از ترس طلاق تا انتظار همسر بی‌نقص؛ چرا ازدواج برای جوانان سخت‌تر شده است؟

خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: ازدواج، یکی از مهم‌ترین انتخاب‌های زندگی است؛ انتخابی که به شناخت، آگاهی و واقع‌بینی نیاز دارد؛ اما این روزها فضای مجازی با بازنمایی مداوم شکست‌های زناشویی و نسخه‌پیچی‌های غیرواقعی برای روابط، نگاه بسیاری از جوانان را تحت تأثیر قرار داده است.

عده‌ای از ترس تجربه طلاق، از ازدواج فاصله می‌گیرند و عده‌ای دیگر در جست‌وجوی همسری بی‌نقص، فرصت شناخت و انتخاب را از دست می‌دهند. این میان، نقش روایت‌های مجازی و مشاوران زرد را نمی‌توان نادیده گرفت.

وقتی فضای مجازی ازدواج را ترسناک می‌کند

برای بسیاری از جوانان امروز، ازدواج به تصمیمی دشوار و پراسترس تبدیل شده است. آن‌ها از یک طرف به تشکیل خانواده علاقه دارند و از طرف دیگر، با دیدن روایت‌های متعدد خیانت، اختلافات خانوادگی و طلاق در فضای مجازی، نسبت به آینده زندگی مشترک دچار تردید می‌شوند. یکی از دلایل این مسئله، پدیده‌ای به نام «سوگیری منفی» در روان‌شناسی است؛ یعنی انسان‌ها معمولاً اتفاقات تلخ و تهدیدآمیز را بیشتر به خاطر می‌سپارند و نسبت به آن‌ها حساس‌ترند.

از سوی دیگر، الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی نیز ممکن است با توجه به میزان تعامل کاربران، محتوای مشابه بیشتری به آن‌ها نشان دهند. در نتیجه، جوانی که چندین روایت شکست عاطفی را دنبال کرده، ممکن است به‌تدریج تصور کند خیانت و طلاق سرنوشت معمول ازدواج‌هاست؛ درحالی‌که تجربه تلخ یک فرد، لزوماً نماینده زندگی همه انسان‌ها نیست. البته بیان مشکلات و روایت‌های طلاق همیشه آسیب‌زا نیست.

این روایت‌ها گاهی به شناخت خشونت، فریب و رفتارهای ناسالم کمک می‌کنند؛ اما تفاوت بزرگی میان آگاهی‌بخشی و ترس‌افکنی وجود دارد. آگاهی‌بخشی به فرد کمک می‌کند خطرها را بشناسد، اما ترس‌افکنی باعث می‌شود از اساس به هیچ رابطه‌ای اعتماد نکند. این بدبینی حتی می‌تواند دوران آشنایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که به‌جای گفت‌وگو و شناخت متقابل، فرد با ذهنیتی منفی وارد رابطه شود و کوچک‌ترین رفتار متفاوت را نشانه‌ای از یک خطر بزرگ بداند.

 مشاوران زرد؛ سازندگان همسران خیالی

در کنار روایت‌های تلخ طلاق، جریان دیگری نیز در فضای مجازی فعال است: افرادی که با استفاده از اصطلاحات روان‌شناسی و توصیه‌های به‌ظاهر تخصصی، تصویری غیرواقعی از همسر مطلوب ارائه می‌کنند. در این محتواها گاهی گفته می‌شود همسر مناسب باید همیشه درک‌کننده باشد، تمام نیازهای عاطفی شما را بشناسد، هیچ‌وقت عصبانی نشود، تمام مناسبت‌ها را به خاطر بسپارد و بدون اینکه چیزی بگویید، خواسته‌هایتان را برآورده کند. در چنین نگاهی، ازدواج به‌جای همراهی دو انسان واقعی با نقاط قوت و ضعف، به جست‌وجوی فردی بی‌نقص تبدیل می‌شود.

