خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع)-ابنا: بحث تربیت ایتام آل محمد (ص) در سبک زندگی اسلامی، موضوعی بسیار مهم و دارای ابعاد عمیق فقهی، اخلاقی و تربیتی است که به طور مستقیم و غیرمستقیم در آیات و روایات مورد تأکید قرار گرفته است. "ایتام آل محمد (ص)" در معنای وسیع، تنها به فرزندان یتیم ائمه (ع) محدود نمیشود، بلکه به شیعیان و پیروان اهل بیت (ع) نیز اطلاق میشود که از لحاظ معرفتی و هدایتی یتیم هستند و نیاز به سرپرستی و تربیت دارند. به عبارت دیگر، منظور کسانی هستند که به دلیل عدم دسترسی مستقیم به امام معصوم (ع)، نیاز به راهنمایی و تربیت از سوی علمای دین و مراجع تقلید دارند.
ابعاد مختلف این موضوع در سبک زندگی اسلامی:
۱. مفهوم یتیمنوازی و سرپرستی در اسلام:
اسلام اهمیت فوقالعادهای به یتیمنوازی داده است و آن را از اعمال نیک و مورد رضایت خداوند میداند. آیات و روایات بسیاری در این زمینه وجود دارد که به طور کلی بر اهمیت سرپرستی ایتام تأکید میکنند.
﴿أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَیْنَیْنِ ،وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ، وَهَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ ،فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ ،وَمَا أَدْرَاکَ مَا الْعَقَبَةُ ، فَکُّ رَقَبَةٍ ،أَوْ إِطْعَامٌ فِی یَوْمٍ ذِی مَسْغَبَةٍ ، یَتِیمًا ذَا مَقْرَبَةٍ ، أَوْ مِسْکِینًا ذَا مَتْرَبَةٍ﴾(۱)
آیا برایش دو چشم قرار ندادیم؟ ، و زبانی و دو لب؟ ، و او را به سوی دو راه (خیر و شر) هدایت نکردیم؟ ، پس او از آن گردنه دشوار نگذرانید! ،و تو چه دانی که آن گردنه دشوار چیست؟ ، آزاد کردن بردهای ، یا طعام دادن در روز گرسنگی ،به یتیمی خویشاوند ، یا بینوایی خاکنشین.
این آیه، از گذرگاههای سخت و دشوار زندگی برای رسیدن به سعادت اخروی، به سرپرستی و اطعام یتیم، به ویژه یتیم خویشاوند اشاره میکند. این نشاندهنده اهمیت بالای یتیمنوازی در نگاه اسلامی است.
﴿وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ الْیَتَامَیٰ ۖ قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَیْرٌ ۖ وَإِن تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُکُمْ ۚ وَاللَّهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَکُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ﴾(۲)
و از تو درباره یتیمان میپرسند. بگو: «اصلاح امور آنها بهتر است؛ و اگر با آنها زندگی کنید، آنها برادران شمایند.» و خداوند مفسد را از مصلح بازمیشناسد؛ و اگر خدا میخواست، شما را به زحمت میانداخت (و امر به جدایی میکرد)؛ همانا خداوند توانا و حکیم است.
این آیه بر لزوم "اصلاح امور یتیمان" تأکید دارد که شامل تربیت، نگهداری اموال، و رشد و تعالی آنهاست.
۲. مفهوم ایتام آل محمد (ص):
در روایات اسلامی، خصوصاً از امامان شیعه (ع)، به این مفهوم اشاره شده است. این اصطلاح بیشتر ناظر به یتیمان از جهت هدایت و معرفت است؛ یعنی کسانی که به دلیل غیبت یا عدم دسترسی مستقیم به امام معصوم (ع)، از راهنمایی مستقیم ایشان محروماند و نیاز به کسانی دارند که نقش سرپرستی و هدایت معنوی آنها را بر عهده گیرند.
امام حسن عسگری(ع) در روایتی از امام موسی بن جعفر (ع) نقل می فرماید که: (وجود یک فقیه که یتیمی از یتیمان ما را که از ما دور شده، و از دیدار ما محروم است در تعلیم چیزهائی که به آن محتاج است کفالت کند، بدتر از هزار عابد برای شیطان است. زیرا شخص عابد تمام همتش وجود خود اوست، ولی فقیه بهمراه وجود خودش موجب نجات بندگان خداوند از مرد و زن است که آنها را از دست ابلیس و یارانش نجات دهد. روی همین اصل این فقیه نزد خداوند از یک میلیون زن و مرد عابد بالاتر است)(۳)
این روایت به وضوح بیان میکند که "یتیمان آل محمد (ص)" کسانی هستند که نیاز به آموزش علوم اهل بیت (ع) و هدایت معرفتی دارند. علمای دین و راویان حدیث، نقش سرپرستی و تربیت این ایتام را بر عهده دارند. این تربیت، شامل آموزش معارف اسلامی، اخلاق اهل بیت (ع)، و روش صحیح زندگی بر اساس آموزههای دین است.
۳. تربیت ایتام آل محمد (ص) در سبک زندگی اسلامی:
بر اساس مفاهیم فوق، تربیت ایتام آل محمد (ص) شامل موارد زیر است:
آموزش معارف دین: علمای دین و مراجع تقلید، وظیفه دارند معارف اصیل اسلامی، قرآن و سنت اهل بیت (ع) را به شیعیان (که در این معنا ایتام آل محمد هستند) آموزش دهند و آنها را از انحرافات فکری و عقیدتی حفظ کنند.
هدایت اخلاقی و رفتاری: تربیت شامل پرورش فضایل اخلاقی، مبارزه با رذایل، و الگو قرار دادن سیره اهل بیت (ع) در زندگی عملی است.
پشتیبانی فکری و عقیدتی: در زمان غیبت، علمای دین با پاسخگویی به شبهات، دفاع از حریم دین، و تبیین معارف الهی، از یتیمان آل محمد (ص) حمایت فکری میکنند.
تقویت پیوند با امام زمان (عج): تربیت ایتام آل محمد (ص) شامل تقویت روحیه انتظار، آشنایی با معارف مهدویت، و آمادهسازی برای ظهور امام زمان (عج) نیز میشود.
تربیت اجتماعی و فرهنگی: هدایت جامعه شیعی در مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بر اساس آموزههای دین، بخشی از این وظیفه تربیتی است.
حمایت مالی و معیشتی (در صورت لزوم): اگرچه بیشتر تأکید بر یتیمنوازی معرفتی است، اما اگر فردی از شیعیان واقعاً یتیم و نیازمند کمک مالی و معیشتی باشد، این وظیفه به قوت خود باقی است و مورد تأکید اسلام است.
تربیت ایتام آل محمد (ص) در سبک زندگی اسلامی، یک مسئولیت بزرگ و گسترده است که بر دوش علمای دین و هر کسی که توانایی هدایت و آموزش دارد، قرار دارد. این تربیت نه تنها شامل جنبههای فکری و اعتقادی است، بلکه ابعاد اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی را نیز در بر میگیرد. هدف نهایی، پرورش نسلی آگاه، متدین، و پایبند به اصول اهل بیت (ع) است که در زمان غیبت، راه هدایت را گم نکنند و برای ظهور منجی عالم بشریت آماده باشند. این وظیفه از منظر اسلامی، از بزرگترین عبادات و عامل رستگاری در دنیا و آخرت محسوب میشود.
پینوشت:
۱. سوره بلد/آیه ۸
۲. سوره بقره/آیه۲۲۰
۳.بحارالانوار ج۲،ص۵
بانو ف.دلداری(پژوهشگر،مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما