خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)_ابنا: در آیینه وحی و سنت در هندسه معرفتی اسلام، شخصیت‌ها را نه با مقیاس‌های زمینی، که با معیارهای آسمانی می‌سنجند. در این میان، حضرت فاطمه زهرا (س) تنها یک بانوی تاریخ‌ساز نیست؛ او حقیقتی است که خداوند پیش از خلقت جهان مادی، نور او را برگزیده و او را حجتی بر بندگان و حتی بر انبیا و اولیای الهی قرار داده است [۱]. آنچه این مقام را از یک جایگاه صرفاً تاریخی فراتر می‌برد، شواهد قرآنی و روایی است که او را در متن دین، هم‌طراز با رسالت و امامت نشان می‌دهد [۲].
تجلیگاه اراده الهی در آیه تطهیر
آشکارترین آیه‌ای که مقام عصمت و طهارت حضرت زهرا (س) را تثبیت می‌کند، سوره احزاب است: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا» [۳]. مفسران و محدثان بزرگ شیعه و سنی اتفاق نظر دارند که این آیه در شأن پنج تن آل عبا؛ یعنی پیامبر (ص)، علی (ع)، فاطمه (س)، حسن (ع) و حسین (ع) نازل شده است [۴]. علامه طباطبایی در المیزان نقل می‌کند که ام‌سلمه، همسر پیامبر، پس از نزول این آیه از حضرت پرسید: «آیا من هم از اهل بیت هستم؟» و پیامبر در پاسخ فرمود: «تو بر جای خود هستی و بر خیری، اما اینان اهل بیت من هستند» و سپس عبای خود را بر آن چهار تن و خودش کشید و دعا کرد: «خدایا اینان اهل بیت من هستند، پلیدی را از آنها دور کن» [۵]. این آیه، نه تنها طهارت فاطمه (س) را اثبات می‌کند، بلکه او را از هرگونه خطا و ناپاکی مصون می‌دارد؛ مقامی که شرط لازم برای حجیت و ولایت الهی است [۶].
حجیت علوی در میدان مباهله
اگر آیه تطهیر مقام معنوی و طهارت باطنی حضرت زهرا (س) را نشان می‌دهد، آیه مباهله (آل‌عمران، ۶۱) جایگاه او را در عرصه احتجاج و اثبات حقانیت دین به تصویر می‌کشد: «فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَکُمْ» [۷]. هنگامی که مسیحیان نجران از پذیرش حق سر باز زدند، خداوند به پیامبرش دستور داد تا با آنان مباهله کند و برای این کار، «ابناءنا» (فرزندانمان)، «نساءنا» (زنانمان) و «انفسنا» (خودمان) را فراخواند. پیامبر (ص) در عمل، تنها حسن و حسین (ع) را به عنوان فرزندان، حضرت فاطمه (س) را به عنوان تنها مصداق «نساءنا» و امیرالمومنین علی (ع) را به عنوان «انفسنا» همراه خود برد [۸]. این انتخاب، نه یک تصمیم شخصی، بلکه به امر صریح الهی بود. حضور فاطمه (س) در این رویداد، او را نه تنها یک زن برگزیده، بلکه به عنوان «حجت خدا بر بعثت نبوی» معرفی می‌کند؛ زیرا خداوند او را شریک در دعوت و دلیل بر حقانیت رسالت پیامبر قرار داده است [۹].
پاداش رسالت؛ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَیٰ
سوره شوری، یکی دیگر از آیات کلیدی است که مقام حضرت زهرا (س) را در نظام تشریع دین تثبیت می‌کند: «قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَیٰ» [۱۰]. وقتی این آیه نازل شد، اصحاب پرسیدند: «ای رسول خدا، این نزدیکان که مودتشان بر ما واجب است چه کسانی هستند؟» پیامبر (ص) فرمود: «علی، فاطمه و دو فرزندشان» [۱۱]. این آیه نشان می‌دهد که مودت و ولایت اهل بیت، از جمله حضرت زهرا (س)، نه یک امر مستحبی، بلکه «اجر رسالت» و هم‌طراز با اصل توحید و نبوت است [۱۲]. در حقیقت، این مودت، پاداشی نیست که به پیامبر برسد، بلکه راهی برای هدایت خود امت به سوی خداست [۱۳]. مقامی که غضبش، غضب خداست در کنار این آیات، سنت نبوی نیز مقام حضرت زهرا (س) را به گونه‌ای تصویر می‌کند که فراتر از یک انسان معمولی است. حدیث مشهور «إِنَّ اللَّهَ یَغْضَبُ لِغَضَبِکِ وَیَرْضَی لِرِضَاکِ» (همانا خداوند به غضب تو غضبناک و به رضایت تو راضی می‌شود) از طریق شیعه و اهل سنت نقل شده است [۱۴].
این حدیث، که در منابع معتبری چون المستدرک علی الصحیحین و المعجم الکبیر طبرانی آمده است [۱۵]، بیانگر آن است که رضا و غضب حضرت زهرا (س) تابعی از رضا و غضب الهی است و او به مقامی از عصمت و علم لدنی رسیده که خواست او، خواست خداست [۱۶]. این مقام، تنها برای کسی قابل تصور است که به حقیقت بندگی و طهارت کامل رسیده باشد [۱۷].
مصحف فاطمه؛ واسطه علمی فیض
یکی از عمیق‌ترین وجوه مقام حضرت زهرا (س) در روایات، اشاره به «مصحف فاطمه» است. بر اساس روایات متعدد، پس از رحلت پیامبر (ص)، جبرئیل بر حضرت زهرا (س) نازل می‌شد و او را در مصیبت پدر تسلیت می‌گفت و از حوادث آینده و سرگذشت فرزندانش خبر می‌داد و علی (ع) آنها را می‌نوشت [۱۸]. این مصحف، که «قرآن» نیست و شامل علوم و معارف الهی است، یکی از مصادر علوم ائمه اطهار (ع) به شمار می‌رود [۱۹]. این امر نشان می‌دهد که حضرت زهرا (س) واسطه علمی بین خداوند و ائمه (ع) است؛ همان‌گونه که پیامبر (ص) واسطه دریافت قرآن بوده است [۲۰]. او با این مصحف، حجت خدا بر ائمه و دلیل امامت آنان است [۲۱].
سخن آخر مقامات حضرت فاطمه زهرا (س) در کتاب و سنت، مجموعه‌ای از فضایل پراکنده نیست، بلکه تصویری منسجم از یک حقیقت نوری است که از پیش از خلقت تا قیامت امتداد دارد. او که در آیه تطهیر، مطهر و معصوم معرفی شده [۲۲]، در آیه مباهله حجت بر حقانیت دین شده [۲۳]، در آیه مودت اجر رسالت قرار گرفته [۲۴] و در کلام نبوی، رضایش رضای خدا شمرده شده است [۲۵]، تنها یک زن تاریخ‌ساز نیست؛ او «ام‌الائمه» و «حجت‌الله» است. شناخت این مقام، نه یک فضیلت‌تراشی، بلکه بازخوانی حقیقتی است که خداوند خود در قرآن و بر زبان پیامبرش آشکار ساخته است [۲۶].
پی نوشت:
[۱] سند بحرانی، شیخ محمد، مقامات حضرت فاطمه در کتاب و سنت، ترجمه احمد خوانساری، ص ۹۰.
[۲] همان، ص ۱۳.
[۳] سوره احزاب، آیه ۳۳.
[۴] طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۶، ص ۳۱۸.
[۵] همان.
[۶] سند بحرانی، مقامات حضرت فاطمه، ص ۶۸.
[۷] سوره آل‌عمران، آیه ۶۱.
[۸] سند بحرانی، مقامات حضرت فاطمه، ص ۸۶. [۹] همان، ص ۸۸.
[۱۰] سوره شوری، آیه ۲۳. [۱۱] سند بحرانی، مقامات حضرت فاطمه، ص ۱۲۹.
[۱۲] همان، ص ۱۳۰.
[۱۳] همان، ص ۱۳۱.
[۱۴] حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج ۳، ص ۱۵۳، حدیث ۴۷۵۷.
[۱۵] طبرانی، المعجم الکبیر، ج ۱، ص ۱۰۸، حدیث ۱۸۲.
[۱۶] سند بحرانی، مقامات حضرت فاطمه، ص ۱۰۱.
[۱۷] همان، ص ۱۰۳.
[۱۸] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۴۱ (باب مصحف فاطمه).
[۱۹] سند بحرانی، مقامات حضرت فاطمه، ص ۱۹.
[۲۰] همان، ص ۲۱. [۲۱] همان، ص ۲۹.
[۲۲] سوره احزاب، آیه ۳۳.
[۲۳] سوره آل‌عمران، آیه ۶۱.
[۲۴] سوره شوری، آیه ۲۳.
[۲۵] حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۳، ص ۱۵۳.
[۲۶] سند بحرانی، مقامات حضرت فاطمه، ص ۱۷۸.
فیروزه دلداری (پژوهشگر، فعال رسانه و فضای مجازی)
نظر شما