روایت آیت‌الله حائری شیرازی از فلسفه مشکلات انسان

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: مرحوم آیت الله حائری شیرازی در جلد دوم کتاب تمثیلات اخلاقی- تربیتی به یکی از راه‌های خودشناسی و تربیت انسان اشاره کرد و گفت: 

واقعیت این است که انسان در مشکلات تربیت می شود؛ یعنی همان چیزی که انسان از آن میترسد. علتش هم این است که انسان نقصها، ضعف ها و کاستی‌های خود را در مشکلات می شناسد، و وقتی که آنها را شناخت، از آن حال غرور و عجب و جهالتی که دارد، آزاد می شود و در حالتی واقع بینانه وارد می شود.

انسان آنگاه که از عیوب خود خبر ندارد، مانند دیوار کج است و آنگاه که از مشکلات خودآگاه می شود دیوار راست است. دیوار کج نیاز به شمعک دارد. شمعک کسی که عیوب خود را نشناخته، تملق است؛ یعنی به زور تملق و توجیه، خودش را نگه می دارد. پادشاهان عالم که به شاعران سکه های طلا و نقره صله می دادند، برای آن بود که شاعران در مدح آنان شعر می سرودند و تملق گویی می کردند. چرا آنها به تملق نیاز داشتند؟ چون تملق شمعکشان بود. هر چیزی که کج می شود به شمعک نیاز پیدا میکند؛ باید چوبی بگذاری در سینه اش تا راست بایستد.

به شاه پهلوی میگفتند: «خاطر مبارک آسوده باشد. کارتر به او نامه مینوشت که شما میتوانید روی سلطنت خودتان حساب کنید او محتاج به این تسلی بود، چون کج شده بود. انسان اگر راست باشد به شمعک نیاز ندارد. وقتی که شمعک نخواست، به تملق نیاز ندارد و آدم های متملق و توجیه گر را از خودش دور میکند.

برخی از انسان های شکست خورده نیز به اعتیاد پناه میبرند. اگر پای صحبت معتادها بنشینید، برای شما میگویند که چرا معتاد شده اند. بیشتر آنها شکست میخورند و بعد معتاد میشوند؛ آن هم برای اینکه شکست یادشان برود و برای اینکه از عالم حساب و کتاب خبر نداشته و در حالت شاعرانه نشئه و کیف باشند. وقتی که حقیقت برایشان فاش می شود، طاقت از دست میدهند و خیال میکنند که همه چیز باید همان طوری باشد که در عالم رؤیا و نشئه دیده اند! پس اینها نیز علامت شکست است.

آدم شکست خورده، شکست خود را توجیه میکند. شکست خورده، معتاد می شود. شکست خورده متملق پرور می شود. شکست خورده و ناتوان، به دروغ پناهنده می شود.

پیروز، نه دروغ میگوید و نه توجیه میکند و نه در مقابل تملق تشکر میکند. اما انسان چه وقت پیروز میشود؟ وقتی که عیوب و نواقص خودش را درک و کاستیهای خودش را کشف کند. چه وقت از کاستیهای خودش آگاه میشود؟ وقتی که در درد و رنج و ناملایمات و مشکلات قرار گیرد:

مجد و بزرگواری و سالاری   //    اندر بلای سخت پدید آید

منبع: کتاب تمثیلات اخلاقی- تربیتی (جلد ۲) - صفحه ۱۰۵-۱۰۶.