به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در تحولی بحثبرانگیز، رژیم صهیونیستی از بازگشایی گذرگاه رفح خبر داد؛ اقدامی که در عمل تنها به بازگشت ۱۲ فلسطینی به نوار غزه انجامید. این افراد، با وجود آگاهی از خطرات جدی جانی، بازگشت به سرزمین خود را به زندگی در تبعید ترجیح دادند؛ انتخابی که بهگفته ناظران، بیش از هر چیز بیانگر پیوند هویتی فلسطینیان با خاک خود است.
این رویداد در حالی رخ داد که پیشتر طرحی موسوم به «نقشه جامع غزه» از سوی رژِم صهیونیستی و ایالات متحده ارائه شده بود؛ طرحی که بنا بر گزارشها، بدون مشارکت فلسطینیها تدوین شده و گزینه بازگشت گسترده آنان را عملا کنار گذاشته است. همزمان، انتشار خبر کنارهگیری عمر شاکر، از پژوهشگران ارشد سازمان دیدهبان حقوق بشر، پس از توقف انتشار گزارشی درباره «حق بازگشت فلسطینیان»، موجی از انتقادها درباره فشار بر مدافعان این حق بینالمللی را برانگیخت.
بهگفته تحلیلگران، همزمانی این تحولات نشان میدهد که «حق بازگشت»، بهعنوان یکی از بنیادیترین مطالبات فلسطینیان، در حساسترین مقطع تاریخی خود قرار دارد. این حق، که شامل بازگشت آوارگان فلسطینی راندهشده از سال ۱۹۴۸ به بعد به خانهها و املاکشان است، طبق حقوق بینالملل، حقی فردی و جمعی محسوب میشود که با گذر زمان، مذاکرات سیاسی یا تغییر حاکمیت از میان نمیرود.
کارشناسان حقوقی تأکید میکنند که حق بازگشت صرفا یک مطالبه حقوقی انتزاعی نیست، بلکه بهطور مستقیم با هویت، بقا و حق تعیین سرنوشت فلسطینیان گره خورده است. از نگاه آنان، طرحهای موسوم به «صلح» که همهچیز جز بازگشت را پیشنهاد میکنند، عملاً مسئله وجودی فلسطینیان بهعنوان یک ملت را نادیده میگیرند.
ریشه این مناقشه به «نکبت» سال ۱۹۴۸ بازمیگردد؛ دورهای که طی آن بیش از ۷۵۰ هزار فلسطینی آواره شدند، صدها روستا تخریب و ساختار اجتماعی و جغرافیایی جامعه فلسطینی از هم گسسته شد. این پراکندگی، فلسطینیان را میان غزه، کرانه باختری، سرزمینهای اشغالی ۱۹۴۸ و اردوگاههای آوارگان در کشورهای همسایه و دیاسپورا تقسیم کرد؛ وضعیتی که بهگفته ناظران، امکان حاکمیت و خودگردانی یکپارچه را از آنان سلب کرده است.
در دهههای بعد، چارچوبهایی چون توافقات اسلو بهجای تحقق دولت مستقل، به گسترش شهرکسازی و تعمیق نظام تبعیضآمیز انجامید. منتقدان میگویند همه این روندها بر این پیشفرض استوار بوده که رویدادهای ۱۹۴۸ «گذشته» محسوب میشوند و نیازی به جبران ندارند؛ در حالی که از دید فلسطینیان، پیامدهای نکبت همچنان ادامه دارد.
در دو سال اخیر، جنگ ویرانگر در غزه ابعاد تازهای به این بحران افزوده است. بر اساس برآوردهای مختلف، دهها هزار فلسطینی کشته و بخش اعظم زیرساختهای شهری، آموزشی و درمانی نابود شده است. با این حال، حتی در چنین شرایطی، روایتهای میدانی حاکی از آن است که فلسطینیان همچنان بر حفظ هویت فرهنگی، زبان و پیوند با سرزمین خود تأکید دارند.
مقایسههای تاریخی نیز نشان میدهد که حق بازگشت در سایر مناقشات بینالمللی، از رواندا و بوسنی تا قبرس و کوزوو، بهعنوان بخشی جداییناپذیر از فرآیند صلح به رسمیت شناخته شده است. از این منظر، منتقدان ادعای «ناممکن بودن» بازگشت فلسطینیان را نه یک واقعیت حقوقی، بلکه تصمیمی سیاسی برای تداوم وضعیت موجود میدانند.
در مجموع، بازگشت محدود ۱۲ فلسطینی از گذرگاه رفح، هرچند از نظر عددی ناچیز است، اما بهعنوان نمادی پرمعنا، بار دیگر مسئله «حق بازگشت» را به مرکز توجه افکار عمومی بازگردانده است؛ مسئلهای که به باور بسیاری، بدون حل آن، هیچ طرح صلحی به عدالت و پایداری نخواهد رسید.
**************
End/ 345A
