خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) _ ابنا: یکی از رایجترین شبهات درباره اسلام، نسبتدادن خشونت به آن است. اسلام، برای غیرمسلمانانی که با مسلمانان نمیجنگند، کرامت، آزادی اجتماعی و امکان همزیستی محترمانه قائل است و همه انسانها را با هر عقیدهای، آفریده خداوند میداند. پیامبر اکرم (ص) همه انسانها را بدون توجه به عقیده و دین، آفریدههای یکسان خدا میداند و تنها معیار برتری نزد خدا را سودرسانی به دیگران معرفی میکند. همچنین در اسلام، رعایت ادب در معاشرت با هر همنشین، حتی اگر یهودی باشد، را سفارش شده است.
هنگامی که جنازه فرد یهودی از مقابل پیامبر (ص) گذشت، ایشان به احترام، از جا برخاست. وقتی حاضران با تعجب گفتند: «آن جنازه یک یهودی است!» فرمود: «هرگاه جنازهای دیدید، به احترام آن برخیزید»؛ یعنی برخورد اخلاقمدارانه پیامبر (ص) حتی شامل غیرمسلمانان نیز میشود. امام علی(ع) نیز در عهدنامه خود به مالک اشتر میفرماید: «ای مالک، دلت را از مهر و محبت به مردم لبریز کن… مردم دو دستهاند: یا برادر دینی تو هستند، یا در آفرینش همانند تو هستند»؛ یعنی انسان فارغ از عقیدهاش، موجودی شریف است و کرامت دارد. به این ترتیب انسانیت بر اعتقاد تقدم دارد و کرامت، نقطۀ آغاز تعامل است. میتوان گفت آموزههای اسلامی دربارۀ تعامل اجتماعی با غیرمسلمانان بر عدالت، نیکی و روابط دوستانه استوار است.
آموزههای قرآن کریم بر کرامت ذاتی انسان تأکید میکند (۱) و سخن نیک با همۀ مردم را واجب میداند (۲). در اندیشه اسلامی، پلورالیسم اجتماعی و رفتاری پذیرفته میشود و به شهروندان سایر ادیان اجازه داده میشود با پذیرش حکومت اسلامی و قوانین آن، به زندگی اجتماعی و دینی خود ادامه دهند؛ زیرا به عنوان آفریده خدا، کرامت دارند و عضو خانواده بزرگ بشریتاند.
قرآن، روابط اجتماعی را بر پایه عدالت میداند (۳) و سفارش به نیکی و عدالت نسبت به غیرمسلمانانِ غیرمتخاصم مینماید (۴). افزون بر این، امکان ایجاد دوستی با آنان را تأیید میکند (۵). اساساً مبانی دینی اسلام با زندگی مشترک، صلحآمیز و عادلانه کاملاً سازگار است و خصومت، تنها در حالت حمله و ستم، مشروع شمرده میشود.
در این میان ظاهر برخی آیات، مسلمانان را به جنگ با کفار فرمان میدهد. این آیات، بهانهای برای اشکالتراشی مخالفان شده است تا اسلام را آیین جنگ معرفی کنند؛ بدون اینکه توجه کنند این آیات در مورد جهاد دفاعی و ناظر به مقابله با مهاجمان است؛ یعنی تنها شامل کفاری میشوند که جنگ و ستم را بر مسلمانان تحمیل کردهاند. جهاد در اسلام نه علیه همه غیرمسلمانان، بلکه تنها در برابر مهاجمان و متجاوزان است. قرآن صریحاً جهاد را محدود به کسانی میداند که جنگ را آغاز کردهاند. تحریم آغازگری جنگ نیز با عبارت «وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدین» بیان شده است (۶). افزون بر آن، قرآن بهروشنی پذیرش صلح را مطرح مینماید (۷). به این ترتیب جهاد، پاسخی به تهاجم و نه اقدامی برای گسترش قلمرو، یا تحمیل عقیده، است. در نتیجه، جهاد اسلامی بر محور دفاع مشروع استوار است.
سه محور کرامت انسان، مبانی همزیستی، و ماهیت دفاعی جهاد نشان میدهد تصویر خشن از اسلام، با آیات و روایات ناسازگار است. تعامل اولیه اسلام با غیرمسلمانان بر اخلاق، عدالت و صلح استوار است و تنها در صورت تجاوز و تحمیل جنگ، دفاع مشروع مطرح میشود.
پینوشت
۱- «لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنیِ ءَادَمَ؛ حقّا که ما فرزندان آدم را (به وراثت از پدر به وسیله نعمتهای مادّی و معنوی) کرامت و شرافت بخشیدیم» اسرا:۷۰.
۲- «قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا؛ با مردم به زبان خوش سخن گویید» بقره:۸۳.
۳- «وَ إِذا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْل؛ خداوند به شما فرمان میدهد که امانتها را به صاحبانش بدهید» نساء: ۵۸.
۴- «لَّا یَنْهَئکمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فیِ الدِّینِ وَ لَمْ یخُرِجُوکمُ مِّن دِیَارِکُمْ أَن تَبرَّوهُمْ وَ تُقْسِطُواْ إِلَیهْمْ إِنَّ اللَّهَ یحُبُّ الْمُقْسِطِین؛ خدا شما را از کسانی (از کفار) که با شما درباره دین نجنگیده و شما را از خانههایتان بیرون نکردهاند منع نمیکند که به آنها نیکی کنید و با قسط و عدل رفتار نمایید، زیرا خدا عدالتپیشگان را دوست دارد» ممتحنه: ۸.
۵- «عَسیَ اللَّهُ أَن یجَعَلَ بَیْنَکمُ وَ بَینْ الَّذِینَ عَادَیْتُم مِّنهْم مَّوَدَّةً؛ امید آنکه خداوند میان شما و میان کسانی (از کفار مکه) که با آنها دشمنی داشتید (به وسیله اسلام آنها در فتح مکه) دوستی قرار دهد» ممتحنه: ۷.
۶- «قاتِلُوا فی سَبیلِ اللَّهِ الَّذینَ یُقاتِلُونَکُم؛ در راه خدا، با کسانی که با شما میجنگند، نبرد کنید» بقره: ۱۹۰.
۷- «فَإِنِ اعْتَزَلُوکُمْ فَلَمْ یُقاتِلُوکُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَیْکُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَکُمْ عَلَیْهِمْ سَبیلا؛ پس اگر از شما کنارهگیری کرده و با شما پیکار ننمودند، (بلکه) پیشنهاد صلح کردند، خداوند به شما اجازه نمیدهد که متعرّض آنان شوید» نساء: ۹۰.
۸- رک: محمدحسن قدردان قراملکی، پاسخ به شبهات کلامی، دفتر دوم: دین و نبوت.
نظر شما