به گزارش خبرگزاری اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ بدون شک در نوروز سال 79 که اولین شبکه ماهوارهای فارسی زبان به شکل غافلگیرکننده و بدون اطلاع مدیران آن در ایران قابل دریافت شد، كمتر کارشناس و مسئولی گمان میبرد که پس از 13 سال این شبکههای ماهوارهای بتوانند اين گونه بر افكار عمومي تاثيرات كنترل نشده خود را بر جاي بگذارند و به یکی از سوژههای مهم کشور تبدیل شود.
حدود 13 سال از آن زمان که مجری شبکه «IN Tv» از تماس یک شهروند اصفهانی با این شبکه شوکه شده بود و با تعجب و بهت یک سیب را از پای شبکه خودش نشان داد و از او پرسید «اگر الان مرا میبینی بگو که در دست من چیست؟!» میگذرد و این روزها شبکههای جدیدی در فضاي لايتناهي تركتازي ميكنند. «7 قلوی مهاجم» شاید بهترین تعبیری باشد که بتوان برای شبکهها به کار برد. هفت شبکه ماهوارهای که هرکدام به صورت زیرکانهای بخشی از مخاطبان را هدف قرار گرفتهاند و همین 7 شبکه به عنوان رقیبی جدی برای صدا و سیما و شبکههای بیشمار این سازمان قرار گرفتهاند. پیامسی دقیقا 10 سال پیش، زمانی که شبکههای ماهوارهای در تسخیر افرادی مانند امیر قاسمیو شب خیز بودند یک شبکه 24 ساعته موسیقی خیلی بی سر و صدا پا به عرصه رقابت گذاشت. تا پیش از این روال اين بود كه مجریهای شبکههایی مانند طپش و پن ساعتها کنار مهمانانشان بنشینند، از هر دری حرف بزنند، خاطره بازی کنند، بینندگان با آنها تماس تلفنی بگیرند و صحبتهای آنها به صورت زنده روی «ایر» برود.
دراين ميان گاهگداری هم کلیپهای بی کیفیت موسیقی هم پخش میشد و بقیه ساعت روز هم همان برنامهها تکرار میشد. شبکه پیامسی اما بدون استفاده از هیچگونه مجری با الگو برداری از شبکههای معروفی مانند MTv برنامههای خود را به پخش کلیپهای داخلی و کلیپهای روز خارجی (که تا پیش از آن عملا در شبکههای ایرانی پخش نمیشد) اختصاص داد. شکستن برخی هنجارهای اجتماعی و فرهنگی توسط شبکههای ماهوارهای جامعه ایران دقیقا از همین زمان آغاز شد. تا پیش از تاسیس این شبکه، نمایش شکلهایی خاص از پوشش و برخی صحنهها تابویی بزرگ به حساب میآمد که در کلیپهای ایرانی وجود نداشت و کلیپهای خارجی هم تقریبا از شبکههای فارسی زبان پخش نمیشد.
این شبکه اما با نمایش کلیپهای خارجی قبح شکنی خود را آغاز کرد و پس از مدتی کلیپهای ایرانی حتی از نمونههای خارجی نیز سبقت گرفتند! از مهرداد اسماعیلی کیا به عنوان مدیر شبکه PMC نام برده میشود که یکی از ثروتمندان مقیم دوبی محسوب میشود. او شرکتی را به نام KIAMAX افتتاح کرده و همچنین در پروژههایی از قبیل مجله PMC Magazine ، مجله T3 ، موسسه مالی ضامن، آژانس هواپیمایی کلاب پرشیا، محصولات آرایشی Qmax ، کنسرتهای PMCevent وهمچنین مجله گلچین سرمایه گذاری کرده است. شاید کمتر کسی بداند کیا مکس حدود چهار سال پیش شبکه ای جدید به نام لایو کازینورا بر روی ماهواره هاتبرد افتتاح کرد که قرار بود اولین قمار خانه تلويزیونی ایرانی (!) باشد اما پس از گذشت نزدیک به یک ماه از فعالیت خود به دلایل نامعلومی به کار خود پایان داد.
مدیریت این شبکه چراغ خاموش حرکت میکند و به همین دلیل شایعات زیادی در مورد وابستگیهای او به داخل کشور مطرح میشود. برنامههای این شبکه در ایام سوگواری قطع میشود، کلیپهای دارای مضامین سیاسی اجازه پخش از این شبکه را ندارند، معمولا رنگ پارازیت را به خود نمیبیند و تا سالهای سال این شبکه فقط در محدوده ایران پخش میشد و ایرانیان ساکن اروپا و آمریکا از وجود چنین شبکهای بیخبر بودند! با این وجود شبکه PMC که مرکز آن در ابتدا در هلند بود و سپس به دوبی نقل مکان کرد نسبت به سایر شبکهها همچنان حرفهای محسوب میشود .این شبکه هم با خوانندگان به اصطلاح زیر زمینی ایران ارتباط دارد و هم به عنوان یکی از شریکهای تجاری موسسه آونگ که در لسآنجلس واقع شده با خوانندگان لسآنجلسی کار میکند و در واقع نبض موسیقی غیر رسمی داخل و خارج از کشور در دستان این شبکه قرار گرفته است.
یکی از نکتههای لاینحل دیگر پیامسی آن است که هر زمان یک خواننده زیرزمینی داخل ایران تصمیم میگیرد مجوز دریافت کند و سلسله مراتب و پروسه طولانی اخذ مجوز را تا انتها طی میکند، ناگهان این شبکه یک کلیپ از این خوانندگان پخش میکند و سیر اخذ مجوز آنها به تعویق میافتد! بیبیسی فارسی دقیقا در زمانی که هیاهوی شبکههای سیاسی ماهوارهای محدود به شبکههای کُند و خستهای مانند صدای آمریکا، کانال وان، پارس و ... میشد ناگهان شبکه تازه نفس بیبیسی فارسی در دیماه سال 87 از راه رسید. سه سال پیش از آغاز به کار این شبکه بود که وزیر وقت خزانهداری یا دارایی انگلستان پرده از راهاندازی این شبکه برداشت. گوردون براون (که در آن زمان وزیر دارایی بود و سپس به مدت سه سال در سمت نخست وزیری انگليسی هم فعالیت کرد) در پاییز سال ۲۰۰۶ میلادی اعلام کرد که بودجهای معادل ۱۵ میلیون لیره استرلینگ، نزدیک به ۲۲ میلیون دلار در سال، برای راهاندازی بخش فارسی تلویزیون بیبیسی اختصاص داده است. در پی گذشت نزدیک به سه سال از ارایه طرح تاسیس تلویزیون فارسی زبان بیبیسی و پس از ماهها آموزش و آزمون براي جذب نيرو از رسانههاي ايراني سرانجام ساعت پنج بعدازظهر روز چهارشنبه، ۲۵ دی ماه، این تلویزیون کار خود را آغاز کرد. این شبکه تلاش کرده بود هرآنچه که دیگر شبکههای ماهوارهای سیاسی در خود نداشتند یک جا جمع کند.
استفاده از مجریان و خبرنگاران خوش سیما و جوان که برخی از آنها نیز از داخل کشور به آن شبکه رفته بودند موجب شد تا مدیران این شبکه تمامیاهداف سیاسی خود را در ظاهری جذاب ادامه دهند. در این شبکه قرار نیست خط فکری سیاسی بنیانگذاران این شبکه به صورت مستقیم بیان شود و این بار سنگین به عهده مهمانان به ظاهر موجه برنامههای خبری و سایر برنامههای به ظاهر فرهنگی و مستند این شبکه است تا بیبیسی فارسی هیچگونه جهتگیری مستقیم نداشته باشد.
این شبکه تلاش کرده از نقاط ضعف شبکههایی مانند VOA استفاده کرده و تا آنجا که ممکن است خود را به مردم ایران نزدیک نشان میدهد و از این طریق اثرگذاری این شبکه نیز بالاتر رفته است. برنامههای چند ساعته برای مناسبتهای مختلف، نمایش فیلمهای مستندسازان داخل کشور، اشراف نسبي به موضوعات اجتماعی روز مردم(به خاطر استفاده از نيروهاي جوان و آپ تو ديت ) و همچنین پاتکهای زیرکانه این شبکه به رقیب دیرینه خود یعنی آمریکا در قالب خبرها و گزارشها چهرهای جذابتر برای مخاطبان ارائه میکند. بیبیسی فارسی کوچکترین اتفاقات روز کشور را در کمترین لحظه پوشش میدهد و با توجه به اتفاقات روز، ساعت پخش و ویژه برنامههای خود را تغییر میدهد تا مخاطبان بیشتری را به سمت خود جذب کند. بيبيسي فارسي اما داراي جهتگيري عيان سياسي است كه گاه به خاطر سنت مرسوم شبكه جهاني بيبيسي به نتايج غيرمنتظرهاي ختم ميشود.
مثل وقتي كه يك مقام اخوان المسلمين مصر در حمايت از رهبر انقلاب ايران با صراحت و قاطعيت صحبت كرد و يا وقتيكه مهاجراني در پاسخ به لاطائلات نتانياهو آنچنان آتشين و انقلابي موضع گرفت كه مجري بيبيسي هول شد ! صدای آمریکا صدای آمریکا یکی از قدیمیترین شبکههای سیاسی فارسی زبان محسوب میشود که بخش فارسی آن از سال 75 آغاز به کار کرده و با وجود تلاشهای بیشماری که انجام داده اما همچنان در محدوده مخاطبان سنتی خود محصور شده و در جذب سایر مخاطبان ناکام بوده است. این شبکه که گفته میشود با بودجه 75 میلیون دلاری سنای آمریکا مشغول به کار است در چند سال اخیر با مشکلات درونی زیاد مواجه بوده و همین موضوع سبب شده تا ریزش شدیدی در مخاطبانش احساس کند. صدای آمریکا در برنامههای خود همان ژست حداقلي بیطرفانه رقیباش یعنی بیبیسی فارسی را نیز ندارد و نقش یک اپوزيسیون سلطنت طلب را بازی میکند.
معمولا افراد مسنتر و یا تندروتر مخاطبان این شبکه هستند. مدیران این شبکه تلاشهای بیشماری برای جذب سایر اقشار انجام دادند اما در نهایت در رقابت با بیبیسی بازی را واگذار کردند. حدود سه سال پیش بود که دعواهای داخلی این شبکه به اوج خود رسید و بسیاری از مجریان و کارمندان این شبکه در اعتراض به سانسور، مشکلات مالی و تبعیض اخراج شدند. جمشید چالنگی یکی از این افراد بود که پس از سالها فعالیت در برنامه تفسیر خبر کنار گذاشته شد و پس از این اتفاق در صفحه خودش در فیس بوک نوشت: «يكي از دلايل تعليق و سپس اخراج من از VOA سوال از مديران اين شبكه به خاطر كم كردن زمان برنامه و سپس گرفتن اين برنامه از من بوده است. فضاي حاكم بر شبكه صداي آمريكا آكنده از تبعيض و فساد اداري بود و من در يك جلسه كه با مسئولان ارشد صداي آمريكا داشتم اين مورد را به آنها گفتم. سوء مديريت در بخش فارسي صداي آمريكا سبب شده است تا وضعيت كنوني اين شبكه مانند فضاي حاكم بر ادارات شوروي سابق شود. مديران سطوح بالاي مديريتي در صداي آمريكا به من قول دادند كه به خاطر اظهارات من هيچ انتقام جويي از من صورت نگيرد اما مديران بخش فارسي از جمله رامين عسگرد تحمل اين انتقادات را نداشتند.»
جالب آنجاست که مدیر شبکه جم نیز که خود نیز کارنامه سوال برانگیزی دارد در نامهای دست به افشاگری درباره مدیران این شبکه زده و از سانسور حرفهایش در این شبکه خبر داده است. فروردین سال 86 یکی دیگر از اتفاقات جنجالی این شبکه رخ داده و مجری صدای آمریکا در مصاحبه تلفنی با ریگی او را رهبر جنبش مقاومت مردم ایران خطاب کرد! من و تو آبان سال 89 شبکه ای روی ایر رفت که خیلی زود به عنوان یکی از مهاجمان پر قدرت شبکههای ماهوارهای به ایران شناخته شد. در روزهای اولیه تاسیس من و تو این شبکه در حالی که اکثر ساعت کنداکتور برنامههایش خالی بود با راهاندازی آکادمیموسيقي راه یک ساله را در عرض یک ماه طی کرد و توانست مخاطبان زیادي را به سمت خود جذب کند. در ابتدا حساسیتها روی این شبکه آنچنان نبود اما پس از آکادمی و شروع برنامههای تازه این شبکه خط فکری آن مشخص شد. شبکه من و تو که دقیقا از همان اصول و ترفندهای حرفهای بیبیسی فارسی استفاده میکند با مطالعه روي خلأهاي برنامهسازي در داخل كشور نيروي خود را بر پوشش اين حفرهها قرار داده است. من و تو انرژی خود را روی برنامههای اینترتیمنت و سرگرمیگذاشت و به عنوان مکمل شبکه بیبیسي فارسی درآمد. در برنامههای این شبکه از نشان دادن مستقیم روابط بی بند و بار