خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)- ابنا: در دنیای پرهیاهو، مملو از آرزوها و خواستههای مادی بیشمار، و در عصر اطلاعات که مقایسه و حسرت به امری روزمره تبدیل شده است، کمتر کسی است که از ناملایمات، کمبودها یا چالشهای زندگی گلایه نکند. انسان همواره در پی کمال و رسیدن به بهترینهاست و این تکاپو اگرچه میتواند موتور محرک پیشرفت و ترقی باشد، اما در بسیاری مواقع، موجب نارضایتی، اضطراب و حسرت نیز میگردد. در این میان، آموزههای دینی و کلام گهربار بزرگان دین، همچون چراغی روشن، راهی را برای یافتن آرامش و سعادت واقعی پیش روی انسان میگشایند. حدیثی گرانبها از امیرالمومنین علی (ع) این حقیقت والا را به زیبایی هر چه تمامتر بیان میکند: إنَّ أهنَأ النّاسِ عَیشا مَن کانَ بِما قَسَمَ اللّه ُ لَهُ راضِیا؛(1) به راستی گواراترین و شیرینترین زندگی را کسی دارد که به آنچه خداوند برای او قسمت کرده است، خشنود و راضی باشد. این حدیث، دعوتی است عمیق به تأمل در معنای حقیقی خوشبختی و رضایت درونی، و ارائه راهکاری عملی برای دستیابی به یک زندگی سرشار از آسایش خاطر و گوارایی.
تبیین حدیث شریف:
1. مفهوم جامع «رضایت» در کلام امیرالمومنین علی (ع) و تمایز آن با جبرگرایی:
تأکید بر اینکه رضایت به معنای سستی و عدم تلاش نیست، بلکه پذیرش حکیمانه شرایط و توکل فعالانه است.
توضیح تفاوت «رضا»با «جبر» و «بیتفاوتی»
حدیث شریف امیرالمومنین علی (ع) که میفرماید: «گواراترین زندگی را کسی دارد که به آنچه خداوند برای او قسمت کرده است، خشنود باشد»، فراتر از یک توصیه اخلاقی ساده است؛ این حدیث، بنیانی عمیق برای یک فلسفه زندگی سعادتمندانه ارائه میدهد. «گوارایی زندگی» در اینجا به معنای عدم وجود مشکلات یا فراوانی مطلق مادیات نیست، بلکه به معنای آسایش خاطر و آرامش درونی است که فرد را از رنج حسرت، اضطراب آینده و مقایسههای بیهوده با دیگران رها میسازد. این رضایت، حالتی درونی است که در آن انسان، با بینشی عمیق و توحیدی، حکمت و عدالت الهی را در تمامی تقدیرات و اتفاقات زندگی خود، چه شیرین و چه تلخ، میپذیرد.
نکته بسیار مهم این است که «رضایت» به معنای جبرگرایی یا دست کشیدن از تلاش و کوشش نیست. فرد راضی، بیتفاوت به سرنوشت خود و جامعه نیست؛ بلکه او با تمام توان در مسیر رسیدن به اهداف مشروع خود تلاش میکند، اما نتیجه را به مشیت الهی و تدبیر حکیمانهاش واگذار میکند. اگر نتیجه مطابق میل او نبود، دلسرد و مأیوس نمیشود، بلکه آن را حکمتی از جانب خداوند میداند و با صبر و شکرگزاری، درس لازم را از آن میآموزد. این نگرش، برخلاف جبرگرایی که انسان را منفعل میکند، به او توکل فعالانه میبخشد و انرژیاش را برای مواجهه با چالشهای بعدی حفظ میکند. رضایت، مرز باریکی با بیتفاوتی و سستی دارد که باید به درستی درک شود؛ رضایت، فعالیتی قلبی است در پذیرش واقعیت با نگاهی الهی، نه انفعالی در برابر آن.
2. پشتوانههای قرآنی و روایی«رضایت» و «قناعت»:
مفهوم رضایت از تقدیر الهی، ریشههای عمیقی در آموزههای قرآنی و روایی دارد و به کرات در منابع اسلامی به آن اشاره شده است:
«لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ ۖ وَلَئِن کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ»(2)
این آیه، ارتباط ناگسستنی میان شکرگزاری و افزایش نعمت را بیان میکند. رضایت از آنچه خداوند عطا کرده، خود نوعی شکرگزاری عملی است که دریچههای برکت و وفور را به روی انسان میگشاید. در مقابل، نارضایتی و کفران نعمت، موجب سلب آرامش و کاهش برکات میشود.
«الَّذِینَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»(3)
رضایت از تقدیر الهی، در حقیقت یکی از مصادیق برجسته "ذکر الله" و یاد خداست. هنگامی که انسان به تدبیر الهی اعتماد میکند و هر آنچه را پیش میآید، از جانب او میبیند، قلبش به آرامش میرسد و از تلاطمهای روحی رهایی مییابد. این آرامش، ثمره ایمان به قدرت و حکمت لایزال الهی است.
«اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِینَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَتَکَاثُرٌ فِی الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ ۖ کَمَثَلِ غَیْثٍ أَعْجَبَ الْکُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ یَکُونُ حُطَامًا ۗ وَفِی الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِیدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ ۗ وَمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ»(4)
این آیه به روشنی ماهیت فانی و زودگذر دنیا را ترسیم میکند. دل بستن بیحد و حصر به مادیات و عدم رضایت از آنچه داریم، در واقع غفلت از حقیقت دنیا و گرفتار شدن در«متاع غرور» (کالای فریبنده) است. فردی که به تقدیر الهی راضی است، میداند که ارزشهای حقیقی در جای دیگری نهفته است و از رقابتهای بیهوده دنیوی فارغ میشود.
