یک‌شنبه
۲۲:۳۰
۵ دی ۱۴۰۰
1102715
منبع: اختصاصی ابنا

اخبار همایش اسماعیلیه در ایران - 3

فرمانیان: «امام» مهمترین جایگاه را در مذهب اسماعیلی دارد/ تعداد اسماعیلیان در ایران و جهان چند نفر است؟

سرپرست معاونت علمی فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) گفت: از نظر اسماعیلیه، امام جایگاه بسیار مهمی در اسماعیلیه دارد. آنان معتقدند که همه چیز عالم به امام واگذار شده است.

به گزارش خبرگزاری اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ نخستین همایش "اسماعیلیه در ایران؛ کلام، ادبیات و تاریخ" به همت معاونت پژوهش دانشگاه ادیان و مذاهب از شامگاه دیروز 4 دی 1400 در فضای مجازی آغاز شد و تا پنجشنبه 9 دی هر شب برگزار می شود.

در دومین شب این وبینار حجت‌الاسلام دکتر «فرمانیان» در موضوع "نظریه امامت در اسماعیلیه" و دکتر «مصطفی ندیم» در موضوع "اسماعیلیان در فارس" به ارائه مطالب خود پرداختند.

دبیری این همایش نیز بر عهده دکتر «مهدی علمی دانشور» است.

 

   

* نظریه امامت در اسماعیلیه

حجت‌الاسلام دکتر «مهدی فرمانیان» سرپرست معاونت علمی و فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) اولین سخنران شب دوم این همایش بود که در موضوع "نظریه امامت در اسماعیلیه" به ایراد سخن پرداخت و این اصل مهم را محوری ترین مشخصه اسماعیلیان دانست.

وی سخنان خود را با این مقدمه شروع کرد که: برای فهم نظریه امامت در اسماعیلیه لازم است که "فلسفه تاریخ اسماعیلیه" شناخته شود. اسماعیلیان به یک فلسفه تاریخ رو به رشد اعتقاد دارند و نگاه آنها خطی نیست؛ یعنی مانند کوه‌های کنار هم، معتقدند که تاریخ از یک جایی شروع می‌شود و از دامنه بالا می رود و به قله می رسد، و سپس پایین می‌آید و دوباره در کوه بعدی این مسیر صعودی و نزولی ار طی می کند، تا سرانجام در کوه آخر به قله نهایی برسد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب ادامه داد: تشیع اثناعشری و تشیع اسماعیلی، تاریخ را یک سربالایی می داند که اوج آن، ظهور امام آخر الزمان(عج) است. این امام در اندیشه اسماعیلیه «ناطق هفتم» نام دارد و اوج تاریخ از نظر آنان وقتی خواهد بود که این ناطق ظهور می‌کند و همه بواطن را آشکار می‌سازد. مطابق اعتقاد آنان، از زمان حضرت آدم(ع) هر ناطقی که آمده جهان را یک مرحله پیشرفت داده است. 

سرپرست معاونت علمی و فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) با ذکر اینکه "اما در اینکه ناطق هفتم کیست، بین اسماعیلیان اختلاف وجود دارد" افزود: از سال 260 ق. به بعد، دو نگاه را می بینم؛ یک نگاه از آن "قرامطه" بود که می‌گفتند «محمد بن اسماعیل» ناطق هفتم است. یعنی دوره او، دوره ناطق هفتم بود و دوره ظهور همه بواطن رسیده است. لذا قرامطه بحرین، دیگر به شریعت اعتقاد نداشتند.

وی ادامه داد: نگاه دیگر، متعلق به "فاطمیان" بود که می‌گفتند در امامت «محمد بن اسماعیل» سه حَدّ وجود دارد؛ حد اول که "حدّ جسمانی" است و در دوره خودش وجود داشت و سپس مستور شد و از دنیا رفت. سه امام پس از او نیز در ستر بودند. تا اینکه «عبیدالله المهدی» به عنوان امام چهارم پس از محمد بن اسماعیل، از ستر خارج شد. پس حدّ دوم او که "حد روحانی" است که با ظهور عبیدالله المهدی آغاز شد. در این دوره این امامان، باطن عالم را به برخی افراد که دارای قابلیت بودند نشان دادند. حد سوم محمد بن اسماعیل "حدّ قائم القیامة" است که همان ناطق هفتم است و در دوردست ظهور خواهد کرد و باطن عالم را به همه جهانیان نشان خواهد داد. پس محمد بن اسماعیل را دارای سه حدّ قرار دادند: جسمانی، روحانی و قائم القیامة.

فرمانیان درباره جایگاه امامت در نزد اسماعیلیان تصریح کرد: امامت مهمترین جایگاه را در اسماعیلیه دارد. آنان معتقدند که "همه چیز عالم به امام واگذار شده است". برخی از روایاتی که حاوی این نوع محتوا هست در افکار غالیان شیعه نیز وجود دارد که افرادی نظیر علامه «مجلسی» هم اعتبار برخی از آنها را رد کرده اند؛ مانند حدیث معروف به "خطبة البیان".

