۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۰۶:۳۰
درس زندگی مشترک از یک گفت‌وگوی کوتاه میان علی(ع) و فاطمه(س)

روایت گرسنگی حضرت زهرا(س) و فرزندانشان در کنار پرسش امام علی(ع) از نبود غذا، تصویری از زندگی مشترک می‌سازد که در آن نه بی‌توجهی، بلکه ملاحظه توان، گفت‌وگو و همراهی اصل است.

خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: گاهی یک روایت کوتاه از زندگی اهل‌بیت(ع)، به‌اندازه یک کتاب برای زندگی امروز ما درس دارد؛ به‌ویژه وقتی پای روابط زن و شوهر و شیوه رفتار آن‌ها با یکدیگر به میان می‌آید.


در روایتی از زندگی مشترک حضرت فاطمه زهرا(س) و امیرالمؤمنین علی(ع) نقل شده است که روزی امام علی(ع) از همسرشان پرسیدند: «فاطمه! آیا غذایی داری تا از گرسنگی بیرون آیم؟»

حضرت زهرا(س) پاسخ دادند که دو روز است در خانه غذای کافی وجود ندارد و در این مدت، ایشان امام را بر خود و فرزندانشان در خوردن غذا مقدم داشته‌اند.

امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «چرا به من اطلاع ندادی تا برای تهیه غذا اقدام کنم؟»

حضرت زهرا(س) در پاسخ فرمودند: «ای اباالحسن! من از پروردگار خود حیا می‌کنم که چیزی را که تو بر آن توان و قدرت نداری، از تو درخواست کنم.»

این روایت، در کنار بیان گذشت و بزرگواری حضرت زهرا(س)، نکته‌ای مهم درباره شناخت شرایط همسر و رعایت توانایی‌های او را به ما یادآوری می‌کند.

امیرالمؤمنین(ع) از همسرشان چه انتظاری داشتند؟

شاید نخستین پرسشی که با خواندن این روایت به ذهن برسد، این باشد که چرا امام علی(ع) پس از گذشت دو روز از وضعیت غذایی خانواده اطلاع نداشتند؟ آیا ایشان متوجه نبودند که همسرشان غذایی برای پختن در اختیار ندارند؟ باید توجه داشت که روایت، از بی‌توجهی امام به همسرشان سخن نمی‌گوید؛ بلکه اتفاقاً پرسش ایشان از نبود غذا و گلایه از اینکه چرا زودتر مطلع نشده‌اند، نشان‌دهنده اهمیت این موضوع برای امام است.

می‌توان این احتمال را نیز در نظر گرفت که در آن دو روز، شرایط جسمی حضرت زهرا(س)، رسیدگی به فرزندان یا خستگی ناشی از مسئولیت‌های خانه، فرصت و توان رسیدگی معمول به امور منزل را از ایشان گرفته باشد. البته این موارد، احتمالاتی برای فهم بهتر موقعیت زندگی آن خانواده است و در متن روایت به‌عنوان علت قطعی بیان نشده‌اند. از سوی دیگر، ممکن است امام علی(ع) با توجه به شناختی که از شرایط و توانایی‌های همسرشان داشتند، تصور کرده باشند که امور خانه به روال معمول پیش می‌رود.

به همین دلیل، زمانی که خودشان درخواست غذا کردند، از وضعیت واقعی مطلع شدند. نکته مهم اینجاست که امام علی(ع) پس از آگاهی از مشکل، به‌جای سرزنش همسرشان، از ایشان می‌پرسند چرا موضوع را مطرح نکرده‌اند تا برای تهیه غذا اقدام کنند.

حضرت زهرا(س) چه درسی به همسران می‌دهند؟

در سوی دیگر این ماجرا، رفتار حضرت زهرا(س) قرار دارد. ایشان با شناختی که از وضعیت اقتصادی همسرشان داشتند، نمی‌خواستند درخواستی مطرح کنند که می‌دانستند در آن شرایط، انجام آن برای امام دشوار یا خارج از توانشان است. این رفتار را نباید به معنای چشم‌پوشی همیشگی زن از نیازهای خود یا سکوت در برابر مشکلات زندگی دانست؛ بلکه باید آن را در چارچوب ملاحظه شرایط همسر، پرهیز از تحمیل خواسته‌های خارج از توان و حفظ آرامش خانواده فهمید.

حضرت زهرا(س) به ما می‌آموزند که در زندگی مشترک، خواسته‌های خود را با شرایط واقعی همسرمان بسنجیم. همان‌طور که انتظار داریم همسرمان نیازهای ما را درک کند، ما نیز باید محدودیت‌ها و توانایی‌های او را بشناسیم.

