خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: وقتی نام ماه صفر میآید، ناخودآگاه ذهن بسیاری از ما به سمت غمها، مصیبتها و حوادث تلخی میرود که در این ماه برای خاندان پیامبر (ص) رخ داده است. از ورود کاروان اسرای کربلا به شام در ابتدای این ماه گرفته تا رحلت جانسوز رسول خدا (ص) و شهادت مظلومانه امام حسن مجتبی (ع) و امام رضا (ع). این وقایع، ماه صفر را در نگاه شیعیان به ماهی سراسر اندوه و سوگواری تبدیل کرده است. با این حال، آموزههای دینی به ما میآموزند که ماه صفر نه تنها ماه بلا و نحوست نیست، بلکه ماهی سرشار از فرصتهای معنوی برای کسب برکت، تقرب به خدا و توشهاندوزی برای آخرت است. برخلاف برخی باورهای عامیانه که این ماه را نحس میدانند و از انجام کارهای مهم در آن پرهیز میکنند، روایات و سیره معصومین (ع) بر انجام عبادت، صدقه، دعا و توکل بر خداوند در این ماه تأکید دارد. در حقیقت، ماه صفر بهانهای است برای مؤمنان تا با اعمال نیک، غبار غم را از چهره خود بزدایند و با نگاهی امیدوارانه به درگاه الهی، از فیوضات بیکران او بهرهمند شوند.
برائت از نحوست؛ نگاهی به باورهای رایج
یکی از موضوعاتی که در ماه صفر بسیار مطرح میشود، نحوست یا بدیمنی آن است. این باور که ریشه در خرافات دوران جاهلیت دارد، در برخی روایات اسلامی نیز بازتاب یافته، اما ماهیت آن به درستی تبیین نشده است. در عصر جاهلیت، اعراب ماه صفر را نحس میدانستند و بدان اعتقاد داشتند.
مفسران و علما در تفسیر نحس بودن ماه صفر نظرات مختلفی ارائه داده اند. برخی «صفر» را به معنای ماه صفر معروف دانستهاند که اعراب از آن بدیمنی میترسیدند. برخی دیگر آن را نوعی بیماری در شکم شتران یا اشاره به پدیده «نسء» (جابهجایی ماههای حرام) تفسیر کردهاند که در قرآن از آن به «زیادة فی الکفر» یاد شده است[1]. اما آنچه مسلم است، این است که اصل دین اسلام با هرگونه خرافهپرستی و ترس بیدلیل از زمان و مکان مخالف است. خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:
«إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِی کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِیهِنَّ أَنْفُسَکُمْ»[2].
«همانا تعداد ماهها نزد خدا، دوازده ماه در کتاب خدا (از روزی که آسمانها و زمین را آفریده) است. از آنها، چهار ماه حرام است؛ این است دین استوار. پس در آنها بر خود ستم مکنید.»
این آیه نشان میدهد که همه ماهها در پیشگاه خداوند یکسان هستند و فقط چهار ماه به خاطر حرمت جنگ، ارزش ویژهای دارند. بنابراین، هیچ دلیلی برای ترس از ماه صفر وجود ندارد و مؤمن باید با توکل بر خدا و انجام اعمال صالح، این ماه را به سلامت و با برکت سپری کند.
فرصتهای معنوی؛ اعمال و برکات ماه صفر
با کنار گذاشتن خرافات، به گنجینه گرانبهای اعمال و عباداتی میرسیم که در این ماه سفارش شده است و میتواند سرآغاز تحولی عظیم در زندگی معنوی انسان باشد. مهمترین این اعمال عبارتند از:
الف) صدقه؛ کلید دفع بلا و افزایش برکت
در منابع روایی، بر صدقه دادن در ماه صفر تأکید فراوانی شده است. صدقه نه تنها برای رفع بلا و گرفتاری مؤثر است، بلکه موجب آرامش دل، پاکی مال و افزایش برکت در زندگی میشود. در روایات آمده است که برای رفع نحوست و ایمنی درماه صفر، چیزی بهتر از صدقه دادن نیست. امام صادق (ع) در این باره میفرمایند: «صدقه، بلا را دفع میکند و عمر را زیاد مینماید.»[3] بنابراین، مؤمنان در این ماه باید با دست و دل باز، به فقرا و نیازمندان کمک کنند تا هم از برکات معنوی آن بهرهمند شوند و هم در حق مردم نیکی کرده باشند.
ب) دعا و استغفار؛ رهایی از غمها
خواندن دعاهای مأثور و استغفار، از دیگر اعمال با فضیلت این ماه است. محدث بزرگ فیض کاشانی، دعایی را برای این ماه نقل کرده است که هر روز ده مرتبه خواندن آن سفارش شده است. متن دعا چنین است:
«یَا شَدِیدَ الْقُوَی وَ یَا شَدِیدَ الْمِحَالِ یَا عَزِیزُ یَا عَزِیزُ یَا عَزِیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمِیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنِی شَرَّ خَلْقِکَ یَا مُحْسِنُ یَا مُجْمِلُ یَا مُنْعِمُ یَا مُفْضِلُ یَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کَذَلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ»[4].
«ای سخت نیرو و سخت عقوبت! ای عزیز، ای عزیز، ای عزیز! در برابر عظمت تو همه آفریدگانت خوار شدند. پس مرا از شر آفریدگانت کفایت کن. ای نیکوکار، ای زیباییبخش، ای نعمتدهنده، ای بخشنده! ای که معبودی جز تو نیست، منزهی تو. به درستی که من از ستمکاران بودم. پس (ما) دعای او را مستجاب کردیم و او را از اندوه نجات دادیم و اینچنین مؤمنان را نجات میدهیم. و درود خدا بر محمد و خاندان پاک و پاکیزهاش.»
خواندن این دعا، با استناد به آیه «فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ» اشاره به داستان حضرت یونس (ع) در شکم ماهی دارد که با دعا و استغفار از آن اندوه بزرگ نجات یافت. بنابراین، در ماه صفر که با غم و اندوههای اهل بیت (ع) همراه است، این دعا میتواند مایه رهایی از غمهای روحی و معنوی باشد.
ج) روزه و نماز؛ عباداتی برای تقرب به خدا
روزه گرفتن در روزهای مشخصی از ماه صفر، مانند روزهای پنجشنبه، و نیز به جای آوردن نمازهای مستحبی، از دیگر اعمالی است که ثواب فراوانی دارد. در روایات آمده است که هر کس در روز اول ماه صفر، دو رکعت نماز به جا آورد و پس از آن صدقه دهد، در امان خداوند خواهد بود[5]. این عبادات ساده، اما پرفضیلت، انسان را به خداوند نزدیک کرده و روح و جان او را جلا میبخشد.
ماه صفر؛ میراثدار اندوهی عظیم و عبرتی بزرگ
بیتردید، بخش مهمی از عظمت و برکت ماه صفر، به حوادث تلخ و جانسوزی بازمیگردد که در این ماه برای اهل بیت (ع) رخ داده است. گرامیداشت این مناسبتها و عزاداری برای معصومین (ع)، نه تنها باعث حزن و اندوه نمیشود، بلکه دریچهای به سوی معرفت و بصیرت است.
الف) اربعین حسینی؛ حماسه عشق و وفاداری
بیستم ماه صفر، روز اربعین سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است. این روز، فرصتی بینظیر برای تجدید عهد با آرمانهای آن حضرت و درس گرفتن از قیام عاشورا است. زیارت اربعین از نشانههای مؤمن شمرده شده است و در روایات بر آن تأکید فراوانی شده است. شیخ طوسی از امام حسن عسکری (ع) روایتی نقل کرده است که در آن، نشانههای مؤمن را پنج چیز معرفی میکند و یکی از آنها را «زیارت اربعین» میداند[6]. این زیارت، نه فقط یک عمل مستحبی، بلکه اعلام وفاداری به مکتب حسینی و پیوند عمیق با تاریخ عاشوراست.
ب) رحلت پیامبر (ص) و شهادت امام حسن (ع)؛ غمبارترین روزهای تاریخ
بیست و هشتم ماه صفر، سالروز رحلت جانگداز پیامبر اکرم (ص) و شهادت مظلومانه امام حسن مجتبی (ع) است. این روز، یکی از غمانگیزترین روزهای تاریخ اسلام به شمار میرود. امیرالمومنین علی (ع) در وصف این مصیبت عظیم فرمودند: «با رحلت پیامبر (ص) چیزی قطع شد که با فوت هیچ احدی قطع نشد»[7]. عزاداری در این روز، گرامیداشت یاد و خاطره بزرگترین اسوههای بشریت و تجدید پیمان با سیره و سنت آنان است. همچنین، مطالعه سیره نبوی و علوی، بهترین راه برای بهرهمندی از برکات این مناسبتهاست.
ج) شهادت امام رضا (ع)؛ پایان ماه با یاد غریبالغربا
در آخرین روز ماه صفر، طبق قول مشهور، شهادت امام رضا (ع)، هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت، واقع شده است[8]. این روز نیز برای شیعیان، فرصتی برای عرض ارادت به آن حضرت و تجدید عهد با سیره علمی و اخلاقی ایشان است. حضور در حرم مطهر رضوی یا برگزاری مراسم عزاداری، میتواند پایانبخش این ماه پر فراز و نشیب باشد و دل مؤمنان را با یاد اهل بیت (ع) نورانی کند.
صفر، ماه شکوفایی ایمان
ماه صفر، در نگاه جامع نگرانه، ماهی سرشار از برکت و فرصتهای معنوی است. اگرچه با غمهای بزرگی برای اهل بیت (ع) همراه است، اما این غمها، عبرتآموز و روشنگر مسیر زندگی مؤمنان است. کنار گذاشتن خرافات نحوست، روی آوردن به عبادات و اعمال صالح، و توجه به سیره معصومین (ع)، کلیدهای بهرهمندی از برکات این ماه هستند. در این ماه، با صدقه، دعا، روزه، نماز و عزاداری، میتوانیم به قلههای رفیع ایمان و تقوا صعود کنیم و از تاریکی جهل و خرافه، به سوی نور هدایت و معرفت گام برداریم. ماه صفر، ماه اندوه و امید است؛ ماهی برای سوگواری بر مظلومیت اهل بیت (ع) و ماهی برای تحول و تزکیه نفس.
پی نوشت:
1.علامه مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۶، ص ۲۱
2. سوره توبه/ آیه ۳۶
3.علامه مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۶، ص ۲۱
4.شیخ مفید، الارشاد، ج ۱، ص ۱۸۵ (گزارش رحلت پیامبر (ص) و شهادت امام حسن (ع)
5.همان
6.طبری، تاریخ الطبری، ج ۳، ص ۲۴۵
7. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۲۱۲
8. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج ۴۹، ص ۱۰۲
فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما