خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: تاریخ بشریت، همواره روایتگر قیامها و نهضتهایی بوده که سرنوشت جوامع را دگرگون ساختهاند. در هر یک از این خیزشهای بزرگ، نام مردان مبارز و رهبران شجاع به عنوان طلایهداران تغییر و نمادهای مقاومت ثبت میشود. اما نگاهی عمیقتر به عمق این جریانات، نیروهای پنهان و قدرتمندی را آشکار میسازد که با ایثار و فداکاری خاموش خود، ستون فقرات و زمینهساز آن حرکت عظیم بودهاند. انقلاب اسلامی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در کنار حضور پرشور و حماسی مردان در صحنههای مبارزه، نقش بیبدیل مادران و همسران، در تشویق، حمایت، صبر و تحمل بیمثال سختیها، سهمی فراموشناشدنی و حیاتی در پیروزی این انقلاب داشت. این زنان صبور، باایمان و مقاوم، نه تنها خود بار سنگین زندگی را در غیاب مردان بر دوش میکشیدند، بلکه با ایمان راسخ به آرمانها و روحیهای بلند، مشوق و حامی بیدریغ همسران و فرزندان خود در مسیر پرخطر مبارزه و جهاد بودند. این مقاله به واکاوی و تبیین این نقش حیاتی میپردازد و با استناد به آیات الهی و مفاهیم قرآنی، جایگاه بلند این ایثارگری پنهان و تأثیرگذار را تحلیل و تبیین میکند.
1. تبلور ایمان، بینش و تربیت الهی در کانون خانواده:
پیروزی انقلاب اسلامی، تنها محصول تظاهرات خیابانی، سخنرانیهای شورانگیز و مبارزات سیاسی در فضای عمومی نبود؛ بلکه ریشه در تربیت دینی، بینش عمیق و آگاهی سیاسی-اجتماعی داشت که از کانون گرم و اصیل خانوادهها نشأت میگرفت. مادران و همسران، به عنوان مدیران اصلی خانه و اولین معلمان فرزندان، نقش کلیدی در تزریق روحیه جهاد، عدالتخواهی و شهادتطلبی در کالبد خانواده ایفا میکردند. آنان بودند که با الگوپذیری از تربیت ناب اسلامی، و با فهم عمیق از فساد و ظلم حاکم، فرزندان و همسران خود را به سمت ارزشهای متعالی الهی، مقابله با ستم و مبارزه علیه طاغوت سوق میدادند. این نقش بنیادین، مصداق بارز تعلیم و تربیت ایمانی و نگاهبان روح جامعه است که خداوند در قرآن بر آن تأکید دارد:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا مَلَائِکَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَّا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ»(1)
ای کسانی که ایمان آوردهاید! خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگها هستند نگاه دارید؛ آتشی که فرشتگانی بر آن گمارده شدهاند، خشن و سرسخت که هرگز از آنچه خدا به آنان دستور داده، سرپیچی نمیکنند و آنچه را مأمورند، انجام میدهند!
این آیه، مسئولیت سنگین و متعالی تربیت دینی و معنوی خانواده را به عهده مؤمنین میگذارد و مادران و همسران انقلابی، با درک عمیق از این مسئولیت الهی، فضایی سرشار از ایمان، اعتقاد، بصیرت و آمادگی برای فداکاری را در خانه ایجاد میکردند. این بستر ایمانی، مهد پرورش مبارزانی نستوه و متعهد بود که برای آینده کشورشان از هیچ ایثاری دریغ نمیکردند.
2. صبر جمیل و استقامت زینبی در غیاب و سختی:
مبارزه علیه رژیم ستمشاهی، سالهای متمادی به طول انجامید و با خود دستگیریها، شکنجهها، زندانهای طولانیمدت، تبعیدها و در نهایت، شهادت عزیزان را به همراه داشت. در این دوران پرالتهاب، مردان خانواده اغلب در زندان، تبعید یا در صحنههای مبارزه مخفیانه به سر میبردند. در این شرایط دشوار، بار سنگین اداره زندگی، تربیت صحیح فرزندان در غیاب پدر، و تحمل بیوقفه فشارهای روحی، روانی، اقتصادی و اجتماعی بر دوش همسران و مادران بود. صبر و استقامت زینبگونه آنان در برابر این سختیهای طاقتفرسا، نه تنها ستودنی، بلکه حیرتانگیز و الهامبخش است. این صبر، جلوهای از وعده الهی در قرآن کریم بود و به آنان نیرویی مافوق تصور میبخشید:
«وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَی الْخَاشِعِینَ»(2)
و از صبر و نماز یاری جویید؛ و این کار جز برای خاشعان، گران و دشوار است.
مادران و همسران مبارزان، با تمسک به صبر جمیل و پناه بردن به نماز و ذکر و یاد خدا، توانستند سختیهای بیشمار فراق، نبود سرپرست، فشارهای بیرحمانه امنیتی رژیم، مشکلات اقتصادی و تربیت فرزندان را تحمل کنند. این روحیه تسلیمناپذیر و معنوی را به فرزندان خود نیز منتقل میساختند تا آنها نیز با شجاعت و صبر، ادامه دهنده راه پدران خود باشند. آنها در دل سختیها، نور امید را شعلهور نگه میداشتند.
3. تشویق، ترغیب و بدرقه به میدان جهاد و شهادت:
بسیاری از مادران و همسران انقلابی، نه تنها مانع حضور مردان خانواده در صحنه مبارزه نمیشدند، بلکه خود مشوق اصلی آنان بودند. داستانهای بیشماری از مادرانی که با افتخار و با دلی پر از عشق به آرمانها، فرزندان برومندشان را به جهاد فرستادند و همسرانی که با لبخند و دعای خیر، همسرانشان را به سوی مبارزه و حتی شهادت بدرقه کردند، در تاریخ شفاهی و مکتوب انقلاب به ثبت رسیده است. این روحیه بلند و فداکارانه، نشأت گرفته از درکی عمیق از اهمیت جهاد در راه خدا، دفاع از ارزشهای اسلامی و مقابله با ظلم و استبداد بود. این تشویق فعال و آگاهانه، مصداقی از همکاری در راه نیکیها و پرهیزکاری است که خداوند متعال به آن امر کرده است:
«وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَیٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ»(3)
و در راه نیکی و پرهیزکاری، با یکدیگر همکاری کنید! و (هرگز) در راه گناه و تعدّی همکاری ننمایید! و از (مخالفت) خدا بپرهیزید که مجازات خدا شدید است!
حمایت قاطع و بیدریغ این زنان از مبارزان، فراتر از یک وظیفه صرفاً خانوادگی بود؛ بلکه نوعی مشارکت فعال، آگاهانه و معنوی در تحقق«برّ» (نیکی) و «تقوی» (پرهیزکاری و خداپرستی) بود که به نوبه خود، پاداشی عظیم و اخروی در پی داشت. آنها شریک حقیقی در جهاد بودند.
4. پاسداری از میراث و انتقال آرمانها به نسلهای آینده:
حتی پس از شهادت یا دستگیری مردان خانواده، این زنان بودند که پرچم مبارزه و ارزشهای انقلاب را برافراشته نگه میداشتند. آنها با تربیت فرزندان خود در مسیر شهدا و با تکرار داستانهای مقاومت و ایثار، از میراث گرانبهای انقلاب پاسداری میکردند و مانع از فراموشی آرمانهای بلند آن میشدند. این نقش حیاتی در حفظ، انتقال و نهادینه سازی ارزشها در نسلهای بعدی، نشان از بصیرت، عمق فکری و رسالتمداری این بانوان داشت. بسیاری از این زنان، خود به راویان صادق و حافظان بیهمتای تاریخ انقلاب تبدیل شدند.
«وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَیٰ عَالِمِ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ»(4)
بگو: «عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مؤمنان اعمال شما را میبینند! و بزودی بسوی دانای پنهان و آشکار بازگردانده میشوید؛ و او شما را به آنچه عمل میکردید، خبر میدهد!»
این آیه به وضوح نشان میدهد که هیچ عمل صالحی، حتی اگر در خفا و بدون دیده شدن باشد، از دید خداوند پنهان نمیماند. نقش ایثارگرانه این زنان، که بسیاری از آنها گمنام باقی ماندند، نزد خداوند دارای اجر و منزلت عظیمی است و ثمرات اعمالشان در دنیا و آخرت متجلی خواهد شد.
بنابراین نقش مادران و همسران در انقلاب اسلامی ایران، فراتر از یک حضور حاشیهای یا حمایتی صرف بود؛ آنان ستونهای محکم خانواده، معماران پنهان روحیهی جهادی و سنگرهای اصلی پایداری و مقاومت محسوب میشدند. با ایمان راسخ، بصیرت عمیق، صبری بیبدیل، و تشویقی بیدریغ، مردان خانواده را به صحنههای جهاد و ایثار گسیل میداشتند و خود نیز با تحمل سختیها و فشارهای بیشمار، پرچم انقلاب و آرمانهای بلند آن را در کانون خانواده برافراشته نگه میداشتند. این ایثارگری خاموش و پنهان، که ریشه در آموزههای عمیق اسلامی و الگوپذیری از شخصیتهایی چون حضرت زینب (س) داشت، سهمی بسزا و بیبدیل در پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی ایفا کرد و به حق، میتوان آنان را قهرمانان واقعی، گمنام و معماران پنهان این نهضت عظیم به شمار آورد. یاد و خاطره این زنان بزرگ و فداکار تاریخ ایران، همواره در صفحات درخشان انقلاب اسلامی جاودان خواهد ماند و به عنوان الگویی والا برای نسلهای حال و آینده، الهامبخش خواهد بود.
پی نوشت:
1.سوره تحریم/آیه 6
2.سوره بقره/آیه 45
3. سوره مائده/آِیه 2
4.سوره توبه/آیه 45
بانوفیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاور خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما