خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: در تاریخ اسلام، برخی وقایع بهعنوان نشانههایی از کرامت و ولایت اولیای الهی ثبت شدهاند که فراتر از قوانین طبیعی به نظر میرسند. یکی از این وقایع، «ردّ الشمس» یا بازگرداندن خورشید برای امام علی (ع) است. این واقعه نهتنها در منابع شیعه، بلکه در برخی منابع اهل سنت نیز نقل شده و همواره محل بحثهای کلامی و علمی بوده است. در این مقاله، به بررسی دقیق این واقعه از سه منظر تاریخی، کلامی و علمی میپردازیم.
۱. روایت تاریخی واقعه «ردّ الشمس»
الف. روایت نخست: در زمان پیامبر(ص)
بر اساس روایات متعدد، در یکی از سفرهای پیامبر اسلام(ص)، ایشان و امام علی(ع) در حال استراحت بودند. پیامبر(ص) در دامان علی(ع) خوابیدند و امام به احترام ایشان نماز عصر را به تأخیر انداخت. پس از بیدار شدن، پیامبر(ص) از او پرسیدند که آیا نماز عصر را خوانده است؟ امام پاسخ داد که بهخاطر شما صبر کردم. پیامبر(ص) دست به دعا برداشتند و از خداوند خواستند خورشید بازگردد تا علی(ع) نماز عصر را در وقت فضیلت بخواند. خورشید که غروب کرده بود، دوباره طلوع کرد و امام نماز عصر را اقامه کرد.
این روایت از سوی راویانی چون:
- اسماء بنت عمیس
- جابر بن عبدالله انصاری
- ابوسعید خدری
- امسلمه (همسر پیامبر)
نقل شده و در منابعی چون «مسند احمد»، «المعجم الکبیر» طبرانی، «کشف الغمه» اربلی، و «ینابیع الموده» قندوزی آمده است.
ب. روایت دوم: در دوران خلافت امام علی(ع)
در برخی منابع شیعی آمده است که پس از جنگ نهروان، امام علی(ع) به همراه گروهی از یارانش در منطقهی بابل توقف کردند. هنگام نماز عصر، برخی از اصحاب بهدلیل خستگی خوابشان برد و نماز عصرشان قضا شد. امام علی(ع) دعا کردند و خورشید بازگشت تا آنان نماز را در وقت بخوانند. این روایت بیشتر در منابع شیعی مانند «بحارالانوار» و «الخرائج و الجرائح» آمده است.
۲. تحلیل کلامی و اعتقادی
الف. جایگاه معجزه در اسلام
در آموزههای اسلامی، معجزه نشانهای الهی برای اثبات صدق پیامبران و اولیای الهی است. معجزه، رخدادی است که قوانین طبیعی را نقض میکند، اما نه بهصورت هرجومرج، بلکه به ارادهی خداوند و برای هدفی خاص.
ب. ردّ الشمس و ولایت امام علی(ع)
علمای شیعه این واقعه را نشانهای از مقام والای امام علی(ع) میدانند.
برخی نکات مهم:
- پاسخ به دعای پیامبر(ص): در روایت نخست، پیامبر دعا میکند و خورشید بازمیگردد؛ این نشاندهندهی جایگاه امام علی(ع) نزد خداوند است.
- کرامت مستقل امام علی(ع): در روایت دوم، امام خود دعا میکند و خورشید بازمیگردد؛ این نشان از ولایت تکوینی او دارد.
- تأیید امامت: برخی متکلمان شیعه این واقعه را در کنار غدیر خم، از نشانههای آشکار امامت علی(ع) میدانند.
ج. دیدگاه اهلسنت
در میان اهلسنت، برخی مانند ابنتیمیه این روایت را ضعیف دانستهاند، اما بسیاری از علمای بزرگ اهلسنت مانند:
- احمد بن صالح مصری
- طبرانی
- سیوطی
- قاضی عیاض
آن را پذیرفته و حتی برخی کتابهایی مستقل در اثبات آن نوشتهاند، مانند کتاب «ردّ الشمس» از سیوطی.
۳. تحلیل علمی: آیا بازگشت خورشید ممکن است؟
از منظر علمی، آنچه بهعنوان «بازگشت خورشید» توصیف شده، بهمعنای تغییر در حرکت ظاهری خورشید در آسمان است. اما این پدیده از دیدگاه فیزیک و اخترشناسی چگونه تحلیل میشود؟
الف. حرکت ظاهری خورشید
خورشید در واقع ثابت است و این زمین است که با چرخش خود، طلوع و غروب خورشید را ایجاد میکند. بنابراین، برای اینکه خورشید «بازگردد»، باید چرخش زمین متوقف یا معکوس شود.
ب. پیامدهای توقف یا معکوس شدن چرخش زمین
- توقف ناگهانی زمین باعث آزاد شدن انرژی عظیمی میشود که میتواند همه چیز را نابود کند.
- نیروی گریز از مرکز از بین میرود و اجسام بهسمت شرق پرتاب میشوند.
- میدان مغناطیسی زمین دچار اختلال میشود.
- تعادل جوی و اقلیمی بههم میریزد.
بنابراین، از منظر علمی، چنین پدیدهای غیرممکن است مگر آنکه بهعنوان رخدادی فراطبیعی و معجزهآسا در نظر گرفته شود.
ج. تبیینهای احتمالی دیگر
برخی تلاش کردهاند این واقعه را با پدیدههایی مانند:
- سراب نوری
- بازتاب نور خورشید از ابرها
- پدیدهی شکست نور در جو
توجیه کنند، اما این تبیینها نمیتوانند با متن دقیق روایات که از «طلوع مجدد خورشید» سخن میگویند، همخوانی داشته باشند.
۴. جمعبندی؛ معجزهای فراتر از علم
واقعهی «ردّ الشمس» را نمیتوان با معیارهای علمی رایج توضیح داد. این رخداد، اگرچه از منظر علمی غیرممکن بهنظر میرسد، اما در چارچوب ایمان دینی، بهعنوان معجزهای الهی و نشانهای از مقام والای امام علی(ع) پذیرفته شده است. این معجزه، همچون معجزات پیامبران پیشین، در خدمت اثبات حقانیت و ولایت الهی بوده و در سنت اسلامی جایگاهی ویژه دارد.
..........................
پایان پیام
نظر شما