امیرالمؤمنین(ع) چه درسی به مردان می‌دهند؟

اما این روایت تنها خطاب به زنان نیست. رفتار امیرالمؤمنین(ع) نیز برای مردان پیام روشنی دارد. وقتی امام از نبود غذا مطلع می‌شوند، نمی‌گویند چرا وظیفه‌ات را انجام ندادی؟ چرا غذا آماده نکردی؟ چرا به فکر خانه نبودی؟ بلکه می‌پرسند چرا به من اطلاع ندادی تا برای تهیه غذا اقدام کنم؟

این برخورد، تصویری از مسئولیت‌پذیری مرد در زندگی مشترک ارائه می‌دهد. مرد نباید تصور کند که تمام مسئولیت‌های زندگی، از مدیریت خانه تا تأمین نیازهای خانواده، بر دوش همسر اوست. اگر مردان انتظار دارند همسرشان شرایط اقتصادی آن‌ها را درک کند، خودشان نیز باید نسبت به خستگی، فشارهای جسمی و روحی و مسئولیت‌های همسرشان حساس باشند. گاهی یک سؤال ساده مانند «امروز خسته نبودی؟»، «کاری هست که بتوانم کمکت کنم؟» یا «چیزی لازم داری؟» می‌تواند نشان‌دهنده توجه و همراهی مرد در زندگی باشد.



نه مردسالاری، نه زن‌سالاری؛ زندگی بر مدار درک متقابل

یکی از برداشت‌های مهم از این روایت، توجه به تعادل در زندگی مشترک است. زندگی مشترک قرار نیست میدان مطالبه‌گری یک‌طرفه باشد؛ نه مرد باید تمام انتظارات خود را بدون توجه به شرایط همسرش مطرح کند و نه زن باید خواسته‌های خود را بدون درنظرگرفتن توان اقتصادی و شرایط شوهرش تحمیل کند. همان‌طور که مرد باید توان و شرایط همسرش را ببیند، زن نیز باید محدودیت‌های همسرش را بشناسد.

البته درک متقابل به معنای پنهان‌کردن نیازها نیست. زن و شوهر باید بتوانند بدون ترس از سرزنش، درباره نیازها، مشکلات و محدودیت‌هایشان با یکدیگر گفت‌وگو کنند. چه‌بسا اگر حضرت زهرا(س) زودتر شرایط را با امام در میان می‌گذاشتند، امیرالمؤمنین(ع) فرصت بیشتری برای چاره‌اندیشی داشتند؛ همان‌طور که خود امام نیز تمایل داشتند از وضعیت خانواده آگاه باشند. زندگی اهل‌بیت(ع)، الگویی برای خانواده امروز اگر امروز به مردان می‌گوییم مراقب همسرانتان باشید، خستگی‌هایشان را ببینید و تنها به وظایف خانه از آن‌ها نگاه نکنید، به الگویی مانند امیرالمؤمنین(ع) استناد می‌کنیم که رفتارشان سرشار از مسئولیت‌پذیری و توجه به خانواده بود.

و اگر به زنان می‌گوییم شرایط همسرتان را درک کنید، خواسته‌هایتان را متناسب با توان او مطرح کنید و در سختی‌های زندگی همراهش باشید، به سیره حضرت زهرا(س) استناد می‌کنیم. این روایت به ما یادآوری می‌کند که زندگی مشترک موفق، تنها با انجام وظایف شکل نمی‌گیرد؛ بلکه به دیدن یکدیگر، شناخت شرایط هم، گفت‌وگو و ملاحظه نیاز دارد.

قرار نیست یکی همیشه خواسته‌هایش را نادیده بگیرد و دیگری همیشه مطالبه‌گر باشد. قرار است هر دو، در کنار هم و با شناخت توانایی‌ها و محدودیت‌های یکدیگر، زندگی را پیش ببرند. خانواده علوی و فاطمی، خانواده‌ای است که در آن نه مردسالاری حاکم است و نه زن‌سالاری؛ بلکه محبت، مسئولیت‌پذیری و درک متقابل، اساس زندگی مشترک است.

نویسنده: فاطمه پورعباس فعال فرهنگی و فضای مجازی

 پی‌نوشت و منابع:

۱. شیخ طوسی، الأمالی، ص ۶۱۶، قم: دارالثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.

۲. ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ج ۲، ص ۷۷، قم: علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.

۳. استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، تحقیق حسین استادولی، ص ۱۱۴، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.

توضیح: مطالب مربوط به احتمالات شرایط جسمی و مسئولیت‌های روزمره حضرت زهرا(س)، برداشت‌های تحلیلی برای فهم موقعیت روایت هستند و نباید به‌عنوان جزئیات قطعی تاریخی تلقی شوند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha