خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ در روایتی از رسول خدا(ص) که در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه نیز آمده است، تعبیری به کار رفته که هزار و چهارصد سال پیش، تصویری کاملاً متفاوت از زن ارائه می‌کرد: «اَلمَراَةُ رَیحانَةٌ وَ لَیسَت بِقَهرَمانَة»؛ زن گل است، نه کارگزار .
این جمله کوتاه، در روزگاری گفته شد که در بسیاری از تمدن‌ها زن را موجودی فرودست می‌شمردند. پیامبر(ص) با همین یک عبارت، معیاری انسانی و کریمانه برای رفتار با همسر ترسیم کرد که زن در خانه، گلی است که باید مراقبت شود، نه نیروی کارگری که وظایفش را باید یک‌به‌یک مطالبه کرد.
نکته ظریف در رفتار پیامبر(ص) با همسرانش همین بود. ایشان به انجشه، غلام خود، سفارش می‌کرد که با «شیشه‌ها» نرمی کند (۱)؛ استعاره‌ای لطیف برای زنان کاروان. این رفتار، فقط یک توصیه اخلاقی گذرا نبود؛ یک نگاه هستی‌شناسانه به زن بود.
پیامبر(ص) کار خانه را وظیفه ذاتی زن نمی‌دانست و می‌فرمود اگر کوتاهی کرد، چشم بپوش؛ اگر خسته بود، محبت کن؛ و اگر چیزی خلاف میل تو کرد، با نگاهت بفهمان نه با فریادت. این همان چیزی است که امروز برخی آن را «مهارت ارتباطی» می‌نامند، اما پیامبر(ص) قرن‌ها پیش آن را در عمل نشان داد.
پیوند این نگاه با کلام رهبر شهید انقلاب، در یک نقطه طلایی شکل می‌گیرد: تفسیر «ریحانه» بودن زن.
آیت‌الله شهید خامنه‌ای در بیاناتی روشن، همین روایت را دستمایه قرار داده و فرموده‌اند: «پیغمبر طبق روایت فرمود: اَلمَراَةُ رَیحانَةٌ وَ لَیسَت بِقَهرَمانَة... "ریحانه" یعنی گل؛ زن در خانه گل است. کارگزارِ خانه نیست که شما بگویید چرا این کار را نکردی، چرا آن کار را نکردی، چرا خانه تمیز نیست. ریحانه؛ گل است. گل را باید مراقبت کرد، باید حفظ کرد؛ او هم شما را از رنگ خود، از بوی خود، از خواصّ خود برخوردار خواهد کرد». (۲)
و در جای دیگری، این نگاه را تا عمق خانواده گسترش داده‌اند: «زن، هوایی است که فضای خانواده را انباشته؛ یعنی همچنان که شما در فضا تنفّس می‌کنید، اگر هوا نباشد، تنفّس ممکن نیست، زن این جوری است؛ زنِ خانواده به منزله‌ی تنفّس در این فضا است». این تعبیر، دقیقاً ادامه همان نگاه پیامبر(ص) است: زن نه یک «قهرمان» و کارگزار اجباری، بلکه عنصر حیات‌بخش خانه است. هوا را کسی «استخدام» نمی‌کند؛ هوا را تنفس می‌کنند و قدرش را می‌دانند.
از همین منظر، رهبر شهید انقلاب «محبت» را مهم‌ترین حق زن در خانه برشمرده‌اند: «در خانه، مهم‌ترین حقّی که بانوی خانه و زن خانه دارد، «محبّت» است... روایت وارد شده که مردها به زن‌هایشان بگویند من تو را دوست دارم؛ یعنی تصریح کنند.»
این تأکید بر «تصریح» به محبت، پلی است به همان سیره‌ای که پیامبر(ص) با همسرانش داشت، محبت را نه در دل پنهان، که در رفتار و کلام آشکار می‌کرد. رهبر شهید انقلاب همچنین «عدم خشونت» را حق بزرگ دیگر زن در خانه دانسته‌اند؛ همان چیزی که پیامبر(ص) با سفارش به «نرمی با شیشه‌ها» و «فهماندن با نگاه نه فریاد» به انجشه آموخت.
نتیجه این پیوند چیست؟
وقتی روایت «ریحانه» بودن زن را کنار کلام رهبر انقلاب درباره «هوا بودن» زن و «حق محبت» می‌گذاریم، یک تصویر منسجم شکل می‌گیرد و آن این است که زن در خانه، نه یک کارمند بدون حقوق است و نه یک موجود بی‌نیاز از محبت.
او گل است، هواست، و محبت حق اوست. مردی که این نگاه را بپذیرد، دیگر از همسرش نمی‌پرسد «چرا غذا دیر شد؟» یا «چرا پیراهنم اتو نشد؟»؛ بلکه می‌پرسد «خسته‌ای؟» و اگر خسته بود، خودش آستین بالا می‌زند. این همان تفاوت میان «قهرمان» و «ریحانه» است؛ تفاوتی که پیامبر(ص) در دل جامعه‌ای جاهلی نشان داد و رهبر انقلاب امروز آن را به زبانی روشن برای نسل جدید بازگو می‌کند.
آنچه در پست‌های اینستاگرامی درباره «زبان عشق» و «ارتباط بدون خشونت» گفته می‌شود، قرن‌ها پیش در سیره پیامبر(ص) و در روایات اهل بیت(ع) ریشه داشته است.
نگاه رهبر انقلاب، پلی است میان آن گنجینه کهن و نیاز امروز؛ پلی که نشان می‌دهد دین نه فقط برای مسجد و نماز، که برای آشپزخانه و دیگر جاهای خانه هم حرف دارد؛ حرفی از جنس کرامت، محبت و نرمی!
زهرا صالحی فر، فعال رسانه
پی نوشت:
۱. عابدینی، «شیوه همسرداری پیامبر(ص) به گزارش قرآن»، ص۱۷؛ «رسول گرامی خدا با تنی چند از بانوان به جایی آهنگ سفر فرمودند. متصدی حفاظت اشتران غلام خوش صوتی بود به اسم انجشه! هنگام سفر باری پیامبر گرامی خدا متوجه شدند که اشتران بنای رفتار سریع را دارند. آنگاه جناب شان خطاب به انجشه فرمودند: «رُوَیْدَکَ یا أنْجَشَةُ سَوْقَکَ بالقَوَارِیرِ» و به عبارت دیگر: “یا انجشة رفقاً بالقواریر” بدین معنا: ای انجشه با آبگینه ها مهر بورز یا آهسته بران که آبگینه ها نشکنند! این حدیث شریف در بخاری شریف با شمارۀ ۶۲۱۰ به ثبت رسیده و راوی آن انس بن مالک (رض) ذکر شده است.»
۲. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار اقشار مختلف بانوان (۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
نظر شما