ظهور نکردن امام موعود شیعه با وجود تشکیل حکومتهای شیعی!

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: مصون ماندن امام زمان(عجل الله تعالی فرجه) از خطرات و گزندهای احتمالی دشمنان و ستمگران، یکی از مهم ترین دلایل و حکمت های غیبت آن حضرت است و حتی برخی از محققین و دانشمندان آن را مهم ترین راز غیبت آن حضرت دانسته اند. (۱)

اگر ایشان شناخته می شد هرگز از گزند نیروهای اهریمنی که در هر عصر و زمانی تعدادشان کم نیست مصون و محفوظ نمی ماند. تاریخ این مطلب را درباره تمام امامان و پیشوایان گذشته به روشنی ثابت کرده است. فقط تفاوتی بین ایشان و دیگر ائمه معصومین(علیهم السلام) وجود دارد؛ اگر آفتاب عمر امامی از پیشینیان به وسیله اهریمنان بدخواه غروب می کرد امام و پیشوای دیگری جای او را می گرفت در صورتی که این موضوع درباره حضرت مهدی(عج) چنین نیست. ایشان آخرین حجت خداست و باید برنامه نجات بخش الهی به دست او اجرا گردد؛ در این صورت ناچار باید به طور ناشناس زندگی کند تا روزی که مأموریت اجرای این برنامه به او محوّل گردد. (۲)

امام رضا(علیه السلام) در حدیثی و در پاسخ به چرایی غیبت حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) می فرماید: «لِئَلَّا یَکُونَ فِی عُنُقِهِ لِأَحَدٍ بَیْعَةٌ إِذَا قَامَ بِالسَّیْفِ» (۳)؛ ([این غیبت برای آن است که] هنگامی که با شمشیر قیام می کند، بیعتی از هیچ کس بر گردنش نباشد [و هیچ حاکم ستمگری تسلطی بر او نخواهد داشت]). این حدیث صراحتا نشان می دهد پیش از ظهور امام شرایط به گونه ای است که ایشان نمی توانند بدون اینکه تحت تسلط ستمگری باشند، حیات اجتماعی فعال و آزادانه ای در راستای اهداف و مأموریت های الهی شان داشته باشند.

آزمایش بندگان و حفظ مؤمنان

غیر از آنچه گفته شد حکمت های دیگری نیز به عنوان دلایل غیبت حضرت مهدی(عج الله تعالی فرجه) از سوی معصومین(علیهم السلام) بیان شده اند. یکی از این حکمت ها آن چنان که از حدیثی از امام کاظم(علیه السلام) نقل شده، امتحان و آزمایش بندگان است: «أَمَا وَ اللَّهِ لَا یَکُونُ الَّذِی تَمُدُّونَ إِلَیْهِ أَعْیُنَکُمْ حَتَّی تُمَیَّزُوا وَ تُمَحَّصُوا وَ حَتَّی لَا یَبْقَی مِنْکُمْ إِلَّا الْأَنْدَر» (۴)؛ (به خدا آنچه که چشم به راهش هستید پدید نمی آید تا اینکه آزمایش و گرفتار شوید و نماند از شما جز آگاه ترین تان).

دیگر حکمت نقل شده در احادیث حفظ اولادِ مؤمنِ افرادِ کافر است. یعنی زمان ظهور آن حضرت آن قدر به تأخیر می افتد تا همه افرادی مؤمنی که قرار بود از نطفه های کفار به دنیا بیایند، متولد شوند و حجتی بر خداوند نداشته باشند که چرا به دنیا نیامدند و از زمره انسان های صالح نگشتند.

روایتی از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است که به این موضوع اشاره دارد. در این رروایت می خوانیم که راوی از امام می پرسد چرا امام علی(علیه السلام) از همان ابتدا با مخالفان خود به نبرد نپرداخت؟ حضرت در پاسخ فرمود: «لِآیَةٍ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:لَوْ تَزَیَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِیماً(۵)»؛ (به دلیل این آیه از قرآن: اگر [کافر و مؤمن] از هم متمایز می شدند، قطعا کافران را به عذاب دردناکی معذب می کردیم). بعد از آن روای دوباره از امام پرسید:

مقصود از تمایز آنان در این آیه چیست؟ امام در پاسخ فرمود: «وَدَائِعُ مُؤْمِنُونَ فِی أَصْلَابِ قَوْمٍ کَافِرِینَ فَکَذَلِکَ الْقَائِمُ ع لَنْ یَظْهَرَ أَبَداً حَتَّی تَخْرُجَ وَدَائِعُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا خَرَجَتْ ظَهَرَ عَلَی مَنْ ظَهَرَ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ جَلَالُهُ فَقَتَلَهُمْ» (۶)؛ (مومنانی که در صلب کافران به امانت نهاده شده اند. قائم (علیه السلام) نیز ظهور نمی کند تا این که امانت‌های خدا خارج شوند. پس وقتی آنها خارج شدند دشمنان خدا را می کشد و بر آنها پیروز می گردد).

