به گزارش خبرگزاری اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ دکتر «بهراد نخعی» دانشمند ایرانی الاصل آمریکایی، دکترای مهندسی اتمی از دانشگاه تنسی آمریکا دارد. وی سابقه زیادی در زمینه تدریس و کار اجرایی در نیروگاههای هستهای آمریکا داشته و هم اکنون حدود پنج سال است که بازنشسته شده و وقت خود را به فعالیت در زمینه مسائل اجتماعی و تبلیغ در خصوص استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای اختصاص داده است.
به گفته دکتر نخعی، تهران 15 ﺳﺎل ﭘﯿﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ھﺴﺘﻪای آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ھﺴﺘﻪای اﯾﺮان را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﻨﺪ اﻣﺎ وزارت دﻓﺎع آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮد ﭼﻮن ﻧﻤﯽ ﺧﻮاﺳﺖ ﯾﮕﺎﻧﻪ اھﺮم ﻓﺸﺎرش ﺑﺮ اﯾﺮان در پرونده هستهای از دﺳﺖ ﺑﺮود.
در ﺳﺎل 1998، در دوﻟﺖ ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن، وزارت دﻓﺎع آمریکا ﺗﺼﻤﯿﻤﯽ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎدن ﮔﺮوھﯽ ﻣﺘﺸﮑﻞ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ھﺴﺘﻪای ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﯾﺮان ﺑﺮای ﺑﺎزرﺳﯽ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ھﺴﺘﻪای اﯾﻦ ﮐﺸﻮر را وﺗﻮ ﮐﺮد. ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ بهراد نخعی داﻧﺸﻤﻨﺪ ھﺴﺘﻪای ﮐﻪ ﻗﺮار ﺑﻮد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﯾﻦ ﺳﻔﺮ را ﺗﺮﺗﯿﺐ دھﺪ، اﯾﻦ دﻋﻮت از ﺟﺎﻧﺐ اﯾﺮان ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد. ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ دکتر نخعی، ﭘﻨﺘﺎﮔﻮن ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪ را ھﻢ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺧﻮد در اﯾﻦ ﮔﺮوه ﺑﮕﻨﺠﺎﻧﺪ، ﺑﺎ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻓﺮﺳﺘﺎدن ھﯿﺌﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﻣﺘﺸﮑﻞ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ھﺴﺘﻪای ﺑﻪ اﯾﺮان ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮد.
سوال: آقای نخعی شما به عنوان یک متخصص فنی مسائل هستهای و به عنوان کسی که مسائل سیاسی مرتبط با مساله هستهای ایران را دنبال کرده است، لطفا توضیحی از روند کلی مساله هستهای ایران بفرمایید. بحثهای زیادی در خصوص برنامه هستهای ایران در داخل و خارج از کشور وجود دارد که برای مثال گفته می شود کشوری که ذخایر عظیم انرژی دارد چرا به دنبال برنامه هستهای است. این صحبتها در حالی مطرح میشود که اصلا برنامه هستهای ایران قبل از انقلاب و با تبلیغات خود غربیها کلید خورد پس این مساله که دسترسی ایران به منابع انرژی بهانه موجهی توسط غربیها برای جلوگیری و تشکیک در برنامه هستهای ایران نیست و باید دلیل مشخصتری از این بحثها برای مقابله غرب با برنامه هستهای ایران وجود داشته باشد.
دکتر نخعی: در اوسط دهه 60 میلادی جمعیت ما رو به افزایش بود. مساله افزایش جمعیت مسالهای نبود که تنها ایران با آن مواجه باشد بلکه مسالهای بود که دنیا با آن مواجه بود. در سال 1850 جمعیت جهان از یک میلیارد نفر گذشت و بعد از گذشت صد سال این جمعیت به دو میلیارد نفر رسید این زمانی بود که برق نقش کلیدی را در زندگی مردم بازی میکرد.
به خاطر می آورم زمانی که ما در ایران زندگی میکردیم و کوچک بودیم شبها چراغ نفتی روشن میکردیم و درس میخواندیم، در آن زمان مردم با چراغ نفتی غذا درست میکردند. با افزایش جمعیت مصرف انرژی هم شدت گرفت. از سال 1850 تا سال 1950 که صد سال طول کشید تا یک میلیارد نفر به جمعیت جهان اضافه شود ولی از سال 1950 تا سال 1962 یعنی دوازده سال یک میلیارد نفر دیگر به جمعیت جهان اضافه شد. این جمعیت در ابتدای سال دو هزار هفت میلیارد و در حال حاضر به چیزی حدود هشت میلیارد نفر رسید. با افزایش جمعیت و مدرن شدن زندگی در جهان برق از یک کالای لوکس به یکی از نیازهای اولیه انسان تبدیل شد. چند سال پیش که در نیویورک برقها قطع شد مردم بیرون خیابانها مانده بودند چون حتی قفل خیلی از خانهها برقی بود و مردم حتی وارد خانه خودشان بشوند تازه اگر حتی می توانستند وارد خانه بشوند اگر میخواستند از آب استفاده کنند این آب را می بایست پمپهای برقی به طبقات مختلف منتقل می کردند.
سوختهای فسیلی در دنیا دیگر به تنهایی نمی تواند پاسخگوی نیاز مردم باشد و مضاف بر آن به شدت موجب آلودگی محیط زیست می شود.
در دنیا دو نوع منبع انرژی وجود دارد نوع اول منابع انرژی نرم مانند انرژی خورشیدی و انرژی باد است و منبع انرژی دیگر منبع انرژی سخت مانند سوختهای فسیلی و انرژی هستهای است.
آمریکا اولین حامی غنیسازی در ایران بود
زمانی که برنامه هستهای ایران در حال شکلگیری بود هدف این بود که حدود 20 هزار مگاوات از انرژی مورد نیاز کشور توسط انرژی هستهای تأمین شود. در آن زمان تنها درآمد ما از محل فروش نفت بود و اگر قرار بود که نفت به مصرف داخلی برسد دیگر امکان کسب درآمد و سرمایهگذاری آن از بین میرفت. با توجه به وجود معادن اورانیوم در ایران گزینه انرژی هستهای گزینه مناسبی برای تامین نیاز صنعت کشور به نظر میرسید. آمریکاییها علاوه بر تشویق زیادی که در خصوص ایجاد برنامه هستهای در ایران میکردند به شدت از غنی سازی اورانیوم در ایران حمایت میکردند تا بتوانند با استفاده از غنیسازی صورت گرفته در ایران مشتریهایی را در جهان برای اورانیوم غنی شده در ایران پیدا کنند و آن را به دنیا بفروشند.
در آن زمان به دلیل مسائل سیاسی که وجود داشت آمریکا امکان این را نداشت که خود غنیسازی کند و اورانیوم غنیشده را به کشورهای دیگر بفروشد به همین خاطر به دنبال این بود که بتواند این غنیسازی را در ایران انجام دهد و از طریق ایران آن را به کشورهای دیگر دنیا بفروشند. در آن زمان رییس مرکز مطالعات اتمی آمریکا که خانمی به نام "دیکسی لیری" بود به ایران سفر کرد تا بتوانند با فروش رآکتور اتمی به ایران، امکان غنیسازی را بررسی بکنند.
چهار دیدگاه درباره برنامه هستهای پس از انقلاب/ایران برنامه غنیسازی مخفی نداشته است
بعد از آن انقلاب چهار دیدگاه در خصوص برنامه هستهای وجود داشت. یک گروه معتقد بود که به هیچ وجه ایران نیازی به برنامه هستهای ندارد. گروه دیگر اعلام می کرد که باید برنامه هستهای داشته باشیم ولی این برنامه نباید هیچ جنبه نظامی داشته باشد. گروه سوم معتقد بود که ما باید برنامه کاملاً صلحآمیز داشته باشیم ولی باید تحقیقات در خصوص برنامه تسلیحاتی هستهای داشته باشیم که در صورت نیاز به سمت دستیابی به سلاح هستهای حرکت کنیم یعنی آن توانایی که در حال حاضر 45 کشور در دنیا دارند و گروه آخر هم که بهشدت کمتعداد بود میگفتند چون بقیه کشورها سلاح هستهای دارند ما هم باید داشته باشیم که این گروه واقعا اهمیت چندانی نداشتند.
با این تفاسیر، ایران بعد از انقلاب تصمیم گرفت که اقدامات لازم را برای آغاز بهکار رآکتورش انجام بدهد به خصوص رآکتور هایی که ایران به شرکت زیمنس آلمان به قیمت 850 میلیون دلار سفارش داده بود و پول آن را پیش پرداخت کرده بود. ایران تماس گرفت برای ادامه پروژه. نمایندگان شرکت زیمنس به ایران آمدند ولی آمریکاییها در زمان ریگان فشار آوردند و آنها را از ادامه همکاری با ایران منصرف کردند. در آن زمان ایران تصمیم گرفت با همکاری آژانس بین المللی انرژی اتمی تحقیقاتی را در زمینه غنیسازی آغاز کند ولی این بار هم آمریکاییها بر خلاف مقرارت، آژانس را از ادامه همکاری با ایران منصرف کردند.
این ادعا که گفته میشود برنامه غنیسازی ایران مخفیانه بوده، نادرست است. اگر این ادعا درست بود پس چطور آمریکاییها در زمان ریگان به سازمان انرژی اتمی برای عدم همکاری با ایران در زمینه غنیسازی فشار آوردند؟ به این دلیل که برنامه غنیسازی ایران آشکار بود و آمریکاییها هم از آن اطلاع داشتند.
برنامه هستهای ایران پس از فراز و نشیبهای زیاد ادامه یافت و ایران با روسها برای اتمام پروژه رآکتور اتمی بوشهر به توافق رسیدند و براساس توافقات صورت گرفته قرار بود که سوخت اول و دوم رآکتور بوشهر را روسها تأمین کنند و پس از سپریشدن دوره 24 ماهه مصرف سوخت در نیروگاه، روسها سوخت را پس بگیرند و به کشورشان بازگردانند و سوخت جدید به ایران بدهند.
برنامه هستهای ایران تا زمان دور اول ریاست جمهوری "بیل کلینتون" ادامه پیدا کرد و در این زمان بود که فشار بر ایران شروع به افزایش کرد آمریکاییها اعلام کردند که باید ایران برنامه هستهای خود را متوقف کند. این مسأله در زمانی بود که ایران در خصوص برنامه هستهای اقدامات ابتدایی را انجام داده بود ولی هنوز تحقیقات دقیقی در این خصوص صورت نگرفته بود. طی این زمان به ایران فشار می آوردند که ایران نباید برنامه هستهای داشته باشد و از طرف دیگر داشنمندان ایرانی رفتهرفته براساس قوانین بینالمللی دست آوردهای خود را در این زمینه افزایش میدادند.
خیال آمریکا با تخریب تأسیسات هستهای ایران هم راحت نمیشود/ مشکل دانش هستهای ایران است
اگر واقعاً خواست غربیها جلوگیری از برنامه هستهای ایران بود نفت ایران را تحریم نمی کردند و برعکس تحریمها را برمیداشتند و انگیزه ایران را برای پیگیری برنامه هستهای کم میکردند. شما میدانید که در زمان ریگان نفت ما را تحریم کردند و الان 30 و خردهای سال است که با محرومیت نفتی مواجه هستیم. اگر واقعاً مشکل آنها عدم دستیابی ما به برنامه هستهای بود به هر شکلی میتوانستند تحریمهای نفتی را بردارند که ما نیازی به برنامه هستهای نداشته باشیم، ولی این کار را نکردند. آنها میخواستند که ما نه بتوانیم نفتمان را بفروشیم و نه این برنامه هستهای را داشته باشیم. پس مطالبات و رفتار آنها در قبال ایران صادقانه نبود.
خیال آمریکاییها با متوقفشدن و یا حتی تخریب تأسیسات هستهای ما راحت نمیشود. مسأله نانوایی نیست که مثلا اگرتنورشان را خراب کنند بگویند خیالشان راحت شود. مشکل آنها این است که کسانی درایران هستند که دارای دانش هستهای هستند و باز هم ممکن است برنامه هستهای ایران را آغاز کنند. اگر برنامه هستهای ایران تعطیل شود بهانه دیگری پیدا میکنند. اگر ایران برنامه هستهای خود را متوقف کند برخلاف منافع بین المللی و کشورهای دیگر عمل کرده است و حقی را نه تنها از مردم ایران بلکه از مردم دنیا گرفته است.
سخنان نتانیاهو ارزش خواندن و شنیدن ندارد
سوال: فکر میکنید که غرب با وجود اطلاع از صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران چگونه افکارعمومی را در کشورهای خود علیه برنامه هستهای ایران سوق می دهد؟ و اینکه نتانیاهو مکرر اعلام می کند که برای مثال ایران طی چند ماه آینده به بمب هستهای دست پیدا می کند بر چه اساسی است؟
دکتر نخعی: در خ