منظور از «اَب»، «اِبن» و «روح القدس»

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: چنانکه می‌دانیم در کتب مقدّس مسیحیان با اینکه تحریف یافته است، ذکری از خدایان سه‌گانه نیست و موضوع تثلیث از مسائلی است که پس از دوران شاگردان مسیح، کلیسا آن را از ملل تازه ای که به آیین مسیح(علیه السلام) گرویدند اخذ نموده است و چون مطابق طبع عامّه بی‌سواد و کوته فکر آن زمان که قبول خدای مجسّم را بر خدای نادیده ترجیح می‌دادند بوده و با تمایلاتی که عوام مردم در مورد غلو درباره پیشوایان خود دارند کاملاً می‌ساخته است، کلیسا به آن دامن زده و آن را یکی از اصول اساسی خود قرار داده است.

ممکن است کسانی تصوّر کنند الفاظ (اب و ابن و روح القدس) که در مراسم غسل تعمید (غسلی که برای پاک شدن از گناهان ذاتی انجام می‌دهند) برده می‌شود دلیل بر وجود ریشه تثلیث در کتب مقدّسه مسیحی است، چنانکه در انجیل متّی وارد شده: «همه امّت‌ها را شاگرد سازید و ایشان را به اسم اب و ابن و روح القدس تعمید دهید».(۱)

ولی این موضوع اشتباه است؛ زیرا «اب» در کتب عهد قدیم و عهد جدید به معنی خالق و آفریننده استعمال می‌شود؛ چنانکه در سفر تثنیه تورات می‌خوانیم: «آیا او [خدا] پدر و مالک تو نیست».(۲)

و در رساله پولس به رومیان نیز می‌خوانیم: «زیرا همه کسانی که از روح خدا هدایت می‌شوند ایشان پسران خدایند... همان روح شهادت می‌دهد که ما پسران خداییم».(۳)

و در انجیل یوحنّا از قول عیسی به مریم مجدلیه می‌خوانیم: «به ایشان [به شاگردان من] بگو: نزد پدر خود و پدر شما و خدای خود و خدای شما می‌روم».(۴)

با توجّه به این معنی روشن می‌شود که اطلاق کلمه «ابن» نیز به معنی مخلوق و آفریده و یا مخلوق شریف خدا خواهد بود، نه به معنی فرزند جسمانی یا شبیه آن، نظیر آنچه در انسان است.
و امّا روح القدس در کتب مقدّس مسیحیان در معانی گوناگونی استعمال شده، از جمله:

۱. روح پاک ایمان و معنویّت و سکینه خاطر، چنانکه در انجیل لوقا می‌خوانیم: «فرشته در جواب وی [مریم] گفت: روح القدس بر تو خواهد آمد و قوّت حضرت اعلی [خداوند] بر تو سایه خواهد افکند».(۵) و در همان باب می‌خوانیم: «پدرش زکریّا از روح القدس پر شده، نبوّت نمود».(۶)

۲. گاهی به معنی فرشته‌ای که واسطه میان خدا و بندگان است استعمال شده، چنانکه در رساله پولس به قرنتیان می‌خوانیم: «امّا خدا آنها را [آنچه خدا برای دوستداران خود مهیّا کرده است] به روح خود بر ما کشف نموده است؛ زیرا روح همه چیز حتّی عمق‌های خدا را نیز تفحّص می‌کند».(۷) ناگفته پیداست آن روحی که حقایق را خداوند به وسیله او بر ما کشف می‌کند فرشته وحی است.
و در رساله پولس به رومیان می‌خوانیم: «روح برای ما شفاعت می‌کند... او برای مقدّسین بر حسب اراده خدا شفاعت می‌کند».(۸) در اینجا نیز منظور از «روح»، فرشته مقرّب و شفاعت کننده است.

۳. گاهی نیز به معنی تسلّی دهنده و کسی که پس از عیسی خواهد آمد و همه چیز را به جهانیان تعلیم خواهد داد اطلاق شده است، چنانکه در انجیل یوحنّا صریحاً آمده است: «لیکن تسلّی دهنده یعنی روح القدس که پدر او را به اسم من می‌فرستد او همه چیز را به شما تعلیم خواهد داد و آنچه به شما گفتم به یاد شما خواهد آورد».(۹)
از مجموع آنچه در بالا ذکر شد روشن می‌شود که کلمات «اب و ابن و روح القدس» هیچ گونه ارتباطی با موضوع تثلیث خدایان ندارد؛ زیرا یکی از معانی کنایی «اب»، خالق و مالک و صاحب است، چنانکه در زبان عربی و فارسی کلمه «اب» و «پدر» احیاناً در همین معانی به کار می‌رود. فی المثل به شخص دانشمند و بزرگ، ابوالعلم و ابوالعلاء و به صاحب ماشین، ابوالسیّاره و به جابر بن حیّان، پدر علم شیمی اطلاق می‌شود.

هرگاه کلمه «اب» در چنین معانی استعمال شود، کلمه «ابن» نیز به قرینه مقابله در معنای مخلوق و مملوک و امثال آن استعمال می‌شود.
در مورد کلمه «روح القدس» که در اصل لغت به معنی روح پاک است، اطلاق بر روح ایمان و سکینه خاطر و فرشته وحی و پیامبری که بعد از حضرت مسیح می‌آید، بسیار مناسب‌تر است از اینکه اطلاق بر خدا شود.

خلاصه اینکه هم معنای اصلی این الفاظ و هم موارد استعمالات فراوان آنها در کتب عهد جدید و عهد قدیم، گواهی می‌دهد که منظور از آنها به هیچ‌وجه خدایان سه گانه نیست. (۱۰)

پی نوشت: