خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: لجبازی و نافرمانی کودکان، یکی از پرتکرارترین و در عین حال مستأصل‌کننده‌ترین چالش‌های والدین است؛ چالشی که اگر ریشه‌های پنهان آن درست شناخته نشود، نه تنها اصلاح نمی‌شود، بلکه چرخه‌ای معیوب از مقاومت متقابل و فاصله عاطفی میان والد و فرزند را شکل می‌دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین سید علیرضا تراشیون، کارشناس و مدرس حوزه تربیت و خانواده، در پاسخ به این پرسش والدین، ریشه‌های پنهان لجبازی کودکان و راهکارهای اصلاح آن را تبیین می‌کند.
پرسش والدین:
دختر هشت‌ساله‌ای دارم که هر زمان با خواسته‌هایش مخالفت می‌کنم، فوراً عصبانی می‌شود؛ اگر قرار باشد جایی برویم می‌گوید نمی‌آیم و اگر مسئولیتی داشته، زیر آن می‌زند. واقعاً مستأصل شده‌ام، چه باید بکنم؟
پاسخ :
بخش عمده‌ای از رفتارهای لجاجت‌آمیز و نافرمانی کودکان، واکنش به کنش‌ها و الگوهای رفتاری خود ماست. برای اصلاح این چرخه، باید به چند خطای رایج و ریشه‌ای توجه کرد:
۱. لجبازی متقابل و لحن دستوری مستقیم
نخستین نکته این است که حتی با نیت تربیت، نباید وارد بازی لجبازی با کودک شویم. وقتی کودک می‌گوید: «می‌خواهم تلویزیون ببینم» و پاسخ مستقیم، قاطع و خشک ما این است: «نه! الان وقت خوابه و باید همین الان بخوابی»، هرچند حرف ما منطقی است، اما از نگاه کودک، مادر یا پدر در حال لجبازی هستند. این مواجهه باعث می‌شود کودک در ذهن خود منتظر فرصتی برای تلافی بماند؛ بنابراین وقتی می‌گویید: «حاضر شو بیرون برویم»، او نیز با همان سلاح لجاجت می‌گوید: «نمی‌آیم!»
۲. دروغ‌های مصلحتی و سلب اعتماد
گاهی برای آرام کردن مقطعی کودک، واقعیت را پنهان می‌کنیم؛ برای نمونه پیش از تزریق آمپول به او می‌گوییم: «اصلاً درد نداره!» در حالی که درد دارد. نیت والد خیرخواهانه و برای کاهش اضطراب است، اما نتیجه معکوس دارد: یا کودک احساس می‌کند مشکلی دارد که بقیه درد نمی‌کشند، یا به این باور می‌رسد که به او دروغ گفته شده است. در هر دو حالت، سنگ‌بنای اعتماد والد و فرزند تخریب می‌شود.
۳. نادیده گرفتن نیازهای اولیه و انباشت خستگی
گاهی ریشه «نه» گفتن کودک، کله‌شقی نیست؛ بلکه حاصل خستگی، گرسنگی، کم‌خوابی یا اضطراب ناشی از تکالیف انباشته و انجام‌نشده مدرسه است. علاوه بر این، تجربیات منفی قبلی (مانند پیاده‌روی طولانی و فرسایشی در خرید گذشته) او را در موضع دفاعی قرار می‌دهد. در این مواقع، باید نیازهای اولیه او را سنجید و شفاف به او اطمینان داد که قرار نیست تجربه خسته‌کننده قبلی تکرار شود.
۴. تحمیل محیط‌های ناخوشایند و نامتناسب با سن کودک
کودک هشت‌ساله ظرفیت روانی و نیازهای متفاوتی دارد. بردن او به جمع‌های بزرگسالانه‌ای که مدام با هشدارهایی مثل «آرام بنشین»، «حرف نزن» و «بدو بدو نکن» همراه است، فضا را برای او کسالت‌بار و عذاب‌آور می‌کند. فرزندان ما انسان‌های مستقلی هستند و صرف والد بودن، مجوزی برای نادیده گرفتن احساسات آنها نیست. لازم است هنگام برنامه‌ریزی‌ها، روحیات کودک را لحاظ کنیم و مطمئن شویم مقصد یا فعالیت مورد نظر، جذابیت متناسبی با سن او دارد.
نظر شما