مشکل دیگر، برچسب‌زنی‌های شتاب‌زده است. گاهی یک اختلاف‌نظر ساده، سکوت هنگام ناراحتی یا تفاوت در شیوه ابراز محبت، با واژه‌هایی مانند «رابطه سمی»، «خودشیفتگی» یا «دست‌کاری روانی» توصیف می‌شود. درحالی‌که تشخیص مشکلات روان‌شناختی و ارزیابی روابط، نیازمند بررسی شرایط، تداوم رفتار و ارزیابی تخصصی است؛ نه چند ثانیه تماشای یک ویدئو. البته نباید همه مشاوران فعال در فضای مجازی را زیر سؤال برد. بسیاری از متخصصان از این فضا برای آموزش مهارت‌های ارتباطی استفاده می‌کنند. مسئله، فعالیت مشاورنماهایی است که با ترساندن مخاطب، ارائه نسخه‌های قطعی و گاهی فروش دوره‌های مختلف، از نگرانی‌های عاطفی جوانان کسب درآمد می‌کنند.

 گرفتار شدن میان ترس و توقع

وقتی این دو جریان به هم می‌رسند، جوان در موقعیتی متناقض قرار می‌گیرد: از یک طرف از شکست در ازدواج می‌ترسد و از طرف دیگر، تنها حاضر است با فردی ازدواج کند که تقریباً هیچ نقصی نداشته باشد. او از طلاق می‌ترسد، اما همسر ایده‌آلی می‌خواهد که در دنیای واقعی به‌سختی می‌توان نمونه‌ای از آن پیدا کرد. در چنین شرایطی، هر تفاوت سلیقه، اشتباه یا اختلاف‌نظر ممکن است بهانه‌ای برای کنار گذاشتن گزینه ازدواج شود. حتی گاهی سازش منطقی و گذشت متقابل نیز با ضعف شخصیت یا نداشتن عزت‌نفس اشتباه گرفته می‌شود. در حالی‌که باید میان گذشت سالم و تحمل آسیب تفاوت قائل شد.

سازش در مسائل قابل مذاکره، لازمه زندگی مشترک است؛ اما تحقیر، خشونت، اجبار و نقض حقوق طرف مقابل را نمی‌توان با عنوان گذشت توجیه کرد. نتیجه چنین نگرشی می‌تواند دشوارتر شدن انتخاب، افزایش تردید، ترس از تعهد و در برخی موارد ترجیح روابط کوتاه‌مدت به روابط پایدار باشد. البته مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیز در تأخیر ازدواج نقش دارند و نمی‌توان همه این مسائل را به فضای مجازی نسبت داد.

 راه‌حل چیست؟

برای خروج از این چرخه، پیش از هر چیز باید سواد رسانه‌ای عاطفی جوانان تقویت شود؛ یعنی بدانند هر روایت تلخ، واقعیت همه ازدواج‌ها نیست و هر توصیه‌ای که با اصطلاحات روان‌شناسی منتشر می‌شود، اعتبار علمی ندارد.

همچنین لازم است میان مشاور متخصص و مشاورنما تفاوت قائل شویم. مشاور واقعی به‌جای ایجاد ترس و معرفی انسان بی‌نقص، مهارت گفت‌وگو، حل اختلاف، شناخت متقابل و تصمیم‌گیری آگاهانه را آموزش می‌دهد. از سوی دیگر، جوانان باید معیارهای اساسی ازدواج مانند صداقت، مسئولیت‌پذیری، احترام و تناسب اعتقادی و فرهنگی را از ترجیحات سلیقه‌ای جدا کنند و به‌جای جست‌وجوی انسانی بدون نقص، به دنبال فردی شایسته برای ساختن یک زندگی سالم باشند. ازدواج نه رؤیایی بدون اختلاف است و نه کابوسی که همه به آن محکوم باشند. زندگی مشترک، همراهی دو انسان واقعی است که با شناخت، تعهد، احترام و تلاش متقابل برای ساختن آینده‌ای مشترک قدم برمی‌دارند.

نویسنده: فاطمه پورعباس، فعال فرهنگی و فضای مجازی