خودت را وقف امام زمانت کن

خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)-ابنا: در میان گنجینه گرانبهای روایی شیعه، حدیثی از امام محمد باقر (ع) که می فرمایند: «رَحِمَ اَللَّهُ عَبْداً حَبَسَ نَفْسَهُ عَلَیْنَا. رَحِمَ اَللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا»؛ یعنی «خدا رحمت کند بنده ای که خود را وقف ما سازد؛ خدا رحمت کند بنده ای که امر ما را زنده کند» . تلاش برای کشف ابعاد این «حبس نفس» و «احیای امر» در مسیر تحقق ظهور منجی عالم بشریت، حضرت ولی عصر (ارواحنا فداه) است.

تبیین ابعاد مختلف حدیث

۱. تفسیر «حبس نفس»؛ توقفی استراتژیک در مسیر ظهور

عبدالحمید واسطی، راوی این حدیث، در توصیف حال خود و شیعیان صدر اسلام به امام باقر (ع) عرض می کند: «لَقَدْ تَرَکْنَا أَسْوَاقَنَا انْتِظَاراً لِهَذَا الْأَمْر»(۲)؛ یعنی «به خدا سوگند، ما کسب و کار خود را رها کرده و منتظر این امر (فرج) هستیم» .

در اینجا، مفهوم «حبس النفس» معنایی فراتر از یک احساس قلبی صرف پیدا می کند. این واژه به معنای «حصر کردن»، «زندانی کردن» و «توقف کامل» است. امام (ع) در پاسخ به این حسرت مؤمنانه که شاید ترک کسب و کار، صحیح نباشد، با تأکید می فرمایند: «أَ تَرَی مَنْ حَبَسَ نَفْسَهُ عَلَی اللَّهِ لَا یَجْعَلُ اللَّهُ لَهُ مَخْرَجاً؟ بَلَی وَ اللَّهِ لَیَجْعَلَنَّ اللَّهُ لَهُ مَخْرَجاً»(۳) ؛ یعنی «آیا گمان می کنی کسی که خود را در راه خدا حبس کرده، خدا برایش گشایشی قرار نمی دهد؟ چرا، به خدا سوگند که خداوند برایش گشایش قرار می دهد».

بر اساس این روایت، «انتظار» به مثابه یک «راهبرد توقف هوشمندانه» در برابر نظام طاغوت و فساد است. همان گونه که حضرت موسی (ع) برای رسیدن به هدایت، در «وادی ایمن» توقف کرد و کفش خود را از جای مقدس بیرون آورد، منتظر واقعی نیز «خود» و سرمایه های وجودی خویش را از بازار باطل پس می گیرد و آن را در مسیر «فقط خدا» و «فقط ولی خدا» گرو می گذارد. قرآن کریم می فرماید: «وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً» (۴)؛ و این روایت،  معنای شگفت انگیز دارد که همان «مخرج» و گشایش، وعده داده شده در سایه این توقف و تقواست.

۲. تفسیر «احیای امر»؛ اوج هنر رسانه ای یک منتظر

در ادامه حدیث، امام باقر (ع) شرط تحقق این فرج و گشایش را در گرو «احیای امر» می دانند. اما سؤال اینجاست که احیای امر اهل بیت (ع) به چه معناست؟ این سؤال را راوی از امام رضا (ع) می پرسد و آن حضرت در پاسخ، شفاف ترین و کاربردی ترین تعریف از ارتباط با امام عصر (عج) را ارائه می دهند.

امام رضا (ع) می فرمایند: «یَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ یُعَلِّمُهَا النَّاسَ، فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ کَلَامِنَا لَاتَّبَعُونَا»(۵) ؛ یعنی «علوم و معارف ما را یاد بگیرد و به مردم بیاموزد، زیرا اگر مردم زیبایی های سخنان ما را بدانند، حتماً از ما پیروی خواهند کرد».

