خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: در بخش نخست این نوشته، جلوه‌هایی از تجلی نام مبارک امام علی(ع) در معماری بناهای تاریخی منطقه آناتولی، از جمله قونیه، بیان شد. در این نوشته، برخی از احادیث علوی و همچنین نمادهای پنج‌تن که در معماری تاریخی این منطقه دیده می‌شوند، بررسی می‌شود.
حدیث، جایگاه ویژه‌ای در اندیشه اسلامی دارد و پس از قرآن کریم، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع هدایت انسان شناخته می‌شود. بر همین اساس، در بسیاری از بناهای مذهبی می‌توان نمونه‌هایی از احادیث را یافت. در بناهای تاریخی منطقه آناتولی نیز سخنانی از امام علی(ع) در قالب‌های مختلف معماری حک شده است که نشانگر ارادت ویژه سازندگان آنها یا نمادی از شیعه بودن معماران و واقفان این بناهاست.
نمونه‌هایی از احادیث روایت‌شده از امام علی(ع) را می‌توان در ستون داخلی مسجد عیسی‌بیک در شهر سلجوق و درِ جنوبی صحن اصلی مدرسه گوک در شهر سیواس دید. همچنین بر سردرِ مدرسه قاراتای در شهر قونیه که در سال ۶۴۸ قمری ساخته شده است، این حدیث از امام علی(ع) نقش بسته است: «هرکس از امت من چهل حدیث را فرا گیرد، در زمره علما محســوب می شود». راوی این حدیث در منابع روایی شیعی، امام علی(ع) است که آن را از رسول خدا(ص) روایت کرده است. در منابع مختلف اهل‌سنت نیز این روایت از رسول خدا(ص) نقل شده است. انعکاس این روایت مشترک میان اهل‌سنت و تشیع در این بنا، نشانگر هوشمندی سازندگان آن بوده است. این مدرسه علمیه هم‌اکنون به‌عنوان «موزه چینی» در شهر قونیه فعالیت می‌کند. نمونه‌ای مشابه از همین روایت نیز در کتیبه سردرِ ورودی احمدیه در منطقه ارزروم دیده می‌شود.
همچنین در چند قسمت از مسجد ایشیل در شهر بورسا، حدیث معروف «من عرف نفسه، فقد عرف ربه» به نقل از امام علی(ع)، به خط ثلث جلی بر کناره‌های پنجره سمت شرقی سردر قرار گرفته است. با توجه به اینکه اغلب صنعتگران و سازندگان این مسجد از مهاجران تبریزی بوده‌اند، به نظر می‌رسد بتوان این عبارت را نشانه‌ای از حضور شیعیان در این منطقه دانست؛ شیعیانی که در طول سال‌های متمادی، از جمله در زمان ساخت این مسجد در سال‌های ۷۹۷ تا ۷۹۹ قمری، در این منطقه ساکن بوده‌اند.
علاوه بر این احادیث، نشانه‌ها و علامت‌های دیگری از تشیع را نیز می‌توان در بناهای تاریخی این منطقه یافت. شاخص‌ترین این نشانه‌ها، ذکر نام مبارک ائمه دوازده‌گانه(ع) در سقف «سماع‌خانه» در ضلع جنوبی مزار مولانا در قونیه است؛ نام‌هایی که با عبارت «امام» در برابر نام هر یک نگاشته شده‌اند: «یا حضرت امام علی، یا حضرت امام حسن، یا حضرت امام حسین، یا حضرت امام زین‌العابدین، یا حضرت امام محمدباقر، یا حضرت امام جعفرصادق، یا حضرت امام موسی‌الکاظم، یا حضرت امام رضا، یا حضرت امام محمدالتقی، یا حضرت امام علی‌النقی، یا حضرت امام حسن‌العسکری، یا حضرت امام‌صاحب‌الامر»
وجود نماد «پنج انگشت» که نمادی از «پنج‌تن آل‌عبا» است و در محاورات عمومی به صورت «پنچه آل‌عبا» شناخته می‌شود، در مناطق مختلف این منطقه، حتی بر روی مزارهای تاریخی، دیده می‌شود. در باور بانوان این منطقه نیز «علامت دست» به‌عنوان نمادی از دست «آنا فاطمه، مادر فاطمه» استفاده می‌شود و آن را نشانه خیر، برکت و موفقیت می‌دانند؛ به همین دلیل، از این نماد در اغلب آشپزخانه‌ها استفاده می‌شود.
سید علی‌اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا
___
پایان پیام
نظر شما