از یک‏سو، حقّانیّتِ اسلام بر دیگرِ ادیان و عقایدِ تاریخ ثابت شد، و از دیگر سو؛ کادرِ رهبرىِ این عقیدتِ انسانى تا پایان روزگار تعیین گردید.

* آیه مباهله؛ عالی ترین مدرک حقانیت امامت امیرالمؤمنین(ع)

آیه مباهَلَه، عالى ‏ترین مدرک براى حقّانیّتِ امامت و خلافتِ بلافصل على علیه‏ السلام بعد از شهادت جانسوز رسول اکرم (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) مى ‏باشد، و نیز واضح‏ترین دلیل بر فضیلت امیرمؤمنان «على بن ابى طالب علیه‏ السلام» است. زیرا خداوند به پیامبر دستور مى ‏دهد که نفْسِ خود را براى مباهَلَه دعوت کن. بدیهى است که مراد از نفْسِ پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) شخصى غیر از خود آن حضرت است، و او ـ على علیه‏ السلام ـ در همه فضایل و کمالات، ـ غیر از نبوّت ـ هم‏رتبه پیامبر و مساوى با ایشان است.

* فرمایش امام رضا(ع) درباره آیه مباهله

امام هشتم، حضرت رضا علیه‏السلام آیه مباهَلَه را از جهتِ دلالت بر امامتِ امیرمؤمنان علیه‏السلام بهترین و روشن‏ترین آیه در قرآن دانسته‏ اند و با استناد به این آیه و عملِ رسول خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) پس از نزول آن، ثابت مى ‏کنند که امیرمؤمنان علیه‏ السلام؛ «نفْـسِ پیامبر» و با «فضیلت‏ترین خلقِ خدا» پس از پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) مى ‏باشند.

امیر مؤمنان على (علیه ‏السلام) در شوراى شش نفره ‏اى که «خلیفه دوم» براى انتخاب خلیفه پس از خود ترتیب داده بود، براى یادآورى حقّ و حقّانیّتِ خود به حاضران، به ماجراىِ نزولِ آیه شریفه مباهَلَه اشاره کردند و خطاب به اعضاى شورا فرمودند: «آیا احدى هست که در این فضیلت با من شریک باشد؟» همه اعضاى شورا اعتراف کردند که این آیه در شأن حضرتش نازل شده است.

ماجراى شکوهمند مباهَلَه از چند جهت، بر افضلیّتِ اهل‌بیت علیهم ‏السلام دلالت دارد:
اول: به فرمان الهى، دعوتِ پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) از امیرِ مؤمنان، حضرت فاطمه زهرا، امام حسن مجتبى و حضرت سیّدالشّهداء امام حسین ـ درود خدا بر آنان باد ـ بیانگر این حقیقت است که آن بزرگواران، محبوب‏ترینِ افراد نزد رسول خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) بودند، و روشن است که محبوب‏ترین فرد نزد پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله)، با فضیلت ‏ترین افرادِ امّت پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) نیز خواهد بود.

دوّم: دعوت رسول خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) از اهل‌بیت علیهم ‏السلام براى مباهَلَه با دشمنانِ دین، نشان از رفعت و عظمتِ جایگاه و جلالت ایشان نزد خدا دارد. زیرا پیامبر (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) از میان بانوان و خویشاوندان خود، تنها امیرِ مؤمنان علیه‏السلام، حضرت فاطمه علیهاالسلام، امام حسن مجتبى علیه‏السلام، و امام حسین علیه‏السلام را برگزیده و اَحدى از بنى هاشم و خویشاوندان و همسرانِ خود را در این امر با آن بزرگواران شریک نساخته، تا چه رسد به اصحاب و سایر مسلمانان!

سوّم: یکى دیگر از وجوهِ دلالتِ واقعه مباهَلَه بر افضلیّتِ اهل‌بیت (علیهم ‏السلام) یارىِ دین خدا به دست ایشان است.

زمانى که رسولِ خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) با اهل‌بیت خویش براى مباهَلَه خارج شدند، به ایشان فرمودند: «هرگاه من نفرین کردم، شما آمین بگویید». این جریان به خوبى نقشِ اهل‌بیت علیهم‏ السلام را هم در ثبوتِ نبوّت و راستىِ گفتارِ رسول خدا (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) روشن مى‏ کند، و هم بیانگر آن است که اگر دشمنانِ دین خدا، با ایشان وارد مباهَلَه مى ‏شدند، خداوند به واسطه اهل‌بیت علیهم‏ السلام دشمنانِ شریعت و دینِ خود را خوار و نابود مى ‏کرد.

بدیهى است کسى که چنین جایگاهى در مباهله انبیا علیهم‏السلام داشته باشد، به یقین؛ برتر و با فضیلت‏تر از کسانى است که از این جایگاه برخوردار نیستند.

* آیه مباهله و افضلیت امیرالمؤمنین(ع) در میان امت

از این‏رو، آیه مباهَلَه بر افضلیّت امیرِمؤمنان در میان امّت دلالت دارد و بنا بر اتّفاقِ همه مسلمانان، کسى سزاوار و شایسته امامت است که با فضیلت‏تر باشد و این حقیقتى است که حتّى اشخاص متعصّبى چون ـ ابن تیمیه ـ بدان اقرار و اذعان دارند.

بى تردید هیچ‏کس به اندازه پیامبر گرامى (صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) نگران آینده مسلمانان نبوده است. آن حضرت کسى است که رنج مسلمانان برایش بسى سخت و در هدایتِ آنان بسیار حریص و نسبت به مؤمنانْ دل‏سوز و مهربان است.

از همین ‏رو، همه مسلمانان باور دارند که رسول خدا صلى‏ الله ‏علیه ‏و‏آله در پایان عمر، دو یادگارِ ماندگار و رهایى‏ بخشِ امّتِ اسلام از گمراهى را که هرگز از یک‏دیگر جدا نمى ‏شوند به جاى نهاد.

بزرگداشت مباهله نماد و نمود تعظیم قرآن و تکریم عترت
همه مى ‏دانند که آن حضرت رمزِ ماندگارى اسلام و رشد و بالندگى مسلمانان، و رهایى از گمراهى و پراکندگى و نابسامانىِ آنان را تنها در دو چیز مى‏ داند:

۱ ـ چنگ زدن به ریسمانى استوار، برکشیده از آسمان تا زمین، یعنى «قرآن کریم».
۲ ـ پناه بردن به کَهف حَصین و دِژ استوارِ دین، یعنى «اهل‌بیت کرام».

این‏گونه است که بزرگداشت و نکوداشتِ مباهَلَه، نماد و نِمود روشنى است از تعظیمِ قرآن و تکریمِ اهل‌بیت علیهم‏السلام.

اینک وظیفه هر مسلمانِ آگاهى است که با گرامیداشت و بزرگداشتِ این روز عزیز و مهمّ، هر چند قدمى کوچک، در راه اعتلاى عزّت و عظمت و حقّانیّت اسلام و اهل‌بیت (علیهم ‏السلام) بردارد.

باشد که جاودانگى این پیروزى بزرگ را با ظهور و برپایى حکومتِ شکوهمندِ عُصاره خلقت، موعودِ موجود، حضرت بقیّه ‏اللّه‏ الاعظم، امام زمان (عَجّلَ‌ الله تَعالى فَرَجَهُ الشریف) شاهد و ناظر باشیم.

ماجراى مباهَلَه در کتاب‏هاىِ پُرشمارى از منابع شیعه و اهل‌سنت رقم خورده است. برخى از آن‏ها عبارتند از:

بحار الأنوار؛ ج ۲۱، صص ۲۸۰ ـ ۳۵۴٫ اقبال الاعمال؛ صص ۳۱۰ ـ ۳۴۸٫
ــ الإرشاد فى معرفه حجج‌الله على العباد؛ شیخ مفید، ج۱، ص۱۶۹، دارالمفید.
الکشّاف؛ زمخشرى، ج ۱، ص ۲۸۳٫
ــ تفسیر الرازى؛ فخر رازى، ج۴، ص۲۴۰٫
صحیح مسلم؛ مسلم النیشابورى، ج۱۲، ص۱۲۹، ح۴۴۲۰٫
فتح البارى؛ (شرح صحیح البخارى)، ابن حجر عسقلانى، ج۷، ص۷۴٫
الاحتجاج؛ شیخ طبرسی، ج۱، ص۱۹۴٫
الصواعق المحرقة، احمد بن حجر الهیتمی، ص۱۵۶٫
تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر، ج۴۲، ص۴۳۲٫

...............................
پایان پیام/ 218-101

* آرشیو سرمقاله های خبرگزاری ابنا:
ــ آیا شاهد یک "ترکیه جدید" خواهیم بود؟
ــ رایزنی شکننده در ژنو ؛ دست بالا مال کیست؟
ــ جمعه های خونین تکفیری؛ داعش اسلام را کجا آموخته است؟
ــ آقای درویش، بیایید به احساسات مردم احترام بگذاریم
ــ انفجار اطلاعات؛ غول‌های صنعت فرهنگ؛ و دو نامه
ــ اقتصاد مقاومتی؛ در عرصه فرهنگ و تبلیغ بین الملل
ــ روز جهانی حضرت علی اصغر(ع) ؛ روز حمایت از کودکان قربانی خشونت و تروریسم
ــ نمونه ای موفق در تبلیغ بین المللی؛ ترکیب "حکمت، دانش و مخاطب شناسی"
ــ یادداشت های اربعینی /1/ و کاروان عشق در حرکت است...
ــ یادداشت های اربعینی /2/ به میزبانمان احترام بگذاریم
ــ یادداشت های اربعینی /3/ بیست و هشتم صفر؛ اربعین مکرر؛ و ایثار و مجاهدت عجیب شیعیان عراق
ــ دوران ترامپ؛ دکترین مونرو یا مک کارتیسم نوین؟
ــ هاشمی رفسنجانی؛ فدک؛ و ثبت جهانی "مظلومیت فاطمه زهرا(س)"
ــ گناه روحانیون جمهوری آذربایجان چیست؟
ــ این 10 روز سرنوشت ساز ...
ــ شهر خون، دوباره در آتش
ــ حمله آمریکا به سوریه؛ دوگانگی در برخورد و افشای فریب ترامپ
ــ صحنه های وحشتناک در حی الراشدین 
ــ پاراچنار در "مبعث" هم رنگ خون گرفت
ــ رقابت اخلاقی در انتخابات؛ لازمه اعتلای جامعه
ــ "ترامپ" و "آل سعود" در حال ایجاد اتفاقات بسیار بدی در خاورمیانه هستند
ــ فروپاشی ائتلاف عربی، نخستین نتیجه رقص شمشیر در ریاض
ــ تهدیدهای ملی‌گرایی کاذب/ آیا حج ایرانیان باعث ثروتمند شدن عربستان می شود؟
ــ جنبه‌های تاکتیکی، عملیاتی و راهبردی آزادسازی موصل
ــ ریاض؛ حرکت به‌ سمت آتش‌افروزی
ــ تحلیل روان‌شناختی "فاجعه قتل آتنا اصلانی"
ــ مردی که در روزگار نامردان، جوانمردی کرد و ایمانش را به رخ کشید...
ــ روز دختر؛ روز مبارزه با جاهلیت مدرن
ــ رویش های اخلاقی و اهل بیتی در ورزش
ــ خبرنگار؛ عنصری متعهد، دلسوز و حرفه ای
ــ مسابقه فوتبال با جماعت "دانشمند کُش" و "داعش پناه" ؟!
ــ عامل جنایت "میرزا وَلَنگ"؛ طالبان، داعش یا هیچکدام؟/ خط "تکذیب" در پی چیست؟
ــ حفظ وحدت مسلمانان؛ بهترین واکنش در قبال غصب مسجدالاقصی
ــ اعجاز قرآن کریم و ثمره ازدواج علی(ع) و فاطمه(س)
ــ در میانمار چه می گذرد؟
ــ به بهانه همه پرسی استقلال کردستان؛ استقلال طلبی از منظر حقوق خصوصی
ــ پنج درس مهم از مکتب عاشورا
ــ اشتباهات یک نطق ناموزون!
ــ هشدارها و توصیه ها به زائران اربعین
ــ زیبایی های شیعه در برابر زشتی های وهابیت
ــ عربستان سعودی؛ عامل بی‌ثبات سازی منطقه
ــ هفته وحدت؛ همدلی و همکاری، ضرورت همیشگی
ــ هفته وحدت؛ دال مرکزی دیپلماسی اتحاد
ــ از "بالفور" تا "ترامپ"
ــ بازی "هیلی" با آبروی آمریکا 
ــ از موشک های نجم الثاقب تا اسکادهای نقطه زن!
ــ تسویه حساب آل خلیفه با ملت بحرین
ــ نهم دی؛ روز بصیرت و میثاق با ولایت
ــ «آچمز» برجامی ترامپ
ــ پیشنهاد ایجاد مجمع گفت‌وگوی منطقه‌ای خلیج فارس 
ــ آقایان سلبریتی! کسی زیر کرسی لم نداده؛ هیچکس هم در خواب ناز نیست
ــ حق امام خمینی(ره) بر شیعیان جهان 
ــ ارتباط انقلاب اسلامی ایران با فرهنگ مهدویت و ظهور منجی
ــ جايگاه رو به افزايش هند در جهان و بايسته های گسترش روابط با دهلی نو
ــ ایران در هجوم دمنتورها / پشت پرده "ناامیدسازی مردم"
ــ دیدگاه امام خمینی(ره) در باب علوم انسانی اسلامی
ــ احترام مردم نجیب ایران به شب شهادت امام هادی(ع) در تقارن با تحویل سال نو
ــ حمایت از کالای ایرانی؛ راهکاری برای توسعه ملی
ــ ندای حسین(ع) و زینب(س)؛ پیامی از قعر تاریخ برای جنایتکاران آل سعود
ــ درباره واتیکان شدن قـم!
ــ نقش انتظار و رسالت منتظران ظهور
ــ تأثیرات فرا لبنانی پیروزی حزب الله
ــ در اندوه روز خونبار ملت فلسطین
ــ خاطره ای شگفت از مرد ارشاد معنوی و اخلاقی
ــ جامع ترین دیوان شعردرباره امام حسن مجتبی(ع) و فرزندان شهیدش
ــ دلداده علامه!
ــ آیا ادعای ترامپ مبنی بر "تغییر رفتار ایران" درست است؟
ــ الحدیده؛ شکست پنج ارتش در برابر یک ملت
ــ منشور نسل جوان در سیره امام جعفر صادق علیه السلام
ــ پیام سفر ولایتی به مسکو
ــ تغییر بافت سرزمین های شیعی؛ از "قدس" تا "فوعه و کفریا"
ــ قدردان خبرنگاران و اصحاب رسانه متعهد، مردمی و انقلابی باشیم 
ــ خبرنگاران و دنیای گرفتار در بحرانِ بی‌اخلاقی و بی‌معنایی
ــ منحوس ترین شاهان، منفورترین سازمان؛ و وظیفه بزرگ اصحاب رسانه و روایت
ــ به ملت عراق اهانت کردید، آقای نخست وزیر!
ــ به چه جرمی کشته شدند؟!
ــ برای اطلاع سخنران تجمع فیضیه/ نگاهی اجمالی به دروس خارج جدید حوزه علمیه قم
ــ سخنی در تکریم حوزه و مرجعیّت و سکولاریسم ناپذیری اسلام و قرآن
ــ رزمندگان پابرهنه یمنی، در گِل گیر کردن سعودی، ذوق شیخ اماراتی!
ــ پیام اربعین چیست؟
ــ جمال خاشقجی، ورزشگاه آزادی و دروغگویان بالفطره!
ــ "وحدت" اساس است؛ تاکتیک نیست
ــ رهبر معظم انقلاب؛ شخصیتی تحول خواه و روشنفکر
ــ تن دادن سعودی‌ به مذاکرات و اعتراف به شکست گزینه نظامی در یمن
ــ نهم دی؛ تقدس نظام جمهوری اسلامی و دفاع مردم از مرزهای عقیدتی
ــ مرید خمینی؛ مراد مستبصران اروپایی
ــ آیا سخنان رئیس جمهوری مصر درباره آزادی عقیده، به "دستورالعمل" تبدیل می شود؟
ــ چرا لهستان میزبان کنفرانس ضد ایرانی شده است؟
ــ ویژگی های منحصر بفرد انقلاب اسلامی ایران
ــ برای او که "مؤمن" به انقلاب بود!
ــ دستاوردهای بخش تجلی اراده ملی؛ از هم اندیشی تا همکاری
ــ اهداف سفر ناگهانی "بشار اسد" به ایران؛ و ایده راهبردی رهبر انقلاب 
ــ عراق به "روحانی" خوش آمد گفت، در روز روشن!
ــ به مناسبت سال "رونق تولید" / راه اینجاست؛ تولید ملی واقعی
ــ سپاه ۸۰ میلیون نفری و غیظ استکبار جهانی
ــ واکاوی سیاست‌های جدید عربستان در عصر «سلمان» و پسرش!
ــ اسرائيل شناسی امام خمينی(ره)
ــ ابعاد مختلف شخصیت امام خمینی(ره) از قلم شاگردش آیت الله جعفر سبحانی
ــ صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت
ــ تفاوت پاسخ های رهبر معظم انقلاب به دو رئیس جمهوری آمریکا
ــ اشتباهات اخوان‌ المسلمین و خطاهای محمد مرسی چه بود؟
ــ بشریت؛ ‌مدیون نهضت علمی امام صادق علیه السلام
ــ محیط زیست از منظر امام رضا علیه السلام
ــ عکسی، اندوهی... و تسلّایی...
ــ خـبرنگاری؛ رسالتی الهی
ــ دلیل خودداری «شیخ زاکزاکی» از ماندن در هند چه بود/ او منافع چه کسی را به خطر انداخته است؟
ــ علی(ع) ؛ مردی همواره در آغوش خطر، بدون لغزش و ضعف
ــ مبـاهله ؛ از غریب ترین اعیاد شیعه
ــ در سوگ رهپوی راه یافته، یحیی بونو
ــ صبح عاشورا؛ صبح رستاخیز عظیم
ــ امام سجاد(ع) ؛ فرماندهی در لباس اسارت
ــ درباره استادی که از دستمان رفت/ «سید جعفر مرتضی» سخت علاقمند به انقلاب بود
ــ ۱۳ آبان، فتنه های منطقه، و اثبات حقانیت دانشجویان پیرو خط امام(ره)
ــ انتـقام متفاوت دانشجویان ایرانی از اغتشاشگران عراق!
ــ نهم دی؛ اوج ایمان و بصیرت دینی وحرکتی متکی بر اراده الهی
ــ مهم‌ترین پیامد شهادت سرداران اسلام «سلیمانی» و «مهندس» چیست؟
ــ سـلام، جـانِ برادر...
ــ چرا "انقلابی‌گری" خط قرمز سردار شهید سلیمانی بود؟
ــ به یاد یک مسلمان ایتالیایی صمیمی
ــ انقلاب اسلامی ایران؛ درس‌ها و عبرت‌ها