این حدیث نشان می دهد که «احیای امر» یک حرکت احساسی صِرف نیست، بلکه یک «پروژه معرفتی و رسانه ای» است. متأسفانه بسیاری در دام «تبلیغ با غضب» و «عصبیت کورکورانه» گرفتار شده ، در حالی که نسخه امام (ع) برای جذب دلها، ارائه «محاسن کلام» است. عَبدُ السَّلامِ بنُ صالِحٍ الهَرَوِیُّ : سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا علیه السلامیَقولُ : رَحِمَ اللّه ُ عَبدًا أحیا أمرَنا . فَقُلتُ لَهُ : وکَیفَ یُحِیی أمرَکُم ؟ قالَ : یَتَعَلَّمُ عُلومَنا
ویُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَإِنَّ النّاس لَو عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعونا .(۶)

 از ابوالحسن الرضا علیه السلام شنیدم که می فرماید: رحمت خدا بر آن بنده ای که قضیه ما را زنده گرداند. عرض کردم: چگونه قضیه شما را زنده می کند؟ فرمود: تعالیم ما را فرا می گیرد و آنها را به مردم می آموزد؛ زیرا مردم اگر زیباییهای سخن ما را بدانند، بی گمان از ما پیروی می کنند.

۳. پاداش عظیم توقف در رکاب امام (عج)

 عبدالحمید واسطی می پرسد: اگر پیش از ظهور از دنیا بروم، توفیق نصرت ظاهری را ندارم، چه می شود؟

امام باقر (ع) پاسخی می دهند که ابعاد عظمت «توقف بر مدار امام» را روشن می کند:
«إِنْ أَدْرَکْتُ قَائِمَ آلِ مُحَمَّدٍ نَصَرْتُهُ کَانَ کَالْمُقَارِعِ بَیْنَ یَدَیْهِ بِسَیْفِهِ لَا بَلْ کَالشَّهِیدِ مَعَهُ»(۷) ؛ یعنی «کسی که بگوید اگر قائم آل محمد را درک کنم یاریش می کنم، مانند کسی است که در رکاب او شمشیر می زند، بلکه مانند شهید در کنار اوست».

آری، در فرهنگ مهدوی، «نیت صادقانه» و «حبس نفس بر محور ولایت» چنان ارزشی دارد که نه تنها با شمشیر زدن در رکاب امام برابری می کند، بلکه از آن فراتر رفته و به درجه شهادت می رسد. در منابع دیگر، برای منتظر واقعی پاداش «أجر عشرین شهیدا» یا «أجر خمسة و عشرین شهیدا» نیز ذکر شده است . این رحمت واسعه الهی، جبران غربت غریبانی است که در ظلمت غیبت، چراغ هدایت را روشن نگه می دارند.

 باشگاه «وقف شدگان» در عصر ظهور

حدیث شریف «رحم الله عبداً حبس نفسه علینا» پرچم سرخ «ایستادگی در برابر طاغوت» و پرچم سبز «امید به رحمت» را همزمان بر دوش منتظران نهاده است. این روایت به ما یادآوری می کند که تشیع، یک «هویت توقف ناپذیر» است. ما در محضر امام زمان (عج) شرط بسته ایم که خود را وقف آن حضرت کنیم؛ حتی اگر در این مسیر، کسب و کارمان تعطیل شود، اما بازار دلمان با مهر اهل بیت (ع) رونق می گیرد.

«فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّی لَا أُضِیعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْکُمْ...» (۸)
خداوند هیچگاه عمل کسی را که خود را وقف راه حق کرده، بی پاسخ نمی گذارد. اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن...

پی‌نوشت:

۱. کمال الدین، ج۲، ص۶۴۴

۲. کافی، ج۸، ش۳۷

۳.همان

۴.سوره طلاق/آیه۲

۵.بحارالأنوار، علامه مجلسی، ج 2، ص 30

۶.عیون أخبار الرضا علیه السلام : 1 / 307 / 69 ، معانی الأخبار : 180 / 1 .

۷.کمال الدین باب 55، حدیث 2

۸.سوره آل عمران/آیه ۱۹۵

فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی)