رسالت انبیا در مبارزه با قلدران و طاغوت‌ها از منظر قرآن، روایات

خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا: یکی از عمیق‌ترین و پرمعناترین عبارات حضرت امام خمینی (ره) در پاسخ به این سؤال که «چرا با آمریکا درافتادید؟» این جمله است: «اگر انبیاء اشتباه کردند که با قلدرها درافتادند، ما هم اشتباه کرده‌ایم»(۱). این کلام کوتاه، اما سرشار از معنا، در حقیقت خلاصه‌ای از فلسفه سیاسی تمام انبیای الهی است. انبیا نه فقط برای بیان مفاهیم اخلاقی و معنوی، بلکه برای مبارزه با ظلم و طاغوت مبعوث شدند.

مبارزه با طاغوت در قرآن؛ رسالت مشترک همه انبیا

قرآن کریم به صراحت هدف از بعثت پیامبران را مبارزه با طاغوت و اقامه عدل معرفی می‌کند. خداوندمی‌فرماید: «وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ(۲)؛ و به راستی در میان هر امتی رسولی برانگیختیم که خدای یکتا را بپرستید و از طاغوت اجتناب کنید». این آیه شریفه به روشنی نشان می‌دهد که «اجتناب از طاغوت» در کنار «عبادت الله» قرار گرفته است، یعنی دین بدون مبارزه با طاغوت کامل نیست.

از سوی دیگر، قرآن مبارزه با ظالمان را نه فقط یک حق، که یک تکلیف الهی می‌داند. در آیه ای دیگر خداوند «الَّذِینَ آمَنُوا یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالَّذِینَ کَفَرُوا یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ الطَّاغُوتِ؛(۳) کسانی که ایمان آورده‌اند، در راه خدا پیکار می‌کنند و کسانی که کافر شده‌اند، در راه طاغوت می‌جنگند». این آیه به مؤمنان دستور می‌دهد که صف خود را از طاغوت و پیروانش جدا کنند و در مقابل ظلم بایستند.

آیات متعددی به صراحت از مسلمانان می‌خواهد که در برابر ظلم سکوت نکنند.  و در این آیه هشدار شدید داده شده است: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ؛(۴) و به کسانی که ستم کردند تکیه نکنید که آتش [دوزخ] شما را فرا می‌گیرد».

 سیره عملی انبیا در مبارزه با قلدران؛ تکذیب ادعای اشتباه

انبیای الهی در طول تاریخ، الگوی کامل مبارزه با زورگویان و قلدران بودند و هیچ‌گاه در برابر ظلم سر تسلیم فرود نیاوردند:

حضرت ابراهیم (ع) در برابر نمرود: ابراهیم خلیل در برابر نمرودِ جبار ایستاد و بی‌باکانه توحید را فریاد زد. نمرود که خود را خدای مردم می‌دانست، ابراهیم را به آتش افکند، اما ابراهیم از عقیده خود دست نکشید و مبارزه را ادامه داد.

حضرت موسی (ع) در برابر فرعون: او با قدرت‌ترین طاغوت زمان خود به نبرد برخاست. فرعون مدعی خدایی بود، اما موسی (ع) با معجزات الهی در مقابل او ایستاد و بنی‌اسرائیل را از چنگال ستم نجات داد.

پیامبر اسلام (ص) در برابر ابوسفیان و قلدران قریش: پیامبر اکرم (ص) با قلدرانی همچون ابوسفیان که قریش را در اختیار داشتند و مسلمانان را به شدیدترین وجه آزار می‌دادند، به مبارزه برخاست. به تعبیر امام خمینی(ره): «اگر انبیاء اشتباه کردند که با قلدرها درافتادند... کسانی که می‌گویند چرا با آمریکا درافتادید، باید به پیغمبر اشکال کنند که چرا با ابوسفیان‌ها درافتاد».

 مبانی فقهی و اصولی مبارزه با قلدران

۱. قاعده نفی سبیل: یکی از قواعد مسلم فقهی، قاعده «نفی سبیل» است که بر اساس آیه ۱۴۱ سوره نساء، هرگونه سلطه کافران بر مسلمانان را نفی می‌کند. این قاعده در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز منعکس شده و بر «نفی هر گونه سلطه‌جویی و سلطه‌پذیری» تأکید دارد.

۲. وجوب امر به معروف و نهی از منکر: بر اساس آموزه‌های اسلامی، در مقابل حاکم ستمگر (طاغوت)، جهاد واجب است. سکوت در برابر ظلم، نه تنها جایز نیست، بلکه انسان را در گناه ظالم شریک می‌سازد. امیرالمؤمنین علی (ع) فرمود:«عَنْ أَمیرِالمُؤْمِنین علیه السلام: اَلْعامِلُ بِالْظُلْمِ وَ الرّاضی بِه ِ وَ المْعُینُ عَلَیْه ِ شُـرَکاءُ ثـَلاثـَةٌ»(۵) «کسی که ظلم می کند و کسی که راضی به ظلم کردن باشد و کسی که کمک به ظالم می کند هر سه شرکاء ظلم محسوب می شوند».

 اندیشه امام خمینی (ره)؛ تداوم راه انبیا

حضرت امام خمینی (ره) به عنوان احیاگر تفکر ناب محمدی، مبارزه با استکبار جهانی را عین مبارزه با طاغوت می‌دانست و آن را یک دستور الهی، نه یک تصمیم سیاسی. ایشان تأکید می‌کرد که انبیا به خاطر ارزش‌های انسانی و جلوگیری از جنایات، با قلدرها مبارزه کردند.

در اندیشه امام، مبارزه با استکبار امری «الهی» و مستمر است. ایشان مبارزات حضرت موسی با فرعون، ابراهیم با نمرود و پیامبر اسلام با ابوسفیان را از سنخ مبارزه با استکبار و اشرافیت می‌دانست. ایشان هرگونه سازش با مستکبران را نفی می‌کرد و مبارزه با ظلم را «تداوم و همیشگی بودن» قلمداد می‌نمود.

بنابراین مبارزه با قلدرها نه تنها اشتباه نیست، بلکه عین دیانت، عقلانیت و انسانیت است. انبیا برای مبارزه با قلدران آمدند، ائمه اطهار در این راه به شهادت رسیدند و امام خمینی (ره) مسیر آنان را ادامه داد. شعار همیشگی «مرگ بر آمریکا» به عنوان نماد استکبار جهانی، نه یک شعار احساسی، بلکه اعلام وفاداری به راه انبیا و اعلام برائت از هرگونه سلطه‌پذیری است.

اگر مبارزه با قلدرها اشتباه است، پس باید گفت تمام انبیا، اولیا و صالحان تاریخ، اشتباه کرده‌اند؛ و این ادعایی است که هیچ انسان عاقلی آن را نمی‌پذیرد. وظیفه امروز ما، تداوم همان مسیری است که انبیا پیمودند: ایستادگی در برابر ظلم و قلدری، تا زمانی که عدالت در سراسر گیتی حاکم شود.

پی نوشت:

۱.بیانات امام خمینی ره (۱۳۶۱/۱۰/۰۴)

۲.سوره نحل/آیه۳۶

۳. سوره نساء/آیه ۷۶

۴. سوره هود/آیه۱۱۳

۵.وسائل الشیعه، ج 11، ص 410، حدیث 6

فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاور خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)