ــ عدالت بـرای همه
ــ «شیخ الاسلام» ؛ نماد اخلاق در دیپلماسی
ــ همه ما يک قاسم سليمانیِ درون داريم
ــ برخی جنبه‌های مثبت تجربه تلخ کرونا
ــ ویروس کرونا و فرهنگ فضای مجازی در ایران
ــ روز جمهوری اسلامی؛ فرصتی مناسب برای آشنایی نسل جدید با تاریخ انقلاب اسلامی
ــ در این روزهای کرونایی مراقب "برکت های جامعه" باشیم
ــ «شیخ الاسلام» ؛ مردی سیاسی در خط مقدم مقاومت
ــ «آیت الله امینی» ؛ مرد علم و عمل
ــ معلم، نماد مکتب انسانیت و کارگر، پیش قراول جهش تولید
ــ الحشد الشعبی و شش سال جهاد
ــ سه مرحله اعتقادی، اخلاقی و عملی عفاف
ــ هدف صهیونیست ها از جنگ نمایشی در مرز لبنان چیست؟
ــ همدلی؛ رمز موفقیت استان قـم در مسیر مقابله با كرونا
ــ تعظیم قرآن و تکریم اهل‌بیت(ع) در روز "مباهَلَه"
ــ کـرونـا و محـرم
ــ ستیز حق و باطل، به زمان و مکان محدود نیست
ــ اهل هیأت و روضه بار دیگر سربلندمان کردند...
ــ اهانت به قرآن، توهين به همه انبياء است
ــ روضه فارسی، با لهجه انگلیسی!
ــ از صومعه تا دیر، از کلیسا تا مسجد
ــ آیت ‌الله تسخیری؛ جریان‌ساز ترجمه و نشر بین‌المللی معارف اسلامی
ــ آیت اللهِ مؤسس؛ او که خستگی را خسته کرد
ــ اصول انقلاب پیامبر(ص)
ــ ضرورت یک اتحاد واقعی در جهان اسلام
ــ دانشمند بزرگ «استاد محسن فخری زاده» چرا ترور شد؟
ــ شیخ جعفر الهادی؛ از "مديوم تلويزيون" تا "کتابی همچون یک موسوعه"
ــ فاطمه زهراء(س)؛ نسخه‌ای مطابق اصل
ــ در رثای «مهدی مروی» ؛ ديپلمات ارشد انقلابی
ــ تروریسم ضد شیعی در پاکستان، توطئه عادی سازی روابط با اسرائیل و پیام راهگشای مرجعیت
ــ آیت ‌الله ضیاءآبادی؛ واعظی دین شناس و عامل به قرآن
ــ در سوگِ «کانگ جلال»
ــ قـم و نجف؛ دو بال جهان تشیع
ــ شکست در سوریه، نزاع قره باغ و مواضع ایران
ــ نقطه آغاز انقلاب مهدوی
ــ خرابکاری نطنز؛ اوج ضعف و زبونی رژیم غاصب و کودک کش
ــ شناخت شب قدر
ــ مهمترین ویژگی ماه رمضان چیست؟
ــ در اندوه کشتار دختران شیعه در افغانستان / حقوق بشر کجاست؟
ــ از تخریب "حرم بقیع" تا تخریب "مسجد الاقصی"
ــ ابرهای غم و باران اشک...
ــ بی تفاوتی نسبت به انتخابات، خواست دشمنان ایران
ــ شیخ تیجان؛ یاری از تبار بِلال
ــ ازدواج های آسان ؛ نیاز امروز ما
ــ کنکاشی در چیستی و ماهیت تنفیذ حکم ریاست جمهوری
ــ مباهله ؛ واقعه ای که کم اهمیت‌تر از غدیر نیست
ــ ده دلیلِ پیروزی سریع و حاکمیت مجدد طالبان بر افغانستان
ــ مرحوم آیت‌الله سید کمال فقیه ایمانی؛ عالِمی مردمی و خدوم/ ماجرای نامه بیل کلینتون رئیس جمهور آمریکا
ــ علت نامگذاری "روز جهانی مساجد" چیست؟