خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: رحمت و رأفت اسلامی بقدری وسیع و فراگیر است که در میدان جنگ نیز بروز و ظهور دارد؛ به تعبیر دیگر، اسلام آن قدر به محبّت و عطوفت و رحمت اهمّیّت میدهد که حتّی در کانون خشونت و تندی، پیروانش را نسبت به آن سفارش میکند! بدین جهت در روایات مربوط به آداب جنگ، نکات جالبی در این زمینه به چشم میخورد، که به یک نمونه آن اشاره میکنیم:
امام صادق(علیه السلام) میفرماید: هنگامی که رسول مکرّم اسلام(صلی الله علیه و آله) تصمیم میگرفت سربازان اسلام را به سوی میدان جنگ روانه کند، آنها را فرا میخواند و این نکات(۱) را به آنها گوشزد میکرد [به گونهای که اگر سربازی از این آداب تخلّف میکرد مورد مؤاخذه قرار میگرفت] :
«سیرُوا بِسْمِ اللّهِ وَ بِاللّهِ وَ فی سَبیل اللّهِ وَ عَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللّهِ»؛ (به سوی میدان جنگ حرکت کنید، [امّا نه از سر هوی و هوس؛ بلکه] با نام و یاد خدا و برای رضای او و با نیّتی پاک و خالی از هر گونه انگیزه غیر خدائی و بر طبق برنامههای اسلامی عمل کنید). «لاتَغُلُّوا»؛ ([در جنگ] هرگز خیانت نکنید). این که: منظور از این جمله چیست؟ سه احتمال وجود دارد:
نخست این که: در تقسیم غنیمتهای جنگی خیانت ننمایید. همانگونه که در برخی از آیات قرآن به این مطلب اشاره شده که: آنچه مربوطه به حکومت و رهبری است جدا شود و آنچه مربوط به رزمندگان است در میان آنها تقسیم شود و هر کس به آنچه حقّ اوست برسد و در غنیمت خیانت نشود.
احتمال دیگر این که: رزمندگان، گذشته از غنائم جنگی در سایر امور هم، به یکدیگر خیانت نکنند.
احتمال سوم این که: نه تنها به همرزمانتان؛ بلکه به دشمنان هم خیانت نکنید و با آنها جوانمردانه بجنگید.
«وَ لاتُمَثِّلُوا» : ([پس از این که دشمن را از پای درآوردید، بر پیکر بی جان او هجوم نیاورید] و آن را مُثله [قطعه قطعه] نکنید). در برخی روایات به نقل از پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) آمده است که حتّی اگر سگ درندهای به شما حمله کرد و آن را از پای در آوردید، پس از کشتنش حقّ قطعه قطعه نمودن پیکرش را ندارید! (۲)
«وَ لا تَغْدِروا»؛ (اهل مکر و فریب و غدر و پیمان شکنی نباشید). اگر با دشمن از درِ صلح وارد شدید و با او پیمان آتش بس امضا کردید، عهد و پیمانتان را محترم بشمرید و آن را زیر پا ننهید. مسلمان کسی است که حتّی نسبت به عهد و پیمانی که با دشمنانش میبندد وفادار باشد؛ بدین جهت حضرت علی(علیه السلام) در عهدنامه مالک اشتر خطاب به آن فرمانده شجاع خویش میفرماید: «اگر پیمانی بین تو و دشمن منعقد گردید یا او را در پناه خود امان دادی، به عهد خود وفادار باش و آنچه بر عهده گرفتی امانتدار باش و جان خود را بر سر پیمانت بنه؛ زیرا هیچ یک از واجبات الهی همانند وفای به عهد نیست، که همه مردم جهان با تمام اختلافاتی که در افکار و تمایلات دارند، در آن اتّفاق نظر دارند».(۳)
«وَ لاتَقْتُلُوا شَیْخاً فانِیاً وَ لا صَبیّاً وَ لا امْرَأَةً»؛ (به افراد ضعیف و ناتوان - که دخالتی در جنگ ندارند - حمله نکنید و پیرمردهای ناتوان و بچّهها و زنها را به قتل نرسانید). «وَ لاتَقْطَعُوا شَجَراً اِلّا اَنْ تَضْطَرُّوا اِلَیْها»؛ (و درختان را قطع نکنید، مگر اینکه ناچار شوید!).
انسان با مطالعه این قوانین متعالی و دستورات حساب شده و مترقّی، به عظمت اسلام و گستره رحمت اسلامی پی میبرد و انگشت حیرت به دهان میگیرد؛ چرا که رحمت اسلامی در کانون خشونت، حتّی شامل درختان نیز میگردد؛ و لهذا پیامبرِ رحمةٌ للعالمین به سربازان خویش دستور میدهد که هیچ درختی را در هنگام جنگ و نبرد قطع نکنند و به محیط زیست احترام بگذارند؛ مگر این که درخت یا درختانی مانع پیشروی سربازان اسلام و لشکریان قرآن باشند، که در این صورت قطع آن از باب ضرورت ـ و البتّه به مقداری که ضرورت اقتضا میکند ـ مانعی ندارد.
دستورات بعدی حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) نشانگر اوج رأفت و رحمت اسلامی در میدان جنگ و نبرد است، توجّه بفرمایید: «وَ اَیُّما رَجُلٍ مِنْ اَدْنَی الْمُسْلِمینَ اَوْ اَفْضَلِهُمْ نَظَرَ اِلی اَحَدٍ مِنَ الْمُشْرِکینَ فَهُوَ جارٍ حَتّی یَسْمَعَ کَلامَ اللّهِ، فَاِنْ تَبِعَکُمْ فَاَخُوکُمْ فِی الدّین وَ اِنْ اَبی فَاَبْلِغُوهُ مَأْمَنَهُ»؛
(هر گاه یکی از لشکریان اسلام، چه برترین مقام باشد و چه پایینترین سرباز، به یکی از دشمنان اسلام پناه داد، آن شخص در أمان است؛ باید او را به پشت جبهه منتقل کنند و با صبر و حوصله و زبان خوش و سعه صدر، معارف اسلام و دستورات و احکام اسلامی را برایش بیان کنند، اگر اسلام را پذیرفت و به سلک مسلمانان وارد شد، او هم مسلمانی است همانند شما و از تمام حقوق مسلمانان برخوردار خواهد شد و اگر اسلام را نپذیرفت، یا مهلتی برای تفکّر پیرامون دستورات اسلامی درخواست کرد، باید او را صحیح و سالم به کشورش بازگردانید و به هیچ عنوان حق ندارید او را اذیّت و آزار کنید).
البتّه انجام این دستورات کار سهل و آسانی نیست و سینهای گشاده و ایمانی قوی میطلبد. بدین جهت پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) در پایان سخنرانی به سربازانش دستور میدهد که برای انجام این دستورات ـ که بیانگر اوج رأفت و رحمت اسلامی است ـ از خداوند بزرگ و قادر کمک بطلبند. (۴)
پی نوشت:
(۱). الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۴۰۷ قمری، چاپ چهارم، ج ۵، ص ۲۹، باب (وصیة رسول الله و أمیر المؤمنین فی السرایا).
نظر شما