خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: در اصطلاح علوم حدیث، عنوان «محدّث» عموماً به افرادی اطلاق می‌شود که در فراگیری، حفظ، نقل و روایت احادیث اشتغال داشته‌اند. با این‌حال، در برخی کاربردهای فرهنگ روایی اسلامی، به‌ویژه در روایات مربوط به سده‌های نخستین هجری، این واژه معنای دیگری نیز یافته و به اشخاصی اطلاق شده است که بدون برخورداری از مقام نبوت، مخاطب فرشتگان قرار می‌گرفتند.
در همین زمینه، برخی منابع روایی شیعه و اهل سنت، گزارش‌هایی از ارتباط فرشتگان با افرادی غیر از پیامبران الهی نقل کرده‌اند. این ارتباط در قالب‌های گوناگونی همچون گفت‌وگوی مستقیم، القا و مکاشفه و در حالات خواب یا بیداری توصیف شده است.
موضوع گفت‌وگوی فرشتگان با انسان‌های غیرپیامبر، منحصر به منابع اسلامی نیست و در متون مقدس دیگر ادیان توحیدی نیز شواهدی از آن مشاهده می‌شود. از جمله، در بخش‌هایی از عهد عتیق، به‌ویژه «سِفر پیدایش»، گزارش‌هایی از ارتباط فرشتگان با برخی شخصیت‌های دینی نقل شده است.
همچنین در سنت مسیحی نیز روایت‌هایی درباره ظهور فرشتگان و انتقال پیام‌های الهی به افراد مختلف وجود دارد. در بسیاری از این گزارش‌ها، ارتباط فرشتگان با انسان واجد کارکردی هدایتی، بشارت‌آمیز یا آگاهی‌بخش است؛ امری که از حیث نوع کارکرد، با برخی آموزه‌های فرشته‌شناختی در سنت اسلامی وجوه اشتراکی دارد.
یکی از نمونه‌های برجسته این ارتباط در عهد عتیق، گزارش گفت‌وگوی فرشته خداوند با هاجر، مادر حضرت اسماعیل(ع)، در «سِفر پیدایش» است. در این روایت، فرشته ضمن بشارت به تولد اسماعیل(ع)، از گسترش نسل او خبر می‌دهد: «اینک حامله هستی و پسری خواهی زایید، و او را اسماعیل نام خواهی نهاد» (پیدایش، ۱۶:۱۱). همچنین در بخش دیگری از همین گفت‌وگو، خطاب به هاجر آمده است: «ذریت تو را بسیار افزون گردانم، به حدی که از کثرت به شماره نیایند» (پیدایش، ۱۶:۱۰).
بر این اساس، گزارش گفت‌وگوی فرشته با هاجر در سِفر پیدایش را می‌توان یکی از شواهد متنی بر طرح امکان ارتباط فرشتگان با انسان‌های غیرپیامبر در سنت دینی یهودی دانست.
این گزارش، در کنار نمونه‌های مشابه در منابع اسلامی و مسیحی، نشان‌دهنده حضور مفهوم ارتباط فرشتگان با انسان در سنت‌های مختلف ادیان توحیدی است؛ هرچند تفسیر ماهیت، چگونگی و دلالت‌های الهیاتی این ارتباط در هر سنت دینی، نیازمند بررسی مستقل و توجه به مبانی اعتقادی و تفسیری همان سنت است.
نمونه قرآنی گفت‌وگوی فرشتگان با شخصیت‌هایی که از انبیاء الهی شمرده نمی‌شوند، در داستان جناب ساره، همسر گرامی حضرت ابراهیم(ع) در آیات سوره مبارکه هود آیه ۶۹ تا ۷۳ آمده است:
«وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِکَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِنْ وَرَاءِ إِسْحَاقَ یَعْقُوبَ،قَالَتْ یَا وَیْلَتَیٰ أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَٰذَا بَعْلِی شَیْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَیْءٌ عَجِیبٌ، قَالُوا أَتَعْجَبِینَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ ۖ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَکَاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ ۚ إِنَّهُ حَمِیدٌ مَجِیدٌ».
همچنین در داستان جناب مریم در آیه ۴۲ و ۴۵ سوره مبارکه آل‌عمران و در آیات ۱۷ تا ۲۲ سوره مبارکه مریم(ع) آمده است.
در منابع اهل‌سنت نیز علاوه بر پذیرش امکان گفت‌وگو با فرشتگان، برای شخصیت‌هایی مانند خلیفه اول در کتاب المصاحف سجستانی و خلیفه دوم در کتاب فتح الباری فی شرح صحیح البخاری تالیف ابن حجر عسقلانی، همچنین عمران بن حصین در کتاب طبقات الکبری تالیف بصری زهری گزارش‌هایی از گفت‌وگو، شنیدن صدای فرشتگان یا مصافحه با آنها بیان شده است.
بر این اساس باید گفت که گفت‌وگو با فرشتگان، با شخصیت‌هایی که از انبیاء الهی شناخته نمی‌شوند، در ادیان توحیدی و منابع اهل سنت، موضوعی پذیرفته شده است.
در بخش بعدی این نوشته، روایات شیعی درباره گفتگوی ائمه معصومین(ع) به‌ویژه حضرت زهرا(س) با فرشتگان مورد بررسی قرار می‌گیرد.
سید علی‌اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا
___
پایان پیام
نظر شما