خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: یکی از چالش‌های فکری و فرهنگی در جامعه امروز، ابهام در تشخیص مرز «دین‌داری حقیقی» با «افراط و تفریط» است. گاه پایبندی دقیق و عاشقانه یک مؤمن به واجبات و محرمات از سوی برخی نگاه‌های عرفی، به‌اشتباه «تندروی» قلمداد می‌شود و گاه نیز عملکردهای سلیقه‌ای، تک‌بعدی و افراطی برخی افراد به پای آموزه‌های دین نوشته می‌شود. از این‌رو، بازتعریف شاخص‌های اصیل شریعت و بررسی این پرسش بنیادین که «آیا ذات دین راهی برای افراط و تفریط باز گذاشته است یا خیر؟» از اهمیت راهبردی در تصحیح بینش دینی نسل امروز برخوردار است.
در ادامه، مشروح دیدگاه و تحلیل عمیق حجت‌الاسلام‌والمسلمین رضا پوراسماعیل در پاسخ به این مسئله مهم، تقدیم نگاه شما مخاطبان گرامی می‌شود.
برخی این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا در دین افراط و تفریط وجود دارد و آیا می‌توان در مقوله دین‌داری دچار افراط یا تفریط شد؟
در پاسخ باید گفت اگر به واقعیت دین توجه کنیم، اعتدال در درون خود دین قرار دارد؛ یعنی اعتدال جزو ذات دین است. دین به معنای برنامه جامع سعادت انسان است و سعادت انسان نیز در گرو اعتدال است؛ به این معنا که انسان بر اساس حق و درستی عمل کند که عمل درست همان عمل معتدل و دور از افراط و تفریط است تا به کمال و سعادت خود برسد. بنابراین، اگر کسی به همه جوانب دین توجه کند، نه اهل افراط می‌شود و نه تفریط.
البته ممکن است برخی افراد نگاهی جزیره‌ای و تک‌بعدی به بخش‌های خاصی از دین داشته باشند و از مسیر اعتدال و عدالت خارج شوند؛ مثلاً فردی ممکن است تنها به ابعاد عبادی توجه کند، اهل نماز و روضه بیش از حد باشد، اما از امور اجتماعی، وظایف خانوادگی یا مسئولیت در قبال دیگران غافل بماند. یا در مقوله انفاق دچار افراط یا تفریط شود؛ به طوری که یا به گونه‌ای انفاق کند که خود و خانواده‌اش فقیر شوند و یا از آن سر باز زند. با این حال، بروز این مصادیق به این معنا نیست که دین چنین رویکردی دارد؛ اتفاقاً این موارد مصداق خروج از دین و توجه به یک بعد بدون در نظر گرفتن سایر ابعاد است.
در نگاه کلان، افراط و تفریط در ذات دین معنا ندارد. کسی که کل مجموعه دین را با تمام ابعادش مد نظر قرار دهد، همیشه در مسیر اعتدال حرکت می‌کند. در این میان، برخی نگاه‌های عرفی افرادی را که اهل دیانت و رعایت دقیق احکام و شرعیات هستند، «دین‌دار افراطی» می‌پندارند؛ در حالی که این نگاه دقیق نیست. معیار سنجش اعتدال، افراط و تفریط، عقلانیت و خود دین است و برچسب افراطی زدن به کسی که احکام الهی را مو به مو رعایت می‌کند، درست نیست.
افراطی واقعی در دین کسی است که نگاهی جزیره‌ای دارد، به همه ابعاد دین توجه نمی‌کند و با تمرکز افراطی بر یک بعد خاص، دست به اقداماتی می‌زند که بیش از حد و خارج از تعادل است؛ شیوه‌ای که خود نیز ریشه در دین‌داری کامل ندارد.
در مقابل، دین به عنوان برنامه جامع سعادت بشر با توجه به تمام ابعاد اعتقادی، اخلاقی، فقهی و منابع دقیق آن هیچ‌گونه افراط و تفریطی را برنمی‌تابد و انسان را همواره در صراط مستقیم اعتدال قرار می‌دهد.
سمیرا گل‌کار / خبرگزاری بین‌المللی ابنا
نظر شما