3. آثار و برکات رضایت در ابعاد مختلف زندگی:
آرامش روان و سلامت روحی: کاهش اضطراب، استرس، افسردگی و افزایش تابآوری در برابر مشکلات.
شادکامی و لذت بردن از زندگی: تمرکز بر داشتهها به جای نداشتهها، دیدن زیباییها در لحظه حال.
تقویت ایمان و توکل: احساس نزدیکی بیشتر به خداوند و اعتماد به تدبیر او.
بهبود روابط اجتماعی: دوری از حسادت، غبطه و رقابتهای ناسالم، افزایش همدلی.
افزایش بهرهوری و تمرکز: آزاد شدن انرژی ذهنی از درگیریهای بیهوده برای انجام کارهای مفید.
دستیابی به استقلال درونی: رهایی از نیاز به تأیید دیگران و معیارهای بیرونی.
رضایت از تقدیر الهی، چشمهای جوشان از آرامش است که برکات آن تمام ابعاد زندگی انسان را فرا میگیرد:
آرامش روان و سلامت روحی: در دنیای پرفشار امروز، رضایت، دارویی شفابخش برای روح و روان است. این حالت، به طور چشمگیری اضطراب، استرس و زمینههای افسردگی را کاهش میدهد و تابآوری فرد را در برابر مشکلات و ناملایمات افزایش میبخشد. فرد راضی، خود را در پناه قدرت لایزال الهی میبیند و از این رو، از هیچ طوفانی نمیهراسد.
شادکامی و لذت بردن از زندگی: انسان قانع و راضی، یاد میگیرد که بر داشتههای خود تمرکز کند و از موهبتهای کوچک و بزرگ زندگی، حتی در شرایط محدود، لذت ببرد. او زیباییها را در لحظه حال کشف میکند و شادکامی او، ریشه درونی و پایدار دارد، نه وابسته به عوامل بیرونی و گذرا.
تقویت ایمان و توکل: پذیرش تقدیر الهی، خود نشانه و تقویتکننده ایمان عمیق به خداوند است. این اعتماد، به توکل حقیقی منجر میشود؛ توکلی که در آن انسان، با وجود تلاش و کوشش، نتیجه را به خداوند میسپارد و از اضطراب آینده رهایی مییابد.
بهبود روابط اجتماعی: فردی که از درون احساس رضایت میکند، نیازی به رقابتهای ناسالم، حسادت یا غبطه خوردن به دیگران ندارد. او قادر است با آرامش و همدلی بیشتری با اطرافیان خود تعامل کند و روابطی سالم و پایدار بر پایه احترام متقابل بنا نهد.
افزایش بهرهوری و تمرکز: وقتی ذهن انسان از دغدغههای ناشی از نارضایتی و حسرت آزاد میشود، انرژی ذهنی او صرف امور سازنده و مفید میگردد. این امر به افزایش تمرکز، خلاقیت و بهرهوری در کارها و فعالیتهای روزمره منجر میشود.
دستیابی به استقلال درونی: فرد راضی، کمتر تحت تأثیر قضاوتها و معیارهای بیرونی جامعه قرار میگیرد. او ارزش خود را در رضایت الهی و آرامش درونی میبیند، نه در داشتهها یا تأیید دیگران. این استقلال درونی، به او قدرت میبخشد تا مسیر منحصر به فرد زندگی خود را با صلابت طی کند.
بنابراین حدیث شریف امیرالمومنین علی (ع) و آیات نورانی قرآن کریم، به وضوح بر این حقیقت تأکید دارند که ریشهی گوارایی و حلاوت زندگی، در رضایت قلبی از تقدیر الهی نهفته است. این رضایت، نه به معنای منفعل بودن یا دست کشیدن از تلاش و پویایی، بلکه به معنای پذیرش هوشمندانه و توکلگونه به آنچه در مسیر زندگی برایمان رقم خورده، با دیدی عمیق و شکرگزارانه است. کسی که به آنچه خداوند برای او قسمت کرده، راضی و خشنود باشد، دیگر در حسرت نداشتهها نمیسوزد، از مقایسه خود با دیگران رنج نمیبرد و قلبش از وسوسههای مادی دنیا آسوده میگردد. او با آرامشی عمیق و پایدار، از لحظات زندگی خود لذت میبرد و هر اتفاقی را فرصتی برای رشد و تجربه میبیند.
گواراترین زندگی از همین نقطه آغاز میشود؛ نقطهای که انسان با تمام وجود به حکمت، عدل و رحمت الهی ایمان میآورد و با آرامش خاطر، خود را در مسیر اراده و تدبیر خداوند قرار میدهد. این همان سعادت واقعی است که نه در کثرت مال و مقام، بلکه در غنای روح، آرامش درونی و رضایت باطن یافت میشود؛ سعادتی که نه تنها به زندگی دنیوی حلاوت میبخشد، بلکه مسیر را برای کسب رضوان الهی و سعادت اخروی نیز هموار میسازد. باشد که همه ما در زمره راضیان به قضای الهی قرار گیریم و طعم گوارای این زندگی را بچشیم.
پی نوشت:
1.غرر الحکم : 3397.
2. سوره ابراهیم/آیه 7
3. سوره رعد/آیه28
4. سوره حدید/آیه20
بانو فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما