خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا: در روایات پیامبر اکرم(ص) و صحابه، نشانه‌هایی برای شناخت منافقان در صدر اسلام بیان شده که در میان آنها، بغض و دشمنی با امیرالمؤمنین علی(ع) جایگاه ویژه‌ای دارد و در این مطلب، به پرسش و پاسخی پیرامون این موضوع خواهیم پرداخت:
پرسش:
در زمان پیامبراسلام(صلی الله علیه و اله) منافقان را با چه نشانه هایی تشخیص می دادند؟
پاسخ اجمالی:
آیه ۳۰ سوره «محمد(ص)» درباره منافقان و نشانه های آنها است. ابوسعید خدری در تفسیر آیه می گوید: «منافقان را از طریق عداوت با علی(ع) می توان شناخت!». طبری از ابوذر نقل می کند: «در زمان پیامبر(ص) منافقان را تنها به سه چیز می شناختیم: تکذیب خدا و پیامبر(ص)، تخلف از نماز [جماعت] و عداوت نسبت به علی(ع)».
پاسخ تفصیلی:
در آیه ۳۰ سوره محمد(صلی الله علیه وآله) می خوانیم: «وَ لَوْ نَشاءُ لَاَ رَیْناکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسیماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فی لَحْنِ الْقُوْلِ ...»؛ (و اگر ما بخواهیم آنها را به تو نشان می دهیم تا آنان را با قیافه هایشان بشناسی، هر چند آنها را از طرز سخنانشان خواهی شناخت).
این آیه درباره منافقان و نشانه های آنها است و می گوید: اگر بخواهیم آنها را به تو نشان می دهیم و حتّی در چهره های آنها علامت می گذاریم تا با مشاهده آن، آنها را بشناسی. سپس می افزاید هر چند هم اکنون نیز می توانی آنان را از طرز سخنانشان بشناسی چرا که هر جا سخن از جهاد است آنها سعی در کناره گیری از آن و تضعیف روحیه مردم دارند و آنجا که سخن از نیکان و پاکان و پیشگامان در اسلام است سعی در لکه دار نمودن آنها دارند.
اینجا است که در حدیث مشهوری از ابوسعید خدری می خوانیم که در تفسیر جمله «وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فی لَحْنِ الْقُولِ» می گوید: «بِبُغْضِهِمْ عَلِیَّ ابْنَ اَبیطالب(علیه السلام)»؛ (آنها را از طریق عداوت با علی بن ابیطالب [و سخنان کینه توزانه ای که نسبت به آن حضرت دارند] می توان شناخت!).
این حدیث را حاکم حسکانی در «شواهد التنزیل» از سه طریق نقل کرده است.(۱) سیوطی نیز در تفسیر «الدّرالمنثور» این حدیث را از ابن مردویه و ابن عساکر از ابوسعید خدری نقل کرده است.(۲) و در روایت دیگری از ابن مسعود نقل می کند که می گفت: «ماکُنّا نَعْرِفُ الْمُنافِقینَ عَلی عَهْدِ رَسُوْل اللهِ(صلی الله علیه وآله) اِلاّ بِبُغْضِهِمْ عَلِیِّ بنَ اَبیطالِب(علیه السلام)»(۳)؛ (ما در زمان رسول خدا(صلی الله علیه وآله) منافقان را تنها به وسیله بغض و عداوتشان با علی بن ابیطالب(علیه السلام) می شناختیم).
راویان این حدیث و کتاب هایی که در آن نقل شده منحصر به آنچه در بالا آمد نیست؛ جابربن عبدالله انصاری و ابوذر غفاری نیز این حدیث را نقل کرده اند.
از جمله ابن عبدالبر در «استیعاب» این حدیث را از جابر نقل می کند.(۴) و محب الدین طبری در «الرِّیاضُ النَّضِرَة» از ابوذر چنین نقل می کند: «ما کُنّا نَعْرِفُ الْمُنافِقینَ عَلی عَهْدِ رَسُولِ اللهِ(صلی الله علیه وآله) اِلاّ بِثلاث: بتَکْذیبِهِمُ اللهَ وَ رَسُوْلَهُ وَ التَّخلُّفِ عَنِ الصَّلاةِ وَ بُغْضِهِمْ عَلِیِّ ابْنَ اَبیطالِب(علیه السلام)»(۵)؛ (در زمان پیامبر(صلی الله علیه وآله) منافقان را تنها به سه چیز می شناختیم: تکذیب خدا و پیامبر(صلی الله علیه وآله) و تخلف از نماز [جماعت] و بغض و عداوت نسبت به علی بن ابیطالب(علیه السلام)).
در صحیح ترمذی که از منابع دست اوّل اهل سنت است نیز این حدیث از دو طریق از ابوسیعد خدری و ام سلمه نقل شده است که حدیث ام سلمه تفاوت مختصری با حدیث فوق دارد.(۶)
ابن عساکر نیز در «تاریخ دمشق»، همین مضمون یا شبیه آن را گاه از ابوسعید خدری و گاه از جابربن عبدالله و گاه از عبادة بن صامت و گاه از محبوب بن ابی الزناد نقل کرده است.(۷)
در حدیث عبادة ابن صامت آمده است: «کُنّا نُبوِّرُ اَوْلادَنا بِحُبِّ عَلِیِّ ابْنِ اَبیطالب(علیه السلام) فَاِذا رَاَیْنا اَحَداً لایُحِبُّ عَلِیَّ ابْنَ اَبیطالِب(علیه السلام) عَلِمْنا اَنَّهُ لَیْسَ مِنّا وَ اَنَّهُ لَغَیْرِ رُشْدِهِ!»؛ (ما وضع فرزندان خود را با محبت علی بن ابیطالب(علیه السلام) روشن می ساختیم؛ هنگامی که کسی را می دیدیم علی ابن ابیطالب(علیه السلام) را دوست ندارد می دانستیم از ما نیست). در حدیث محبوب بن ابی الزناد از زبان طائفه انصار آمده است: «اِنْ کُنّا لَنَعْرِفُ الرِّجُلِ اِلی غَیْرِ اَبیْهِ بِبُغْضِهِ عَلِیَّ ابْنَ اَبیطالِب(علیه السلام)»(۸)؛ (هر گاه کسی بغض و عداوت علی(علیه السلام) را داشت می فهمیدیم فرزند پدر خود نیست).
این روایت را که بسیار وسیع و گسترده است با حدیثی که از شخص پیامبر(صلی الله علیه وآله) نقل شده پایان می دهیم.
روز خیبر پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) بیان مفصّلی درباره علی(علیه السلام) [ایراد] کرد و در ضمن آن فرمود: «یا اَیُّهَا النّاسُ اِمتَحِنُوا اَوْلادَکُمْ بِحُبِّهِ، فَانَّ عَلِیّاً لایَدْعُو اِلی ضَلالَة وَ لایُبْعِدُ عَنْ هُدیً، فَمَنْ اَحَبَّهُ فَهُوَ مِنْکُمْ وَ مَنْ اَبْغَضَهُ فَلَیْسَ مِنْکُمْ!»(۹)؛ (ای مردم فرزندان خود را با محبّت او بیازمائید؛ زیرا علی(علیه السلام) دعوت به گمراهی نمی کند و از هدایت دور نمی شود. کسی که او را دوست دارد از شما است و کسی که بغض و عداوت او را داشته باشد از شما نیست).
انسان هنگامی که در این روایات دقیق می شود با شخصیتی روبرو می گردد که علاقه و عشق به او نشانه ایمان و مخالفت و عداوت نسبت به او، نشانه کفر و نفاق است. این در جایی است که این روایات از گذرگاه زمانهایی گذشته که حکومت هائی همانند حکومت بنی اُمیّه دوستان علی(علیه السلام) را سخت در مضیغه گذارده و دشمنانش همه جا مصدر امور بودند و حتّی سبّ و لعن او در مجالس عمومی مایه قرب به حکومت و مراکز قدرت بود. راستی انسان تعجّب می کند که این همه فضائل بی مانند که شرق و غرب جهان را فرا گرفته و کتب روایت و تفسیر و تاریخ را پر کرده، چگونه توانست از چنگال این دشمنان سرسخت بگذرد و امروز به دست ما برسد؟
این نیست جز یک مشیّت و امداد الهی برای روشن نگه داشتن نور حق در تمام قرون و اعصار و اتمام حجّت نسبت به خلافت و ولایت علی(علیه السلام) بر تمام نسل ها.(۱۰)
پی نوشت:
(۱). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، حسکانی، عبید الله بن احمد، تحقیق: محمودی، محمد باقر، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ تهران، ۱۴۱۱ ق، چاپ اول، ج ۲، ص ۲۴۸، سوره محمد، آیه ۳۰، ح ۸۸۳ تا ۸۸۵.
(۲). الدر المنثور فی تفسیر المأثور، سیوطی، جلال الدین، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، قم، ۱۴۰۴، ج ۶، ص ۶۶، سوره محمد، آیات ۲۹ الی ۳۲.
(۳). همان.
(۴). الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، یوسف بن عبد الله بن محمد بن عبد البر، تحقیق: علی محمد البجاوی، دار الجیل، بیروت، ۱۴۱۲ ق، چاپ اول، ج ۳، ص ۱۱۱۰.
(۵). الریاض النضرة فی مناقب العشرة، محب الدین طبری، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۲۴ ق، چاپ دوم، ج ۳، ص ۱۹۰.
(۶). الجامع الصحیح سنن الترمذی، الترمذی السلمی، محمد بن عیسی، تحقیق: أحمد محمد شاکر و دیگران، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی تا، ج ۵، ص ۶۳۵، ح ۳۷۱۷.
(۷). تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل، ابن عساکر، علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله، تحقیق: عمر بن غرامة العمری، دار الفکر، بیروت، ۱۹۹۵، ج ۴۲، ص ۲۸۵ و ۲۸۶.
(۸). همان، ص ۲۸۷.
(۹). همان، ص ۲۸۸.
(۱۰). گردآوری از کتاب: پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، با همکاری جمعی از فضلا و دانشمندان، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ ش، چاپ ششم، ج ۹، ص ۳۶۷.
منبع: بخش آیین رحمت - معارف اسلامی و پاسخ به شبهات کلامی - دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی
نظر شما