به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ اسلامشناسی و شناخت از شیعه با دیدگاهی اسماعیلی یا اثنیعشری، تاریخی بیش از ۴۰۰ ساله در هلند دارد. مبانی این شناخت، در ابتدا تحقیقات شخصی برخی از افراد مانند «توماس آرپینوس» بود. در سخنرانی بهجا مانده از او که در سال ۱۶۲۰ میلادی انجام شده است، وی با اشاره به تلاشهای چندین پاپ مانند «گریگوری سیزدهم» و «دوک اعظم توسکانی» و نام بردن از حدود ده نفر از شخصیتهای اسلامشناس مسلط بر زبان عربی در آن دوران، بر «اهمیت فراگیری زبان عربی» برای استفاده از کتابهای اسلامی تاکید میکند.
اگرچه غالبا تلاشهای فردی صورت گرفته برای شناخت تشیع، بهعنوان بخشی از اسلامشناسی، با اهداف تبلیغی یا استعماری بود، ولی در نهایت همزمان در نیمه اول قرن هفدهم، «کرسی زبان عربی» در دانشگاههای آکسفورد در انگلیس و دانشگاه لیدن در هلند، فعالیتهای آکادمیک در این باره آغاز شد. این فعالیتهای علمی در یکصد سال ابتدایی خود، فعالیتهای شاخصی نداشت، اما با گسترش حرکتهای استعماری، همچنین اقدامات ضداستعماری مسلمانان، اهمیت شناخت مسلمانان و شیعیان بهعنوان یک ضرورت قرار گرفت و این موضوع توسعه فعالیتها در حوزه اسلامشناسی و شیعهشناسی را در پی داشت.
بدون شک هماکنون یکی از بزرگترین و فعالترین مراکز اسلامشناسی و شیعهشناسی در جهان، «دانشگاه لیدن» است که نگارش و ترجمه «دایره المعارفهای مختلف» در شناخت اسلام، تشیع و ایران و فارغالتحصیلی حدود صدها اسلامشناس بخشی از کارنامه این دانشگاه در این زمینه است.
در کتابخانه این دانشگاه، بیش از ۳۰ هزار کتاب خطی وجود دارد که حدود ۶ هزار جلد آن کتابهای خطی عربی و فارسی است و نقش ویژهای در مطالعات و پژوهش اسلامی دارد. قدیمیترین نسخه موجود در این کتابخانه، کتاب «گلستان سعدی» است که در تاریخ ۱۵۶۶ میلادی در هنگام تصرف یک قلعه عثمانی در مجارستان به دست آمده است.
در میان کتابهای خطی شیعی در این منابع میتوان به کتابهایی مانند: بخشی از «مسالک الافهام فی تنقیح شریعة الاسلام» از شهید ثانی، کتاب «زاد المعاد» علامه مجلسی، کتاب «اخلاق ناصری» خواجه نصیر طوسی و کتاب «خلاصۀ الحساب شیخ بهایی» اشاره کرد. به این فهرست میتوان به یک هزار عنوان کتاب اسلامی و دیوانهای مختلف شاعران برجسته فارسیزبان مانند حافظ، مولوی، سعدی، فردوسی و عطار را افزود.
.
.
تصویری از نسخههای خطی موجود در دانشگاه لیدن هلند
.
برخی از کتابهای خطی این مجموعه نیز توسط افراد مختلفی، خریداری یا با شیوههای دیگر مانند اقدامات استعماری یا جنگها، جمعآوری شده است که میتوان به کتابهای خطی «لوینوس وارنر» اشاره کرد که در سال ۱۶۶۵ میلادی درگذشت و کتابهای او هماکنون بهعنوان «میراث وارنر» در دانشگاه «لیدن» نگهداری میشود.
دانشمندانی دیگر نیز کتابهای خود را به این مجموعه اهدا کردهاند که میتوان به شخصیتهایی مانند «گولیوس»، «اسکالیگر»، «شولتنز»، «هاماکار»، «وان ارده»، «امین المدنی» و «واندر تورک» اشاره کرد.
در کنار این فعالیتهای علمی، ایجاد و توسعه «شرکت انتشاراتی بریل»، تاثیر زیادی در انتشار آثار تولید در موضوعات مرتبط با اسلام در این کشور داشت. انتشارات نخستین جلد از مجموعه «دایره المعارف اسلام»، بهعنوان اولین و شاخصترین محصول صدها سال فعالیت اسلامشناسی در اروپا، از سال ۱۹۱۳ میلادی و انتشار نسخههای بعدی آن، همچنین ترجمه و انتشار «دایره المعارف بزرگ اسلامی» با عنوان «دانشنامه اسلامیکا»، بهعنوان یکی از بزرگترین دایره المعارفهای تدوین شده شیعی، بخشی از کتابهای چاپ شده توسط این انتشارات است.
این انتشاراتی که دفتر اصلی آن در دانشگاه «لیدن» مستقر است، در طول حدود سیصد سال فعالیت، هزاران جلد کتاب در موضوعات دینشناسی، اسلامشناسی و شیعهشناسی منتشر کرده و هماکنون بهعنوان یکی از انتشاراتیهای معتبر در جهان شناخته میشود.
.
.
در بخش بعدی این نوشته، آثار شیعهپژوهان برجسته هلندی معرفی میشود.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
..........................
پایان پیام
نظر شما