چرا بهتر است دعاها را به زبان عربی و از منابع معتبر بخوانیم؟

 خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ قرآن کریم و سنت پیامبر (ص) و ائمه (ع) به زبان عربی بیان شده‌اند. این زبان دارای ظرافت‌های معنایی و ادبی خاصی است که در ترجمه‌ها به طور کامل منتقل نمی‌شود. بسیاری از دعاها و زیارات، به ویژه آنهایی که از معصومین (ع) نقل شده‌اند، به عربی هستند و حفظ الفاظ اصلی ممکن است از نظر معنویت و دقایق عرفانی دارای اهمیت باشد.«مفاتیح الجنان» تألیف شیخ عباس قمی، مجموعه‌ای از دعاها، زیارات و مناجات‌های نقل‌شده از معصومین (ع) است که از منابع معتبر گردآوری شده‌اند. این کتاب به دلیل اعتبار محتوایی و سهولت دسترسی به ادعیه مأثوره، در میان شیعیان جایگاه ویژه‌ای دارد.در تعالیم دینی، اصل در دعا «حضور قلب» و «نیت خالصانه» است. اگر شخصی زبان عربی نمی‌داند، می‌تواند دعا را به زبان مادری خود بخواند. خداوند به نیات و حال دلها آگاه است.

 در روایات نیز تأکید شده که دعا به هر زبانی پذیرفته است، اما استفاده از الفاظ معصومین (ع) می‌تواند به درک عمیق‌تر و ارتباط معنوی بیشتر کمک کند. استفاده از زبان عربی در دعاها و عبادات، نوعی وحدت فرهنگی و زبانی در میان مسلمانان جهان ایجاد می‌کند.خواندن دعا به عربی و از روی مفاتیح الزام مطلق نیست، اما به دلیل حفظ اصالت، انتقال دقیق مفاهیم و تبعیت از سیره معصومین (ع) توصیه شده است. اگر فردی معنی دعا را نمی‌داند، بهتر است آن را فرا گیرد یا همراه با ترجمه بخواند تا حضور قلبش بیشتر شود. در نهایت، دعا به زبان مادری نیز پذیرفته است، به شرط آنکه با خلوص نیت و توجه قلبی همراه باشد.امام صادق (ع) فرموده‌اند: «ادْعُوا اللَّهَ بِأَسْمَائِهِ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ»؛ (خدا را به نام‌هایش بخوانید؛ چرا که خدا می‌فرماید: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم.)

 بنابراین، هدف نهایی ارتباط با خداست و زبان، ابزاری برای بیان این ارتباط است.خواندن دعا به زبان عربی و از کلام معصوم (ع) می‌تواند برترین شکل این «جوشش اضطرار از درون» باشد.زبان عربی، زبان قرآن و زبان مستقیم وحی است. وقتی انسان در آن «نقطه‌ی غیرقابل‌محاسبه» (مرگ، عجز، نیستی) قرار می‌گیرد، برای ارتباط با «وجود مطلق و نامتناهی»، از زبانی استفاده می‌کند که خود آن وجود، برای سخن گفتن با بشر برگزیده است. این زبان، تنها یک ابزار ارتباطی نیست؛ ظرفی است که در عمیق‌ترین لایه‌های معنایی و آوایی، با حقیقت وجود تناسب دارد. بنابراین، استفاده از این زبان، ما را به همان منبعی وصل می‌کند که در حالت اضطرار و تعلیق در جستجوی آنیم.

 معصوم(ع) (به باور شیعه) انسانی است که به بالا ترین درجه‌ی «ایستادن در نقطه‌ی غیرقابل محاسبه» رسیده است. او مرگ و عجز و فقر ذاتی مخلوقات را به کامل‌ترین وجه درک کرده و از همان عمق، نیاز به وجود نامتناهی را فریاد زده است. بنابراین، دعاهای منقول از معصوم(ع)، نمونه‌ی عینی و کامل همان «دعای حقیقی» هستند که از ژرفای جان می‌جوشد. وقتی ما این کلمات را بر زبان می‌آوریم، در حقیقت زبان خود را به زبان کسی می‌سپاریم که می‌داند در آن لحظه‌ی بحرانی چه باید گفت، قلب و ذهن خود را با قلبی هماهنگ می‌کنیم که پیشتر این مسیر را تا انتها پیموده است و از محدودیت‌های فهم و بیان خود فراتر می‌رویم و با بیانی که از سرچشمه‌ی فیض تراوش شده، با خدا راز و نیاز می‌کنیم.

 دعا باید «جوشش اضطرار از درون» باشد، نه تکرار لفظ. این نکته دقیقاً مورد توافق است. اما خواندن دعاهای عربی معصومین(ع) دو کار انجام می‌دهد: اول: به ما «آموزش» می‌دهد که آن اضطرار درونی چگونه می‌تواند بیان شود. گاهی ما آن اضطرار را احساس می‌کنیم، اما فاقد زبانی برای بیانش هستیم. این دعاها قاموس و دستور زبان آن حالت معنوی را به ما می‌آموزند. دوم: کمک می‌کند تا «منِ محدود» خود را در قالبی بزرگتر و الهی ذوب کنیم. تکرار این کلمات، به مرور زمان، ذهن و جان ما را با حالات و مضامین بلند آن هم‌نوا می‌کند و امکان رسیدن به آن «جوشش اصیل» را در ما افزایش می‌دهد.

این دعاها «نقشه‌ی راه» برای سفر از ظاهر به باطن هستند.وقتی دعایی از معصوم (ع) به زبان اصلی خودش نقل شود، از تغییرات ناخواسته‌ی ترجمه، تفسیرهای شخصی محدود و کاستی‌های زبانی مصون می‌ماند. این کلمات، عینِ بیان آن حالت معنوی هستند، نه ترجمه یا تقریب آن. بنابراین، استفاده از اصل کلام، ما را مستقیم‌تر با حقیقت آن مناجات پیوند می‌دهد.

 دعای حقیقی، عالی‌ترین شکل تفکر است، یعنی همان حرکت از عجز و نیستی به سوی وجود مطلق. خواندن دعا به زبان عربی و از کلام معصوم (ع)، این فرآیند را بهینه و اصیل می‌کند زیرا از زبانی استفاده می‌کند که با حقیقت وجود، هم‌ریختی بیشتری دارد، از بیانی کمک می‌گیرد که خود، تجسم عینی همان اضطرار و نیاز اصیل انسانی است و ما را از احساسِ مبهمِ درونی، به سوی بیانِ کامل و الهیِ آن احساس سوق می‌دهد و امکان «تفکر حقیقی» را در ما تعمیق می‌بخشد.

 بنابراین، این انتخاب، نه یک امر صوری و تقلیدی، بلکه استفاده از بهترین ابزار ممکن (هم در زبان و هم در محتوا) برای تحقق همان حالت ناب و اضطراری است که وجود انسان در آن غرق شده است. این دعاها مانند نردبانی هستند که توسط کسانی ساخته شده که از آن اوج، به ما نشانه می‌فرستند.

 زهرا صالحی فر، کارشناس ارشد قرآن و حدیث، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت رسانه، دانشگاه باقرالعلوم