وی ادامه داد: امام از نظر ما اثناعشریان دارای سه ویژگی مهم است؛ "داشتن عصمت"، "داشتن علم غیب" و "منصوص بودن". اسماعیلیه نیز همین سه ویژگی و اوصاف را قبول دارند، اما با توسیع و توصیف فراتر.

سرپرست معاونت علمی فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) درباره انواع امامت از نظر این فرقه هم گفت: اسماعیلیان "امامت" را به پنج نوع تقسیم کرده‌اند:

نوع اول: "امام اساس" یعنی امام اول بعد از هر پیامبر. مثلاً حضرت علی(ع) که امام اساسِ پیامبر خاتم(ص) بود؛
نوع دوم: "امام مستقر" یعنی امامی که امامت در نسل او ادامه پیدا می کند. مانند امام حسین(ع)؛
نوع سوم: "امام مستودع" یعنی امامی که امامت را ودیعه در او گذاشتند تا امام بعدی دارای شرایط شود. مانند امام حسن مجتبی(ع)، محمد حنفیه و امام موسی بن جعفر(ع)؛
نوع چهارم: "امام مُقیم" یعنی آخرین امام یک دوره که پیامبر بعدی را تربیت می کند و امامت را در او اقامه می‌کند. مانند حضرت ابوطالب(ع) که آخرین امام دوره ششم بود و امامت را در پیامبر خاتم(ص) اقامه کرد؛
نوع پنجم: "امام مُتِمّ" یعنی کسی که امامت به او تمام می‌شود.

وی درباره "تراث فقهی و حدیثی امامان اسماعیلی" هم خاطرنشان کرد: در کتب اسماعیلیه، یا از شش امامی که با اثناعشریه مشترک هستند حدیث وجود دارد و یا از بزرگان اسماعیلی مانند «ابویعقوب سجستانی» مطالب علمی به چشم می خورد؛ اما از ائمه فاطمی، چیز زیادی نقل نشده است.

   

    

سرپرست معاونت علمی فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) اشاره کوتاهی نیز به "تاریخ امامت اسماعیلی" هم کرد و گفت: امام موسی بن جعفر (علیهما السلام) با سعایت «محمد بن اسماعیل» یا برادرش «علی بن اسماعیل» به بغداد منتقل و زندانی شد. لذا محمد بن اسماعیل بعد از آن ماجرا نتوانست در مدینه بماند و به بغداد سفر کرد و در همان جا از دنیا رفت؛ اما اسماعیلیان منکر این هستند که او فوت کرده است و به "دوره ستر" قائل هستند.

فرمانیان با ذکر برخی اختلافات در میان اسماعیلیان اظهار کرد: بعد از امام «المستنصر» اختلافی در این شد که کدامیک از فرزندان او امام هستند. برخی طرفدار «نِزار» و برخی طرفدار «المستعلی» شدند. 

عضو هیأت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب ادامه داد: مستعلوی ها در مصر به حیات خود ادامه دادند، تا زمانی که «الآمر بامر الله» از دنیا رفت و مستعلوی های یمن به امامت «طیب» معتقد شدند و سپس به هند رفتند. در هند به اینها "بُهره" گفته می شود که خودشان به سه دسته "داودی"، "علوی" و "سلیمانی" تقسیم شدند.

این استاد حوزه و انشگاه به برخی مشترکات بین اسماعیلیان و امامیان هم پرداخت و گفت: مثلاً سؤالی درباره "مسأله بداء" هست که آیا بداء در امامت وجود دارد؟ هم به نظر شیعیان اثناعشری و هم به اعتقاد شیعیان اسماعیلی، بداء در امامت وجود ندارد. لذا شما در آثار اسماعیلیه، هیچ موردی درباره بداء نداریم.

وی درباره این اتهام که "اسماعیلیان به احکام دینی پایبند نیستند" هم گفت: بُهره ها (طیبیان) شریعتمدار هستند، نماز می‌خوانند و روزه می‌گیرند و حج می‌روند و به زیارت عتبات مشرف می شوند؛ اما نِزاریان اهل نماز و روزه نیستند، ولی به عزاداری امام حسین (علیه السلام) اهتمام دارند.

معاون سابق پژوهش دانشگاه ادیان و مذاهب، درباره وضعیت و جمعیت اسماعیلیان هم گفت: اسماعیلیان طیبی، بیشتر در هندوستان هستند. اسماعیلیان نِزاری نیز در نقاط مختلف دنیا هستند و هم اکنون «آقاخان چهارم» به عنوان چهل و نهمین امام نِزاری، در اروپا سکونت دارد و از آنجا نزاریان را هدایت می‌کند. جمعیت کل نِزاری های جهان را پانزده تا بیست میلیون تخمین زده‌اند. در ایران نیز حداکثر پنجاه هزار نفر اسماعیلی زندگی می کنند که همه آنها نِزاری بوده و در "خراسان (قهستان)"، "شهربابک"، "تهران" و... زندگی می‌کنند.

دکتر فرمانیان به تلاش هایی برای شریعتمدار کردن نزاریان هم اشاره کرد و گفت: آقای «شاه خلیلی» رییس سابق انجمن اسماعیلیان ایران، کتاب "هفت رکن باب عبادت" را نوشت و از نِزاریان ایران خواست که نماز بخوانند و عبادت کنند. اما نمی‌دانم که او را به چه دلیلی از منصبش برکنار کردند. شاید به همین دلیل بود!

وی همچنین حاضران در شب دوم وبینار را برای مطالعات بیشتر به کتابهای قدیمی و جدید دعوت کرد؛ کتب کلاسیکی مانند "تأویل الدعائم" اثـر «قاضی نعمان» و "وجه دین" نوشته «ناصر خسرو» از علمای مهم اسماعیلی، و کتب معاصری همچون "مجموعه مقالات اسماعیلیه" اثـر محققان دانشگاه ادیان و "تاریخ و عقاید اسماعیلیه" نوشته دکتر «فرهاد دفتری».

حجت الاسلام دکتر مهدی فرمانیان در پایان به تعدادی از سؤالات حاضران در وبینار پاسخ داد.

   

شایان ذکر است نخستین «همایش اسماعیلیه در ایران؛ کلام، ادبیات و تاریخ» با حضور و ارائه اساتید حوزه و دانشگاه و با اعطای گواهی معتبر به شرکت کنندگان، به‌صورت مجازی در دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار می شود.

بنابر اعلام معاونت پژوهش دانشگاه ادیان و مذاهب برنامه سخنرانی اساتید در این همایش به شرح زیر است:

1) شنبه 4 دی 1400 ، ساعت 20 - حجت‌الاسلام‌ دکتر حمیدرضا شریعتمداری (دانشیار گروه شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب) - موضوع سخنرانی: تاویلات باطنی اسماعیلیه

2) یکشنبه 5 دی 1400 ، ساعت 20 - حجت الاسلام دکتر مهدی فرمانیان (دانشیار گروه مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب) - موضوع سخنرانی: نظریه امامت در اسماعیلیه

3) یکشنبه 5 دی 1400 ، ساعت 20:45 - دکتر مصطفی ندیم (دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شیراز) - موضوع سخنرانی: اسماعیلیان در فارس

4) دوشنبه 6 دی 1400 ، ساعت 20 - دکتر سیداحمد تمیم داری (استاد گروه ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی(ره)) - موضوع: ادبیات اسماعیلیه

5) سه شنبه 7 دی 1400 ، ساعت 20 - دکتر فاطمه جان احمدی (استاد گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس) - موضوع سخنرانی: اسماعیلیه و مسئله غلات

6) چهارشنبه 8 دی 1400 ، ساعت 20 - دکتر مهدی علمی دانشور (پژوهشگر ادیان ایران باستان و دبیر علمی نشست) - موضوع سخنرانی: نمود مفاهیم دینی ایران باستان در مبانی کلامی اسماعیلیه

7) چهارشنبه 8 دی 1400 ، ساعت 20:45 - دکتر جهانبخش ثواقب (استاد گروه تاریخ دانشگاه لرستان) - موضوع سخنرانی: نقش تشکیلات دعوه در گسترش اسماعیلیه در ایران

8) پنج شنبه 9 دی 1400 ، ساعت 20 - دکتر سید غنی افتخاری (استادیار گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی) - موضوع سخنرانی: پژوهش های تاریخی اجتماعی و بررسی موقعیت قلاع اسماعیلیان

9) پنج شنبه 9 دی 1400 ، ساعت 20:45دکتر مصطفی بهشتی سرشت (دانشیار گروه تاریخ دانشگاه امام خمینی(ره)) - موضوع سخنرانی: تهاجم مغول و نهضت اسماعیلیه

برای دسترسی به اخبار و گزارش های این همایش می توانید از لینک های زیر استفاده کنید.

...........................
پایان پیام/ 101-268

   

* اخبار نخستین همایش "اسماعیلیه در ایران؛ کلام، ادبیات و تاریخ"
1. نخستین همایش «اسماعیلیه در ایران؛ کلام، ادبیات و تاریخ» در دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار می‌شود + پوستر
2. سخنرانی حجت الاسلام دکتر «شریعتمداری»/ تأویل نزد شیعیان اسماعیلی و شیعیان اثناعشری چه تفاوتی دارد؟
3. سخنرانی حجت الاسلام دکتر «فرمانیان»/ تعداد اسماعیلیان در ایران و جهان چند نفر است؟
4. سخنرانی دکتر «مصطفی ندیم»/ سه حضور از اسماعیلیان در منطقه فارس ثبت شده است