آماده شدن بسترهای مختلف ظهور

حکمت غیبت حضرت ولیعصر(عجل الله تعالی فرجه) منحصر در موارد فوق نمی شود و در این بین موضوع بسیار مهم لزوم «آمادگی» جهان و انسان ها برای ظهور آن حضرت می باشد. پیش از تشریح این موضوع، مقدمه ای را عرض می کنیم.

برنامه حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) با برنامه پیامبران و سایر پیشوایان تفاوتی کلی دارد و آن این است که برنامه وی قانون گذاری نیست بلکه یک برنامه به تمام معنا اجرایی در تمام جهان است به این معنا که او مأموریت دارد تمام اصول تعلیمات اسلام را در جهان پیاده کند و اصول عدالت و داد و حق و حقیقت را در میان همه افراد بشر بسط و گسترش دهد. درست است که پیامبران و امامان نیز قسمت هایی از این برنامه را اجرا کرده اند ولی بر اثر نبودن آمادگی در بسیاری از مردم جهان این موضوع جنبه جهانی و عمومی به خود نگرفت و پس از نفوذ در شعاع معینی از جامعه های انسانی متوقف ماند. روشن است که پیاده شدن چنین برنامه انقلابی جهانی که به وسیله آن اصول عدالت و دادگری و حق و حقیقت در میان همه مردم جهان گسترش یابد، شرایط مقدماتی لازم دارد.

شرایط و امکاناتی که جز با مرور زمان و تکامل همه جانبه اجتماع ممکن نیست؛ برخی از آن شرایط عبارت اند از:

الف). آمادگی روحی‌

در درجه نخست باید مردم جهان برای اجرای این اصول، تشنه و آماده گردند و تا در مردم جهان تقاضایی نباشد «عرضه» هر نوع برنامه مادی و معنوی مؤثر نخواهد بود.

قانون عرضه و تقاضا نه تنها در نظام زندگی اقتصادی حکم فرماست و تا تقاضایی از مردم نسبت به کالایی نباشد عرضه آن کالا کم اثر خواهد بود، بلکه عین این نظام در عرضه برنامه های معنوی و اصول اخلاقی و مکتب های سیاسی و انقلابی نیز حکم فرما است و تا در اعماق دل مردم برای این نوع امور تقاضا و درخواستی نباشد عرضه آن با شکست رو به رو شده و کاری از پیش نخواهد رفت. البته گذشته زمان و شکست قوانین مادی و پدید آمدن بن بست‌های جهانی و کشیده شدن بشریت بر لبه پرتگاه جنگ، مردم جهان را خسته خواهد کرد و آنان را به این حقیقت واقف خواهد ساخت که اصول قوانین مادی و سازمان های بین المللی، نه تنها نمی توانند مشکلات زندگی را حل کنند و عدالت را در جهان حکم فرما سازند بلکه همین خستگی و یأس، مردم دنیا را برای پذیرش‌ انقلابی بنیادی مهیا و آماده می سازد. (۷)

به عبارت دیگر مردم جهان باید از ظلم و ستم و نظامات موجود خسته شوند و تلخی این زندگی مادّی و یک بعدی را احساس کنند و حتّی از این که ادامه این راه یک بعدی ممکن است در آینده مشکلات کنونی را حل کند مأیوس گردند. مردم جهان باید بفهمند آنچه در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی درباره آینده درخشان تمدّن بشری در پرتو پیشرفت های ماشینی به آنها نوید داده می شد در واقع درِ باغ سبزی بیش نبود و یا همچون سرابی در یک بیابان سوزان در برابر دیدگان مسافران تشنه کام.

نه تنها صلح و رفاه و امنیّت مردم جهان تأمین نشد بلکه دامنه مناقشات و ناامنی های مادّی و معنوی گسترش یافت. نه تنها وضع قوانین به ظاهر جالب، ظلم و تبعیض و استعمار و شکاف های عظیم طبقاتی را از جهان برنچید بلکه مفاسد پیشین، در مقیاس های عظیم تر و اشکال خطرناک تر بروز کرد. پی بردن به عمق وضع خطرناک کنونی، نخست حالت تفکّر، سپس تردید و سرانجام یأس از وضع موجود جهان و آمادگی برای یک انقلاب همه جانبه بر اساس ارزش های جدید به وجود می آورد. این چیزی است که تا حاصل نگردد رسیدن به چنان مرحله ای ممکن نیست. درست همانند دمل چرکینی که تا نضج نگیرد لحظه نیشتر زدن آن فرا نخواهد رسید. (۸)

امام صادق(علیه السلام) در بیانی می فرماید: «مَا یَکُونُ هَذَا الْأَمْرُ حَتَّی لَا یَبْقَی صِنْفٌ مِنَ النَّاسِ إِلَّا قَدْ وُلُّوا عَلَی النَّاسِ حَتَّی لَا یَقُولَ قَائِلٌ إِنَّا لَوْ وُلِّینَا لَعَدَلْنَا ثُمَّ یَقُومُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ وَ الْعَدْلِ» (۹)؛ (تا همه اصناف مردم به حکومت نرسند صاحب الامر قیام نمی کند برای اینکه وقتی حکومتش را تشکیل داد کسی نگوید: اگر ما هم به حکومت می رسیدیم با عدالت رفتار می کردیم).

طبق این حدیث، ناامیدی مردم از حاکمیت عدالت جهانی به وسیله مکاتب غیروحیانی باید به اقناع عمومی همه جهانیان برسد تا زمان ظهور حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) فرا برسد. می دانیم که این موضوع نیاز به گذشت زمان دارد تا تجربه های تلخ زندگی ثابت کند که تمام نظامات مادی و سازمان های بشری در اجرای اصول عدالت و احقاق حق و برقراری امنیت و آرامش، عاجز و ناتوان اند و سرانجام بر اثر یأس و نومیدی، این تقاضا در مردم گیتی برای تحقق چنان آرمان الهی ای پدید آید و زمینه برای عرضه انقلابی جهانی به وسیله مردی الهی و آسمانی از هر نظر مساعد گردد. (۱۰)

ب). تکامل علوم و فرهنگ های انسانی‌

برای برقرار ساختن حکومتی جهانی بر اساس عدل و داد، نیاز فراوانی به پیشرفت علوم و دانش ها و فرهنگ های اجتماعی و مردمی وجود دارد که آن نیز بدون پیشرفت فکری و گذشت زمان ممکن و میسر نمی گردد. برقراری حکومتی جهانی که در سراسر جهان، عدل و داد و قانون حکومت کند و همه مردم جهان از کلیه مزایای فردی و اجتماعی اسلام بهره مند گردند بدون وجود یک فرهنگ پیشرفته در کلیه شؤون بشری امکان پذیر نیست و هرگز بدون یک فرهنگ کامل، جامه عمل به خود نمی پوشد. (۱۱)

سطح افکار مردم جهان باید آن چنان بالا رود که بدانند مثلا مسأله «نژاد» یا «مناطق مختلف جغرافیایی» مسئله قابل توجّهی در زندگی بشر نیست. تفاوت رنگ ها و زبان ها و سرزمین ها نمی توانند نوع بشر را از هم جدا سازد. تعصّب های قبیله ای و گروهی باید برای همیشه بمیرد. فکر مسخره آمیز «نژاد برتر» را باید به دور افکند و مرزهای ساختگی با سیم های خاردار و دیوارهایی همچون دیوار باستانی چین نمی تواند انسانها را از هم دور سازد.

بلکه همان گونه که نور آفتاب و نسیم های روح بخش و ابرهای باران زا و سایر مواهب و نیروهای جهان طبیعت به این مرزها ابدا توجّهی ندارند و همه روی کره زمین را دور می زنند و دنیا را عملا یک کشور می دانند ما انسانها نیز به همین مرحله از رشد فکری برسیم. اگر خوب دقّت کنیم می بینیم این طرز تفکّر در میان آگاهان و روشنفکران جهان در حال تکوین و تکامل است و روز به روز بر تعداد کسانی که به مسأله «جهان وطنی» می اندیشند افزوده می شود. (۱۲)

ج). پرورش نیروی انسانی‌

پیشبرد اهداف انقلابی قیام حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) و پی ریزی چنان انقلابی به نیرویی فعال و سازنده انسانی نیاز دارد که در واقع ارتش انقلاب جهانی را تشکیل می دهد و تشکیل چنین ارتشی و به وجود آمدن چنین افراد پاک باخته و فداکاری که در راه هدف و حقیقت از همه چیز بگذرند نیاز به گذشت زمان دارد. پیش از این گفتیم که در برخی روایات، فلسفه غیبت آن حضرت، امتحان شدن مردم معرفی شده است. حال می گوییم شاید بتوان آن روایات را ناظر به همین موضوع «پرورش نیروی انسانی» نیز دانست. زیرا امتحان و آزمایش در منطق اسلام نه به معنای آزمون های معمولی و کشف امور پنهانی بلکه به معنای پرورش روحیات پاک و پدید آوردن حداکثر ورزیدگی در افراد است. (۱۳)

د). آمادگی های تکنولوژی و ارتباطی‌

برخلاف آنچه بعضی می پندارند که رسیدن به مرحله تکامل اجتماعی و رسیدن به جهانی آکنده از صلح و عدالت، حتما همراه با نابودی تکنولوژی جدید امکان پذیر است، وجود این صنایع پیشرفته نه تنها مزاحم یک حکومت عادلانه جهانی نخواهد بود، بلکه شاید بدون آن وصول به چنین هدفی محال است. برای ایجاد و سپس کنترل یک نظام جهانی، یک سلسله وسایل مافوق مدرن لازم است که با آن بتوان جهان را در مدّت کوتاهی درنوردید و به همه جا سرکشی کرد، از همه جا آگاه شد و در صورت نیاز امکانات لازم را از یک سوی جهان به سوی دیگر برد و پیام ها و اطّلاعات و آگاهی های مورد نیاز را در کمترین مدت به همه نقاط دنیا رسانید.

اگر زندگی صنعتی به وضع قدیم بازگردد و مثلا برای فرستادن یک پیام از یک سوی جهان به سوی دیگر یک سال وقت لازم باشد، چگونه می توان بر جهان حکومت کرد و عدالت را در همه جا گسترد!؟ اگر برای سرکوب کردن یک فرد یا یک گروه کوچک متجاوز- که مسلّما حتی در چنان جهانی نیز امکان وجود دارد - مدّتها وقت برای مطّلع شدن حکومت و سپس مدّتها وقت برای فرستادن نیروی تأمین کننده عدالت لازم باشد، چگونه می توان حقّ و عدالت و صلح را در سراسر دنیا تأمین کرد؟

خلاصه، بدون شک چنین حکومتی برای برقرار ساختن نظم و عدالت در سطح جهان نیاز به آن دارد که در آنِ واحد از همه جا آگاه و بر همه جا تسلّط کامل داشته باشد، تا مردم آماده اصلاح را تربیت و رهبری کند، آگاه سازد، زنده و بیدار نگه دارد و چنان چه افرادی ناصالح بخواهند سر برآورند آنها را بر سر جای خود بنشاند. آنها که غیر از این فکر می کنند گویا به مفهوم حکومت جهانی نمی اندیشند و آن را با حکومت در یک محدوده کوچک مقایسه می کنند.

اصولا دنیایی که می خواهد به چنین مرحله ای برسد باید آن چنان وسایل آموزش و تربیت در آن وسیع و گسترده و همگانی باشد که قسمت عمده برنامه های اصلاحی را با «خود آگاهی» و «خود یاری» مردم پیاده کند و زنده کردن روح «خودآگاهی» و «خودیاری» عمومی و در سطح جهان نیازمند به نیرومندترین مراکز فرهنگی و وسایل ارتباط جمعی و جامع ترین کتب و مطبوعات و مانند آن است که هیچ کدام از اینها بدون عالی ترین و پیشرفته ترین وسائل صنعتی ممکن نیست.

آری! اگر بنا بود همه کارها با «معجزه» تحقّق پذیرد وجود چنین نظامی بدون وسایل پیشرفته صنعتی قابل تصوّر بود ولی مگر اداره زندگی مردم جهان با معجزه ممکن است؟ معجزه استثنائی است منطقی در نظام جاری طبیعت برای اثبات حقّانیّت یک آیین آسمانی نه برای اداره همیشگی نظام جامعه. این کار تنها باید بر محور قوانین طبیعی صورت گیرد. (۱۴)

در پایان می گوییم که حکومت های شیعه ای که موقتا در طول زمان در نقاطی از طول تاریخ و عرض جغرافیای جهان پدید آمده اند، شاید می توانستند به واسطه قدرت نسبی ای که داشتند، جان حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه) را از خطرات جانی و دیگر گزندهای دشمنان و ستمگران ایمن نگه دارند، اما نمی توانستند آمادگی ها و زمینه های مختلف ظهور را در عرصه جهانی فراهم آورند؛ مطالعه تاریخ این حکومت ها نشان می دهد این حکومت های مقطعی و محدود بوده اند. ضمن اینکه بدون آمادگی جهانی، اهداف ظهور امام زمان(عج) و اراده الهی مبنی بر جهانی شدن اسلام و فراگیری عدل محقق نمی شد.

پی نوشت: