به گزارش خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ حجت‌الاسلام حمید احمدی، رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین، در پیش‌نشست همایش بین‌المللی «اربعین حسینی و رسالت نبوی» با موضوع «اربعین، گفتمان مقاومت» که روز دوشنبه در تالار گفت‌وگوی دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد، با تأکید بر ابعاد هویتی، تمدنی و اجتماعی اربعین، گفت: این آیین می‌تواند به بازتولید حافظه تاریخی مقاومت، ایجاد هویت‌های جدید جمعی و تولید سرمایه اجتماعی فراتر از مرزهای یک ملت منجر شود.
وی با اشاره به ظرفیت هویتی اربعین اظهار کرد: این هویت جدید می‌تواند عناصر و مؤلفه‌های تازه‌ای را خلق کند. در غرب، به دلیل گسست‌های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای تولید سرمایه اجتماعی از جشنواره‌ها، مسابقات و برنامه‌های مختلف استفاده می‌شود، اما در اربعین شاهد تولید سرمایه اجتماعی در سطحی فراتر از یک ملت هستیم.
ریشه‌های قرآنی و تاریخی مقاومت
حجت‌الاسلام احمدی با اشاره به ریشه‌های قرآنی و تاریخی مقاومت اظهار داشت: اربعین ریشه در معارف وحیانی، قرآن کریم و حافظه تاریخی اسلام دارد و نمی‌توان این آیین را بدون توجه به این پشتوانه‌های اعتقادی و تاریخی مورد تحلیل قرار داد.
وی افزود: هنگامی که به تاریخ اسلام توجه می‌کنیم، یکی از صفحات درخشان این تاریخ، موضوع مقاومت پیامبر اسلام(ص) است. پیامبر اکرم(ص) هم در جنگ‌ها و هم در عرصه دفاع، از خود مقاومت نشان دادند و این مقاومت بخشی از حافظه تاریخی مسلمانان را شکل داده است.
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با اشاره به دوران پیش از هجرت پیامبر(ص) گفت: مقاومت پیامبر در شعب ابی‌طالب و همچنین پایداری‌های ایشان در سه سال دعوت عمومی، از جمله نمونه‌هایی است که در حافظه تاریخی ما ثبت شده و نمی‌توان تصویر پیامبر اسلام(ص) را جدا از مفهوم پایداری و مقاومت تصور کرد.
وی با بیان اینکه تاریخ صدر اسلام سرشار از نمونه‌های درخشان مقاومت است، ادامه داد: خداوند در قرآن در دو عرصه به مؤمنان بشارت داده است؛ یکی جهاد و دیگری شهادت. روشن‌ترین صفحات و بهترین نتایج پس از سختی‌ها و مشکلات، در همین بشارت به جهاد و شهادت نمایان می‌شود.
حجت الاسلام احمدی با اشاره به آیه «إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا» اظهار کرد: کسانی که گفتند خداوند پروردگار ماست و سپس استقامت کردند، در واقع توحید خود را در عمل ادامه داده‌اند؛ زیرا ادامه توحید عملی، استقامت است و خداوند نیز به چنین افرادی وعده یاری داده است.
عاشورا؛ جلوه مقاومت ایمانی
وی با بیان اینکه عاشورا بر مقاومت ایمانی مبتنی بر وحی استوار شده است، گفت: امام حسین(ع) از همان روز نخست قیام، بر مبنای مکتب پیامبر(ص)، پاکی خاندان و آموزه‌های قرآن و دین حرکت کردند و این آموزه‌ها به انسان اجازه نمی‌دهد در برابر ظلم بیعت کند و زیر بار ذلت برود.
حجت‌الاسلام احمدی افزود: دشمن امام حسین(ع) ایشان را میان بیعت و پذیرش ذلت از یک سو و جنگ و شمشیر از سوی دیگر مخیر کرد. امام حسین(ع) می‌دانستند که پایان این مسیر شهادت است، اما حاضر نشدند زیر بار ذلت بروند.
وی تصریح کرد: دال مرکزی این تفکر، عزت‌طلبی و نپذیرفتن ظلم است و امروز این دال مرکزی در جهان مورد پذیرش قرار گرفته و در حال گسترش است.
اربعین؛ بازتولید حافظه تاریخی مقاومت
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین در تبیین نسبت اربعین با گفتمان مقاومت گفت: نخستین و مهم‌ترین نکته این است که اربعین، حافظه تاریخی ما را در نسبت با مقاومت صدر اسلام و به‌ویژه مقاومت شکل‌گرفته در جریان عاشورا بازتولید می‌کند.
وی اربعین را پرچم برافراشته امام حسین(ع) و عاشورا دانست و افزود: با تلاش حضرت زینب کبری(س) و امام سجاد(ع) بود که معانی بلندی مانند مقاومت، جهاد، ایستادگی و عزت‌طلبی در جامعه حفظ و بازتولید شد و حرکت اربعین نیز در امتداد همین جریان قرار دارد.
حجت الاسلام احمدی با اشاره به ابعاد تمدنی و مقاومتی اربعین خاطرنشان کرد: امروز بحث تمدنی مقاومت این نوید را می‌دهد که آیین‌های مذهبی می‌توانند به معیاری برای ایجاد روایت مشترک، بازتولید هویت و شکل‌گیری هویت‌های جدید و جمعی تبدیل شوند.
وی ادامه داد: هویت جدیدی که در بستر این آیین‌ها شکل می‌گیرد، می‌تواند عناصر و مؤلفه‌های تازه‌ای را خلق کند و زمینه‌ساز شکل‌گیری روابط و مناسبات جدید اجتماعی شود.
اربعین؛ تولید سرمایه اجتماعی فراتر از مرزها
حجت‌الاسلام احمدی اربعین را تولیدکننده سرمایه اجتماعی در سطحی فراتر از یک ملت توصیف کرد و گفت: در غرب، به دلیل گسست‌های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای تولید سرمایه اجتماعی از فستیوال‌ها، جشنواره‌ها، مسابقات و برنامه‌های مختلف استفاده می‌شود، اما اربعین به شکل طبیعی ظرفیت تولید سرمایه اجتماعی فراملی را دارد.
وی افزود: در راهپیمایی اربعین اقوام و مذاهب مختلف از عرب و عجم، ترک و فارس و شیعه و سنی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و همین همگرایی، نوعی سرمایه اجتماعی فراتر از مرزهای ملی و قومی ایجاد می‌کند.
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با اشاره به تأثیر این همبستگی بر ذهنیت‌های تاریخی اظهار کرد: اربعین توانسته است برخی ذهنیت‌های منفی تاریخی را کنار بزند. ما هشت سال با رژیم عراق جنگ داشتیم، اما امروز در کنار یکدیگر فعالیت و همکاری می‌کنیم و اربعین در شکل‌گیری این تحول و از میان رفتن برخی ذهنیت‌های منفی تاریخی نقش داشته است.
وی گفت: این موضوع نشان می‌دهد که یک آیین مذهبی می‌تواند فراتر از کارکرد عبادی، در شکل‌دهی به روابط اجتماعی، کاهش فاصله‌های تاریخی و ایجاد پیوند میان ملت‌ها و گروه‌های مختلف نیز نقش‌آفرین باشد.
شکل‌گیری روایت‌ها و آیین‌های جدید
حجت الاسلام احمدی در ادامه با اشاره به ابعاد زیبایی‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی اربعین اظهار کرد: این آیین در سال‌های اخیر تولیدات جدیدی را به وجود آورده که پیش از این وجود نداشته است؛ از جمله شکل‌گیری حلقه‌ها و انجمن‌های هنری، آیین‌های جدید و آیین‌های نمایشی متعدد که خود به رخدادهای راهبردی تبدیل شده‌اند.
وی افزود: این آیین‌ها می‌توانند به ساخت هویت‌های جدید، ایجاد روایت‌های تازه و بازتولید هویت پیشین کمک کنند و از این جهت، اربعین را باید صرفاً یک مناسک فردی یا عبادی ندانست.
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین تأکید کرد: اربعین در کنار ریشه‌های عمیق قرآنی و تاریخی خود، امروز به عرصه‌ای برای بازتولید مفاهیم مقاومت، جهاد، ایستادگی و عزت‌طلبی تبدیل شده و می‌تواند در ایجاد روایت مشترک میان گروه‌ها و ملت‌های مختلف و تولید سرمایه اجتماعی فراملی نقش‌آفرین باشد.
...........
پایان پیام/ ۲۱۸
نظر شما