به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ اخیرا در اجلاسی در دهلینو، «سبک نگارگری مینیاتوری بهزاد» از سوی افغانستان بهصورت پروندهای تکملیتی در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد. این ثبت بر یک سبک خاص از نگارگری، که نام خود را از کمالالدین بهزاد گرفته و ریشه در مکتب هرات دارد گرفته شده است.
کمالالدین بهزاد بزرگترین و تأثیرگذارترین نقاش ایران قدیم در اواخر قرن پانزدهم و اوایل قرن شانزدهم میلادی است که به عنوان «سلطان الرسامین» (سلطان نقاشان) شهرت دارد.
دوران کاری بهزاد به دو دوره اصلی تقسیم میشود که ارتباط مستقیم با ثبتهای یونسکو دارد:
دوره هرات (مکتب هرات): بهزاد فعالیت حرفهای خود را در هرات (افغانستان امروزی) تحت حمایت سلاطین تیموری آغاز کرد. این دوره، اوج بلوغ فکری و هنری او بود که سبک نگارگری از سنتهای آسیای شرقی فاصله گرفت و به سمت واقعگرایی، شور و هیجان درونی شخصیتها و استفاده ماهرانه از طبیعت سوق پیدا کرد. این همان سبکی است که افغانستان اخیراً در یونسکو ثبت کرده است.
دوره تبریز (مکتب تبریز): پس از سقوط تیموریان، بهزاد به دعوت شاه اسماعیل صفوی به تبریز آمد و به عنوان رئیس کتابخانه سلطنتی صفوی (بیتالرسم) منصوب شد. حضور او در تبریز، نقطه عطفی در شکلگیری مکتب نگارگری صفوی محسوب میشود و او پایهگذار سبک غالب در دربار صفوی شد.
پیش از این «هنر مینیاتور» (نگارگری) در سال ۲۰۲۰ با مشارکت چهار کشور ایران، آذربایجان، ترکیه و ازبکستان بهصورت پروندهای چندملیتی در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده بود.
علی دارابی، معاون میراث فرهنگی کشور با اشاره به ثبت اخیر سبک بهزاد به نام افغانستان، گفت که این دو ثبت با یکدیگر تناقضی ندارند، بلکه مکمل یکدیگر هستند. یونسکو بارها عناصر میراث فرهنگی ناملموس را براساس سبکها، مکاتب و زیرمجموعههای مختلف حتی در یک منطقه فرهنگی مشترک به ثبت رسانده است. همانطور که «ردیف موسیقی سنتی ایرانی» ثبت شده، ثبت یک «سبک خاص» موسیقی در یک کشور همسایه نیز امکانپذیر است.
وی تأکید کرد: میراث ناملموس مرز نمیشناسد. طبق کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو، میراث فرهنگی ناملموس به معنای «سنتها و دانش زندهای» است که توسط جوامع مختلف در طول زمان منتقل میشود. هنر نگارگری، یک پدیده فراسرزمینی و فرامرزی در منطقه فرهنگی بزرگ ایران است و اشتراک یک افتخار است نه سرقت. این هنر در دوران طلایی خود، از جمله در مکتب هرات (زادگاه بهزاد)، در بستر یک تمدن واحد و در جغرافیایی که امروز میان چند کشور تقسیم شده، رشد کرده است. ثبت یک جزء از این میراث توسط یکی از وارثان، به معنای سلب مالکیت از دیگران نیست، بلکه به رسمیت شناختن نقش آن وارث در حفظ و ترویج آن بخش خاص است.
دارابی خاطرنشان کرد: بهزاد هنرمندی کلیدی و تأثیرگذار در تاریخ هنر نگارگری ایرانی ـ اسلامی است که در شهر هرات (در افغانستان امروزی) فعالیت میکرد. مکتب هرات، یک نقطه عطف تاریخی در تکامل این هنر به شمار میرود. ثبت این سبک به نام افغانستان، به رسمیت شناختن میراث مکتب هرات و نقش آن در حفظ و تداوم این سنت در آن کشور است.
معاون میراث فرهنگی ادامه داد: این موضوع به هیچوجه به معنای انکار خاستگاههای اولیه نگارگری در ایران یا نادیده گرفتن نقش مکاتب مهم دیگر (مانند تبریز، اصفهان یا شیراز) نیست و ثبت «سبک نگارگری بهزاد» از سوی افغانستان، یک فرصت برای تقویت گفتوگوی فرهنگی و همکاریهای مشترک است. این اقدام نهتنها ضربهای به اعتبار پرونده ایران نیست، بلکه اعتبار و غنای کلی «هنر نگارگری» در منطقه را در سطح جهانی افزایش میدهد. بهجای اعتراض باید از این فرصت برای همکاریهای آینده در زمینه میراث مشترک فرهنگی استفاده کرد.
...............
پایان پیام/
نظر شما