خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: خانواده به عنوان کوچکترین نهاد اجتماعی، همواره بستری برای تعامل افکار، عقاید و ارزشهای مختلف است. در دنیای امروز که با گسترش اطلاعات و تنوع دیدگاهها روبروییم، طبیعی است که زوجین ممکن است در موضوعات سیاسی، اجتماعی و عقیدتی با یکدیگر اختلاف نظر داشته باشند. آنچه اهمیت دارد، نحوه مدیریت این تفاوتهاست، به ویژه زمانی که کودکان در خانه حضور دارند. پرسش اساسی این است: چگونه میتوان در عین حفظ تفاوتهای فردی، فضایی سرشار از احترام و امنیت عاطفی برای همه اعضای خانواده ایجاد کرد؟
تأثیر اختلافات والدین بر کودکان
تحقیقات روانشناسی نشان میدهد کودکان به شدت تحت تأثیر فضای عاطفی خانه قرار میگیرند. مشاجرات والدین، حتی زمانی که کودکان ظاهراً مشغول بازی یا درس هستند، تأثیر عمیقی بر سلامت روانی آنان میگذارد. کودکانی که شاهد مشاجرات مداوم والدین هستند، ممکن است دچار اضطراب، احساس ناامنی، کاهش اعتماد به نفس و حتی مشکلات رفتاری شوند. همچنین ممکن است یاد بگیرند که تعارضات را با پرخاشگری حل کنند یا از ابراز عقیده خود بترسند.
آیا جر و بحث کردن در حضور کودکان کار درستی است؟ خیر، به ویژه اگر این جر و بحثها همراه با خصومت، تحقیر، یا بیاحترامی باشد. با این حال، باید میان "مشاجره مخرب" و "بحث سازنده" تفاوت قائل شد. مشاجره مخرب شامل داد زدن، توهین و تحقیر، سرزنش کردن یکدیگر، قطع کردن حرف طرف مقابل، استفاده از الفاظ تند و خصمانه، کشاندن کودکان به میان دعوا و مجبور کردن آنها به جانبداری، می باشد.
اما با بحث سازنده می توان به رشد اعضای خانواده کمک کرد. بحث سازنده شامل احترام متقابل حتی در هنگام مخالفت، گوش دادن فعال به دیدگاه طرف مقابل، تمرکز بر موضوع بحث، نه حمله به شخصیت یکدیگر، توانایی پذیرش اینکه ممکن است به توافق نرسیم، می باشد. بحث سازنده در حضور کودکان، اگر با رعایت اصول انجام شود، حتی میتواند جنبه آموزشی داشته باشد و به کودکان بیاموزد چگونه با اختلاف نظرها به شیوهای محترمانه برخورد کنند.
راهکارهای ایجاد فضایی سالم و صلحآمیز در خانواده
۱. ایجاد قوانین پایه برای گفتگوهای چالشبرانگیز: زوجین میتوانند بر سر قواعدی برای بحثهای خود توافق کنند. این قواعد می تواند شامل این موارد باشد: ممنوعیت توهین، تحقیر و صدا بلند کردن، احترام به نوبت در صحبت کردن، حق وتو برای هر یک از طرفین در صورت داغ شدن بحث، توافق بر سر زمان و مکان مناسب برای بحث (مثلاً بعد از خواب کودکان)
۲. تفکیک زمان بحث بزرگسالان از زمان خانواده: بهتر است بحثهای عمیق سیاسی و عقیدتی زمانی انجام شود که کودکان حضور ندارند یا در دسترس نیستند. میتوان زمان خاصی را (مثلاً بعد از خواب کودکان) به این گفتگوها اختصاص داد.
۳. تمرین گفتگوی محترمانه در مقابل کودکان: اگر بحثی در حضور کودکان پیش آمد، سعی کنید الگویی از گفتگوی محترمانه باشید. نشان دهید که میتوان بدون توافق کامل، با احترام با یکدیگر صحبت کرد. جملههایی مانند "من نظر تو را میفهمم هرچند با آن موافق نیستم" میتواند بسیار آموزشی باشد.
۴. آموزش تفکر انتقادی به کودکان: به جای پنهان کردن کامل اختلافات، میتوان به کودکان آموزش داد که افراد مختلف میتوانند نظرات متفاوتی داشته باشند و این طبیعی است. میتوانید به آنان بیاموزید که چگونه به دیدگاههای مختلف گوش دهند و نظر خود را شکل دهند.
۵. تأکید بر اشتراکات، نه اختلافات: بر ارزشهای مشترک خانواده تأکید کنید: عشق به فرزندان، اهمیت خانواده، احترام به یکدیگر. این اشتراکات میتواند پل ارتباطی محکمی در میان اختلافات باشد.
۶. ایجاد مرزهای مشخص: توافق کنید که برخی موضوعات ممکن است برای بحث در جمع خانواده مناسب نباشند یا برخی ساعات روز (مثلاً هنگام صرف غذا) زمان گفتگوهای چالشبرانگیز نیست.
۷. تقویت مهارتهای ارتباطی: شرکت در کارگاههای مهارتهای ارتباطی یا مطالعه کتابهای مرتبط میتواند به زوجین کمک کند تا بهتر با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و تعارضات را مدیریت نمایند.
۸. مشورت با متخصص: در صورت تداوم تعارضات مخرب، مراجعه به مشاور خانواده میتواند بسیار کمککننده باشد. مشاور میتواند به زوجین بیاموزد چگونه اختلافات را مدیریت کنند بدون اینکه به فضای عاطفی خانواده آسیب بزند.
برخی والدین کلا با هم قهر می کنند و حرف نمی زنند، حال این سؤال پیش می آید که آیا حرف نزدن راه حل درستی است؟ سکوت مطلق و پرهیز کامل از بحث، راه حل پایداری نیست. سرکوب مداوم عقاید و احساسات میتواند به مرور زمان به خشم فروخورده، رنجش و فاصله عاطفی منجر شود. کودکان نیز ممکن است این سکوت را به عنوان الگویی برای اجتناب از مواجهه با مشکلات یاد بگیرند. راه میانه، یادگیری "چگونگی" گفتگو است، نه "چرایی" آن. زوجین باید بتوانند عقاید خود را بیان کنند، اما به شیوهای که به رابطه و فضای خانواده آسیب نزند.
قرار مدارهای مفید برای زوجین
برخی توافقات عملی که میتواند به زوجین کمک کند:
۱. قانون توقف: هر یک از طرفین میتواند در صورت داغ شدن بحث، درخواست توقف موقت دهد و بحث به زمان دیگری موکول شود.
۲. زمانبندی بحث: توافق بر سر زمانهای مشخص برای گفتگوهای عمیق (مثلاً یک ساعت در هفته).
۳. مناطق امن: توافق بر سر موضوعاتی که در حضور کودکان مطرح نشوند.
۴. زبان احترامآمیز: تعهد به استفاده از جملات "من" به جای "تو" (مثلاً "من احساس میکنم..." به جای "تو همیشه...").
۵. حمایت از یکدیگر در برابر کودکان: توافق بر این که حتی در صورت اختلاف، در حضور کودکان از یکدیگر حمایت کنید و اجازه ندهید کودکان به عنوان داور یا میانجی وارد شوند.
جمعبندی
زندگی مشترک با وجود تفاوتهای عقیدتی و سیاسی نه تنها ممکن است، بلکه میتواند فرصتی برای رشد و یادگیری باشد. کلید موفقیت در این مسیر، ایجاد تعادل میان احترام به تفاوتهای فردی و حفظ سلامت عاطفی خانواده است.
کودکان نیاز دارند در محیطی امن رشد کنند که در آن بتوانند بیاموزند چگونه با تفاوتها کنار بیایند، چگونه محترمانه بحث کنند و چگونه عشق و احترام را در کنار اختلاف نظر حفظ کنند. زوجینی که میتوانند این مهارتها را در خود پرورش دهند و به فرزندان خود بیاموزند، نه تنها خانوادهای سالمتر خواهند داشت، بلکه نسلی را پرورش میدهند که برای زندگی در جهانی پر از تنوع دیدگاهها آمادهتر است.
در نهایت، آنچه بیش از توافق بر سر همه موضوعات اهمیت دارد، توافق بر سر چگونگی مدیریت اختلافهاست. میتوان در عین تفاوت، عشق ورزید و میتوان در عین مخالفت، احترام گذاشت. این همان هنری است که خانوادهها را در برابر چالشها مقاوم میسازد و به کودکان میآموزد که تفاوتها نه تهدید، که فرصتی برای درک عمیقتر انسانیت هستند.
زهرا صالحی فر، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رسانه دانشگاه باقرالعلوم.
نظر شما