خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: در نظام اخلاقی اسلام، عدالت و پرهیز از ظلم، اصول بنیادینی محسوب میشوند که تحقق سعادت فردی و اجتماعی را تضمین میکنند. قرآن کریم و احادیث نبوی (ص) به دفعات بر این مطلب تاکید کردهاند که ظلم، ریشه بسیاری از شرارتها و مشکلات انسانی است و عواقب وخیمی در پی دارد. حدیث شریف «مَنْ عَمِلَ بِالْجَوْرِ عَجَّلَ اللَّهُ هُلْکَهُ» (هر کس با ظلم عمل کند، خداوند هلاکش را تسریع مینماید.)(۱) یکی از مهمترین کلمات قصار امیرالمومنین علی(ع) است که بر این نکته هشدار میدهد و نشان میدهد که خداوند متعال، ظلم را بر نمیتابد و برای اجرای عدالت در حق ظالم، در تلاش است.
الف. بررسی معنای حدیث
«مَنْ عَمِلَ بِالْجَوْرِ عَجَّلَ اللَّهُ هُلْکَهُ؛ کسی که ستم کند خداوند در هلاکت او تسریع می کند»، «هر کس با ظلم عمل کند، خداوند هلاکش را تسریع مینماید.»
واژه "جور" به معنای تجاوز از حد و مرز، انحراف از راه مستقیم، و ظلم به دیگران است. «هلک» به معنای نابودی، زوال، و پایان یافتن است.
این حدیث به این معناست که خداوند متعال، ظلم را نمیپذیرد و به کسانی که با ظلم عمل میکنند، فرصت میدهد تا توبه کنند و از مسیر گناه بازگردند. اما اگر ظلم ادامه یابد و تکرار شود، خداوند در هلاکت ظالم تسریع میکند. «هلاکت» در این حدیث، صرفاً به معنای مرگ فیزیکی نیست، بلکه میتواند به معنای نابودی زندگی، از دست دادن اخلاق و معنویات، و عذاب و سرنوشت وخیم در آخرت باشد.«آن بابایی که با نخوت و غرور نشسته آنجا راجع به همهی دنیا قضاوت میکند، او هم بداند که معمولاً مستبدّین و مستکبران عالم، از قبیل فرعون و نمرود و رضاخان و محمّدرضا و امثال اینها، وقتی که در اوج غرور بودند سرنگون شدند، این هم سرنگون خواهد شد.»(۲)
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ» - «همانا خداوند، ظالمین را دوست ندارد.»(۳)
«أَلَا تَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ بَارِیئُکَ مِنَ الْکُفْرِ وَأَنْتُمْ أُمَّةٌ مُسْلِمُونَ ۖ وَاللَّهُ عَلَیٰ کُلِّ شَیْءٍ حَکِیمٌ»(۴) «آیا نمیدانید که خداوند شما را از کفر پاک کرده است و شما امتی مسلم هستید؟ و خداوند بر هر چیزی حکیم است.» ((تاکید بر عدالت الهی)
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلَکُمْ مِنَ النَّارِ أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلَکُمْ مِنَ النَّارِ أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلَکُمْ مِنَ النَّارِ»(۵)«ای کسانی که ایمان آوردهاید! خودتان و خانوادهتان را از آتش (دوزخ) حفظ کنید.» (تاکید بر اهمیت پرهیز از گناه، از جمله ظلم)
ب. آثار ظلم بر جامعه
۱. ایجاد نارضایتی و ناآرامی: ظلم، باعث ایجاد بیعدالتی، تبعیض، و نارضایتی در جامعه میشود. این نارضایتی میتواند منجر به ناآرامیهای اجتماعی، شورشها، و در نهایت فروپاشی نظام حکومتی شود.
«إِنَّمَا الظَّلْمُ ذَلِکَ أَنْ تَحْرِمُوا النَّاسَ مِنْ حَقِّهِمْ»(۶)«ظلم فقط این است که حقوق مردم را از آنها سلب کنید.»
۲. فساد اقتصادی و اخلاقی: ظلم، بستری را فراهم میکند که در آن فساد اقتصادی و اخلاقی رواج یابد. ظلمکنندگان برای حفظ موقعیت خود و کسب منافع بیشتر، به هر گونه تخلفی دست میزنند.
«الَّذِینَ یَأْکُلُونَ الأَمْوَالَ بَالْبَاطِلِ إِنَّهُمْ لَا یَأْکُلُونَ إِلَّا فِی بُؤْسٍ وَضَرَّاءَ»(۷) «کسانی که اموال را به ناحق میخورند، جز در رنج و زاری نخواهند خورد.»
«لَا تَاکُلُوا أَمْوَالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِبَاطِلٍ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ»(۸) «اموال خود را در میان خود به ستم نخورید و یکدیگر را نکشید.
۳. از بین رفتن اعتماد: ظلم، اعتماد مردم را به نظام حکومتی و به یکدیگر از بین میبرد. وقتی مردم احساس کنند که عدالتی در جامعه وجود ندارد، نسبت به یکدیگر بیاعتماد میشوند.
۴. فساد نسلها: تاثیرات بد ظلم فقط به زمان حال محدود نمیشود، بلکه میتواند نسلهای بعدی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
ج. راهکارهای جلوگیری از ظلم
۱. ترویج فرهنگ عدالت در جامعه: آموزش و ترویج ارزشهای اخلاقی، به ویژه عدالت، نقش مهمی در جلوگیری از ظلم دارد.
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قَوْمُوا لِلْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَیٰ أَنْفُسِکُمْ أَوْ وَالِدٍ أَوْ قَرِیبٍ»(۹) «ای کسانی که ایمان آوردهاید! به خاطر خدا و عدالت برخیزید، هر چند بر علیه خودتان، پدرتان، یا هر کس دیگر باشد.»
«وَإِذَا خَطَّبْتُمْ فَابْعَثُوا بَیْنَکُمْ رَسُولًا فَإِنْ أَبْعَثْتُمْ فَلْیَقُلْ صِدْقًا وَحُسْنًا»(۱۰) «و هنگامی که (نامه) میخوانید، پیامبری از میان خودتان بفرستید؛ و اگر (پیام) فرستاد، حق و نیکی بگوید.» (تاکید بر راستی و عدالت در گفتار و عمل)
۲. ایجاد نهادهای عدالتخواه: وجود نهادهای مستقل و قدرتمند که وظیفه نظارت بر عملکردنهادهای اجرایی و جلوگیری از هرگونه تبعیض و بیعدالتی را بر عهده داشته باشند، ضروری است.
۳. تقویت حس همدردی و مسئولیت اجتماعی: افزایش آگاهی مردم نسبت به حقوق دیگران و تقویت حس همدردی و مسئولیت اجتماعی، میتواند به کاهش ظلم کمک کند.
۴. ترغیب و تشویق به اطاعت از قانون: قانون باید به گونهای باشد که با ظلم مخالف باشد و کسانی که قانون را نقض میکنند، مجازات شوند.
«وَمَنْ یَعْمَلْ سُوءًا أَوْ یَظْلِمْ نَفْسَهُ فَإِنَّ اللَّهَ مُحِیطٌ بِهِ»(۱۱) «و کسی که کار بدی انجام دهد یا به خویش ستم نموده باشد، پس خداوند احاطه گر اوست.
بنابراین حدیث شریف هشداری جدی به همه افراد جامعه است تا از ظلم و ستم بپرهیزند و همواره در تلاش برای برقراری عدالت باشند. ظلم، عواقب ناخوشایندی در پی دارد و جامعه را به نابودی میکشاند. با ترویج فرهنگ عدالت، ایجاد نهادهای عدالتخواه، و تقویت حس همدردی و مسئولیت اجتماعی، میتوان از وقوع ظلم جلوگیری کرد و جامعهای عادلانهتر و آبادتر را به وجود آورد.
پی نوشت:
۱. غرر الحکم و درر الکلم ، تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، محقق / مصحح: رجائی، سید مهدی، دار الکتاب الإسلامی، قم، ۱۴۱۰هـ ق، چاپ دوم،ص۶۳۳، «الفصل السّابع و السّبعون ممّا ورد من حکم امیر المؤمنین علیّ بن ابیطالب علیه السّلام فی حرف المیم بلفظ من»، ح۱۰۶۹.
۲.بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (۱۴۰۴/۱۰/۱۹)
۳.سوره بقره/ آیه ۲۸۰
۴.سوره نساء/ آیه ۴۰
۵.سوره حشر/ آیه ۷
۶. سوره آل عمران/ آیه ۱۳۲
۷. سوره بقره/ آیه ۲۷۹
۸. سوره نساء/آیه ۱۶۸
۹.سوره نساء/ آیه ۱۳
۱۰. سوره نحل/ آیه ۹۰
۱۱.سوره آل عمران/ آیه ۱۰۸
فیروزه دلداری (پژوهشگر، مشاور خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)
..........................
پایان پیام
نظر شما