خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: در خطبه ۲۰۷ نهج البلاغه، سفارش اکید امام علی(علیه السلام) در جنگ صفین به اصحابش درباره امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) آمده، ایشان می فرماید: (این جوان [امام حسن(علیه السلام)] را از طرف من بگیرید و نگاه دارید [تا به میدان جنگ پا نگذارد] مبادا [مرگ او] مرا درهم بکوبد، زیرا من از مرگ این دو ـ یعنی امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) ـ بسیار دریغ دارم، مبادا نسل رسول خدا(صلی الله علیه وآله) با مرگ آنها قطع شود)؛ «أَمْلِکُوا عَنّی هذَا الْغُلاَمَ لاَ یَهُدَّنِی(۱)، فَإِنَّنِی أَنْفَسُ(۲) بِهذَیْنِ ـ یَعْنی الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ(علیهما السلام) ـ عَلَی الْمَوْتِ لِئَلاَّ یَنْقَطِعَ بِهِمَا نَسْلُ رَسُولِ اللّهِ(صلی الله علیه وآله)».
تعبیر به «املکوا» از ریشه «ملک» در واقع تأکیدی است برای جلوگیری کردن از شتاب امام حسن(علیه السلام) به سوی میدان جنگ، زیرا انسان هنگامی که مالک چیزی می شود آن را به تمام معنا در اختیار می گیرد و این بالاترین تأکیدی است که در مورد بازداشتن کسی از چیزی می توان به کار برد. به همین دلیل مرحوم سیّد رضی(رحمه الله) در ذیل این کلام می گوید: «این تعبیر از فصیح ترین و برترین تعبیرات است». جمله «لا یَهُدَّنی» تأکید دیگری بر این معناست، زیرا می فرماید: اگر او و برادرش حسین(علیه السلام) به شهادت برسند وجود مرا در هم می کوبند.
امام(علیه السلام) برای اینکه تصوّر نشود این تأکیدات تنها از مهر فرزندی سرچشمه می گیرد، در پایان فرموده: من هدف بزرگی را دنبال می کنم و آن این است که نسل پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) هر چه بهتر و بیشتر از طریق این دو، در جهان باقی بماند که این خود یکی از اسباب پایندگی اسلام است. در اینجا دو سوال پیش می آید:
۱. امام حسن و همچنین امام حسین(علیهما السلام) در آن زمان بیش از سی سال سن داشتند [زیرا فاصله آن دو بزرگوار یک سال یا کمتر از یک سال بود] و قاعدتاً در آن زمان صاحب همسر و فرزند بودند با این حال، چگونه امام می فرماید: می ترسم با شهادت این دو، نسل رسول خدا قطع شود؟
در پاسخ می گوییم: منظور این بوده که آنها بمانند و هر چه بیشتر نسل پیامبر(صلی الله علیه وآله) فزونی یابد، زیرا با وجود دشمنان بسیار این نسل با برکت از جوانب مختلف در خطر بوده است.
۲. چگونه امام(علیه السلام) بقای نسل پیامبر(صلی الله علیه و آله) را به بقای آن دو بزرگوار و فرزندانشان دانسته، در حالی که معمول عرب این است که نسل را از طریق پسر می دانستند، نه از طریق دختر؟ و می دانیم که امام حسن و امام حسین(علیه السلام) نوه های دختری پیامبرند!
در پاسخ این سؤال باید گفت که این طرز تفکّر به عصر جاهلیت باز می گردد که آنها مطلقاً زنان را به حساب نمی آوردند و فرزندان دختر را فرزند به حساب نمی آوردند و می گفتند:
بَنُونا بَنُو أبْناءِنا وَ بَناتُنا *** بَنُوهُنَّ أبناءُ الرِّجالِ الأَباعِدِ
فرزندان ما تنها فرزندان پسران ما هستند و دختران ما فرزندانشان فرزندان مردان بیگانه و دورند.
لذا در آیه مباهله که می فرماید: «فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکُمْ» (۳) مفسّران در این مسئله اتفاق نظر دارند که واژه «ابناءنا» در این آیه شریفه اشاره به امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) است و «نساءنا» اشاره به حضرت فاطمه(علیها السلام)، و خطاب «یابن رسول الله» به امامان اهل بیت(علیهم السلام) در روایات، بسیار است. همچنین در آیه شریفه ۸۵ سوره انعام «وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دَاوُودَ وَ سُلَیْمَانَ وَ... * ... عِیسی» حضرت مسیح از ذریّه حضرت ابراهیم شمرده شده، در حالی که از ناحیه مادر (مریم) به حضرت ابراهیم منتهی می شود. (۴)
پی نوشت:
(۱). «لایهدّنی» از ریشه «هدّ» بر وزن «سدّ» در اصل به معنای منهدم شدن و فروریختن همراه با صدای شدید است. این واژه در امور معنوی نیز به کار رفته و به غم و اندوه شدیدی که روح انسان را در هم می کوبد اطلاق شده؛ مانند آنچه در جمله بالا آمده است.
(۲). «أنفس» از ریشه «نفس» بر وزن «قفس» به معنای مضایقه کردن و نگاهداری چیزی و از دست ندادن آن است. اشیای نفیس، اشیایی است که انسان حاضر نیست به آسانی آن را از دست بدهد.
(۳). قرآن کریم، سوره آل عمران، آیه ۶۱.
(۴). پیام امام امیر المومنین(علیه السلام)، مکارم شیرازی، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعی از فضلاء، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ ش، چاپ اول، ج ۸، ص ۱۰۷.
نظر شما